منبع مقاله درمورد تقسیم کار، سرپرست زن، قرآن کریم، مسئولیت مدنی

دانلود پایان نامه ارشد

است و شهادت دروغ کیفر دارد، شهادت غلط مسئولیت مدنی و مالی دارد، شهادت راست و درست نیز تهدیدهای احتمالی به دنبال دارد. از همه این موارد استفاده میشود که شهادت یک تکلیف است نه حق پس نپذیرفتن گواهی در برخی موارد به معنای تضییع حق و توهین به زن نیست.

فصل ششم

تحلیل تفاوت زن و مرد در سرپرستی و مدیریت زندگی
فصل ششم: تحلیل تفاوت زن و مرد در سرپرستی و مدیریت زندگی

مقدمه :
خانواده اصلی ترین واحد حیاتی و یافته بنیادین جامعه و یگانه سازمان دائمی و فراگیر اجتماعی و خمیر مایه و هسته نخستین هر یک از جوامع انسانی است. این نهاد اجتماعی در عین کوچکی، کامل ترین سازمان بشری ازجهت نقش و تاثیر و کارکردهای متنوع ( نظیر پرورش و اجتماعی کردن نسل آینده، حفظ سنن ملی و اخلاقی، تقویت و توسعه امنیت و اقتدار ملی) به شمار میرود. بی تردید رشد و پیشرفت یا عقب ماندگی و تزلزل هر جامعه متاثر از وضعیت و جایگاه خانواده در آن میباشد و قوام و تعالی و اقتدار هر اجتماعی از پویایی و بالندگی خانوادهها نشات میگیرد.
از سوی دیگر، به حکم عقل برای حفظ و استوار ماندن هر اجتماعی وجلوگیری از هرج ومرج و اختلال نظام آن، به مدیریت و ریاستی شایسته نیاز است تا به امور و نظم و انسجام آن اهتمام ورزد و مصالح آن تشخیص دهد و در تامین آن کوشش نماید. از این رو پارهای از نویسندگان لزوم وجود مدیریت و ضرورت ریاست برای خانواده را امری فطری و بدیهی دانستهاند.481
وانگهی، باید پذیرفت زمانی که گروهها وسازمانهای اعتباری و دست پرورده بشر، مانند شرکتهای تجاری از باب ضرورت به دست مدیران، متخصص و سرپرستان لایق میشوند، خانواده با اولوَیت افزونتر نیازمند مدیریتی خردمند و توانمند است تا نظامش را حفظ و مصالحش را فراهم نماید.482منتها سخن در این است که چه کسی باید عهده دار این سمت شود و این مسئولیت مهمّ را تصدَی کند؟
یکی از تفاوتهای حقوقی زن و مرد، مسالة مدیریت است قرآن کریم مدیریت خانواده و مدیریتهای کلان جامعه را به مردان گذاشته و زنان را از این مسئولیت عظیم معاف داشته است. این مساله ( مدیریت مرد در خانواده ) ناخواسته عرصه را بر روی بروز برخی شبهات و پرسشها گشوده است از جمله شبهاتی که در این باره معرکه چالش است، شبهه مرد سالاری در قرآن کریم ـ یا استبداد مردانه و تبعیت زنانه ـ در باب روابط همسران است که به آیه شریفه الرجال قوامون علی النساء (نساء/۳۴ ) مرتبط میباشد.
در این فصل سعی بر آن است تا ضمن شرح شبهه مربوطه ، نخست سیمای عادلانه قومیت مرد بر زن در روابط زناشویی ترسیم گردد و سپس راز و رمز این تفاوت را باز گوخواهیم کرد.
پیشینه مدیریت :
نقش مدیریت در زندگی انسان پدیدهای نو ظهور نیست ،زیرا نقش مدیریت از همان روزهای نخستین زندگی انسان در زندگی ایشان به چشم میخورد م و میتوان گفت که با ایجاد اولین کانون خانواده اجرای وظیفه مدیریت در کانون خانوده ضروری گردید.
در داستان زندگی حضرت آدم و حوا و دو پسر آنها هابیل که طبق روایات مذهبی اولین خانواده روی زمین هستند،آمده است که اداره و تنظیم امور در این خانواده با حضرت آدم( بوده است. طبق این داستان، مدیریت و بعضی از اصول آن مانند تقسیم کار در ابتدای ترین اجتماع خانوادگی انسان وجود داشته است.483
تقسیم کار در بین اعضای خانواده بر اساس تفاوتها روحی و روانی و توان هر یک صورت گرفته است، زیرا همچنان که آفرینش زنان و روحیات ایشان با اداره و ریاست خانواده و اداره امور بیرون از خانه سازگار نیست، در بعضی از امور دیگر مانند تربیت و پرورش اعضای خانواده ، ایجاد سکون و آرامش در خانوده و تلاش برای رسیدن به اهدافی والا در بین اعضای خانواده نیز از عهده مرد خارج میباشد.484
بناء براین با توجه به مطالب بیان شده نتیجه میگیریم که از همان روزهای نخستین و تشکیل اولین خانواده ریاست خانواده با مرد و انجام امور داخلی خانواده با زنان بوده است.
بررسی آیات
آیاتی که مدیریت خانوده را بر عهده مردان گذاشته و سرپرستی و مراقبت از همسر را با مردان میداند، دارای آهنگها و بیانهای گوناگونی است.
١ :آیاتی که مراقبت از امور معنوی خانواده را بر عهده مرد گذاشته است.
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْليکُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ 0 (تحریم/6)
ای کسانی که ایمان آوردهاید خود و خانواده خویش را از آتشی که هیزم آن انسانها و سنگها است، نگهدارید.
آیه در یک نگاه :
همان گونه که ایمان ، شخص مؤمن را به خود سازی مؤظف میکند، تربیت زن و فرزند را نیز بر عهده او میگذارد. بنابراین ، هرکس در برابر خویش و خانواده خود مسئولیت معنوی و سازندگی دارد، به تعبیر دیگر : زن و فرزند هر کس – همانند خود او – حقَ سازندگی به گردن او دارند.
نکتهها:
١-مسئولیت مرد، نسبت به سرنوشت معنوی خانواده:
فرمان الهی بر پاسداری مرد از اهل (زن و فرزندان) در برابر خطرات، به این معنا است که خداوند متعال، مرد را در این زمینه ، مسئول میداند. بناء بر این مسئولیت مرد نسبت به خانواده تنها به تامین نفقه مادی خلاصه نمیشود، بلکه هدایت معنوی زن و فرزندان و پاسداری از آنان در برابر آلودگیهای گوناگون معنوی نیز بر عهده مرد و از وظائف او به شمار میآید.
۲-مدیریت و ریاست مرد بر خانواده:
محوَل کردن مسئولیت سرنوشت معنوی خانوده بر مرد، ملازم با اعطای مدیریت و ریاست خانواده به اوست. تعبیر قوا که فعل امر و خطاب به مردان است،این نکته را نشان میدهد به یقین امر و نهی خانواده و زن و فرزندان ، ملازم با مدیریت بر آن است.485
در روایاتی که در ذیل آیه نقل شده است نیز چنین آمده ، مرد باید زن و فرزندان خود را نسبت به عمل به وظائف الهی ، امر و از ارتکاب گناه نهیکند.486
این نوع روایات نیز جایگاه ریاست ومدیریت مرد را در خانواده نشان میدهد.

