منبع مقاله درمورد اين‌، فتوت‌، فتّوت‌، شواليه‌گري‌

دانلود پایان نامه ارشد

شهيدان‌ راستين‌ آن‌ بودند. صوفيان‌ سپس‌ به‌ اين‌ سخن‌ پيامبر اسلام‌ (ص‌) گراييدند كه‌ گفته‌ بود: «ما از جهاداصغر برگشتيم‌، اينك‌ هنگام‌ جهاداكبر است‌.» جهاداكبر يعني‌ سلاح‌ برداشتن‌ و جنگ‌ با كفّار؛ و جهاداكبر يعني‌ نبرد با نفس‌ امّاره‌ تا انسان‌ بتواند به‌ آزادي‌ حقيقي‌ و كمال‌ معنوي‌ برسد.
جهاداصغر و جهاداكبر
1-11- سخن‌ پيامبر(ص‌) بر چگونگي‌ گذار از شواليه‌گري‌ نظامي‌ و جنگي‌ به‌ فتوت‌ معنوي‌ و عرفاني‌ دلالت‌ دارد و رساله‌هاي‌ مجموعه‌اي‌ كه‌ از آن‌ ياد كرديم‌، اين‌ آرمان‌ و راه‌ رسيدن‌ به‌ آن‌ را نشان‌ مي‌دهد. مولانا در اين‌ باب‌ مي‌گويد:
اي‌ شهان‌ كشتيم‌ ما خصم‌ برون‌ ماند از آن‌ خصمي‌ بتر اندر درون‌
كشتن‌ اين‌، كار عقل‌ و هوش‌ نيست‌ شير باطن‌ سُخره‌ي‌ خرگوش‌ نيست
قدر جعنا من‌ جهاد الاصغريم‌ /اين‌ زمان‌ اندر جهان‌ اكبريم‌
فتوت‌ نامه‌ها از چه‌ سخن‌ مي‌گويند
1-12- فتوت‌ نامه‌ مشتمل‌ بر مجموعه‌اي‌ از اصول‌ و قواعد شواليه‌گري‌ معنوي‌ و همه‌ي‌ رساله‌هاي‌ آن‌ از وجوه‌ مشتركي‌ برخوردار است‌؛ و گواه‌ ديگري‌ بر اين‌ است‌ كه‌ شواليه‌گري‌ پيشينه‌اي‌ كهن‌ دارد. مراد، بحث‌ و جدل‌ درباره‌ي‌ به‌ اصطلاح‌ دعاوي‌ تاريخي‌ و يا ارائه‌ اسناد و مدارك‌ مضبوط‌ نيست‌، بلكه‌ منظور، بيان‌ همّت‌ و حميّتِ جوانمردانه‌ي‌ گروهي‌ است‌ كه‌ به‌ تعهّد معنوي‌ دست‌ يازيده‌اند. در پرتو چنين‌ نگرش‌ و برداشتي‌ است‌ كه‌ مي‌خواهيم‌ با اين‌ بررسي‌ و بدون‌ آنكه‌ توجيه‌ با تفسيري‌ از ناحيه‌ي‌ خود آورده‌ باشيم‌، ويژگيهاي‌ فتوت‌ را آشكار سازيم‌
حضرت‌ ابراهيم‌؛ نخستين‌ جوانمرد
1-13- جوانمردي‌ از لحاظ‌ عرفاني‌ داراي‌ سابقه‌اي‌ تاريخي‌ است‌ كه‌ به‌ حضرت‌