خانواده خود را به نماز فرمان ده و بر انجام آن شکیبا باش.
۳-آیاتی که مردان را سرپرست زنان دانسته است:
برخی از آیات ، سرپرستی همسر را به عهده مرد قرار داده است وریاست و مدیریت زنان را به آنها سپرده است ما در این جا یکی از آن آیات را مورد بررسی قرار میدهیم:
الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلى‏ بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ فَالصَّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَيْبِ بِما حَفِظَ اللَّهُ…..(النساء/34)
مردان سرپرست و نگهبان زنانند، بخاطر برتریهایی که خداوند (از نظر نظام اجتماع) برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است و بخاطر انفاقهایی که از اموالشان (در مورد زنان) میکنند و زنان صالح زنانی هستند که متواضعند و در غیاب (همسر خود) اسرار و حقوق او را در مقابل حقوقی که خدا برای آنان قرار داده حفظ میکنند.
شاٴن نزول آیه :
شیخ طوسی در تفسیر خود میفرماید یک شخص زن خود را سیلی زد زن او نزد پیامبر آمد و مطالبه قصاص کرد و آن وقت این آیه نازل شد.487 الرجال قوامون علی النساء…..
ابوالفتوح رازی به نقل از مقاتل میفرمایند : این آیه درباره سعد بن الربیع آمد و او از جمله نقیبان بود و در زنش حبیبه بنت زید بن ابی زهیر، و هر دو انصاری بودند. زن بر او نشور کرد مرد او را زد. زن او با پدرش برخاست و به نزدیک رسول آمدند به شکایت و گفت ای رسول الله من این کریمه خود را در حکم او کردهام، اکنون او را سیلی زد پیامبر گفت باید قصاص کنید پس این آیه نازل شد.488
طبرسی مفسر بزرگ قرن ششم چنین میفرماید : سعد بن ربیع روزی همسرش را به خاطر نشوز وی سیلی زد همسرش به اتفاق پدر نزد رسول خدا آمد. پدرش از سعد شکایت کرد. پیامبر اکرم( حکم به قصاص داد ولی در این میان جبرائیل فرود آمد و این آیه را آورد آنگاه پیامبر اکرم( فرمود ما چیزی را اراده کردیم ( مقصود آن حضرت قصاص است ) ولی خداوند چیزی دیگری را اراده کرده است از این رو قصاص برداشته شد.489
آیه در یک نگاه :
این آیه به ارتباط درون خانوادگی زن و شوهر پرداخته و چند حکم را نیز بیان کرده است.
نخست مردان را سرپرست، نگهبان و متکفَل امور زنان خویش دانسته است علت این سرپرستی را دو چیز شمرده است : یکی آنکه در مسیر برتری برخی از افراد بشر بر برخی دیگر، برای نظام بخشیدن به خانواده ، مردان را سرپرست زنان قرار داده است زیرا مردان از نیروی برترجسمی و توان افزون تر اندیشهای و مدیریتی برخورداراند دیگر اینکه هزینه زندگی زن ( مهر و نفقه) بر عهده مردان است.
نکتهها:
١-سرپرستی و مدیریت زنان با مردان است: کلمة قوام به معنای سرپرستی، نگهبانی و تکفل امور است البته این مدیریت با قید خدمت گزاری است مردان سرپرست همسران خویش و خدمت گزار آنان هستند مردان قیم زنان نیستند که زنانشان از همه چیز محجور بوده و امور آنها به دست مردانشان باشد بلکه مردان مدیری هستند که وظیفه خدمت گزاری و تحمل هزینههای زندگی همسر و تلاش برای سروسامان دادن امور خانواده بر عهده آنان است.
به نظر می رسد در کلمه قوام وجه سرپرستی و مدیریت نیز نهفته باشد، زیرا وقتی تکفل امور زنان، قیام برای بر آوردن نیازهایشان برعهده مردان باشد طبیعتا سرپرستی ونگهبانی ومدیریت آنان نیز بر عهده مردان خواهد بود.
۲-برتری حقوقی مرد بر همسرش، از تفاوت طبیعی میان آنان ناشی میشود:
اگر خداوند مردان را سرپرست و مدیر همسرانشان قرار داد، به سبب تفاوت طبیعی است که میان آنان وجود دارد. بما فضَل الله بعضهم علی بعض. یعنی به سبب چیزی است که خداوند با آن برخی را بر برخی دیگر برتری داده است و آنچه که در مردان مایة برتری بر زنان است قوَة تعقَل بیشتر مدیریتی و نیرومندی جسمی برای تلاش و دفاع از خانواده میباشد. وجه دیگری سرپرستی مردان بر زنان آن است،که مردان هزینه زندگی زنان را بر عهده دارند و باید مهر آنان را نیز پرداخت کنند طبیعتا آن کس که متکفل هزینه دیگری است زمام کار نیز بدست او است ومدیریت نیز با او خواهد بود.490
١-قوّامیت مرد در خانواده :
یکی از موارد که بین زن و مرد فرق گذاشته شده است، مدیریت و سرپرستی خانواده میباشد که به عهده مرد گذاشته شده است. در نظام خانوادگی از نظر اسلام، مرد رئیس خانواده و زن معاون او است، چون خانواده که یک واحد کوچک اجتماعی است باید همانند یک اجتماع، سرپرست و رهبر داشته باشد از طرف دیگر، امکان ندارد زن و مرد بطور مشترک رهبری خانه را به عهده بگیرند، زیر اختلاف سلیقه و نظرات متفاوت، زندگیی را به هرج و مرج میکشاند بناء بر این لازم است یکی از آن دو این مسئولیت را عهده دار باشند که اسلام این وظیفه را به عهده مرد گذاشته است علت آن این است که مرد دارای روحیات خاصَی مانند برتری قدرت تفکَر، تدبیر و عاقبت اندیشی است بر خلاف زن که از نیروی عواطف بیشتری برخوردار است. همچین مرد، دارای بنیه جسمی و توان بدنی بیشتری است، مرد با این خصوصیات میتواند امورات زندگی را با طرح و نقش و تدبیر بخوبی انجام دهد و در مواقع خطر از حریم خانواده، دفاع کند. و مساله دیگر که در آیه۳۴ سورة نساء به عنوان علت واگذاری این مسئولیت به مرد ذکر شده این است که مرد متعهد است هزینه زندگی زن و فرزند را پرداخت نماید.491
وجود قدرت تفکر و تعقل بیشتر در مردان باعث شده که عدهای از دانشمندان بزرگ اسلامی مانند مرحوم علامه طباطبائی کارهایی مانند حکومت ، قضاوت و جهاد را تنها از وظائف مردان بدانند. ایشان معتقد است که در کارهای مشترک و همگانی که احتیاج به تعقل و تفکَر بیشتری دارد مسئولیت تنها از آن مرد است، بدون آنکه استقلال، و حقوق فردی زن، پایمال گردد، چون زنان در هر کار شایستهای که خواسته باشند آزادند، چنانکه معنی سرپرستی مرد نسبت به زن این نیست که اراده و تصرف زن در ملک خودش سلب گردد یا زن از استقلال و حفظ حقوق اجتماعی و فردی خود باز دارد.492
آیة الله جوادی آملی میفرماید: جمله الرجال قوَامون علی

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درمورد اجرای عدالت، شهید مطهری، علل اجتماعی، جامعه اسلامی Next Entries منبع مقاله درمورد سوره بقره، انتخاب همسر، علامه طباطبایی، آیت الله جوادی آملی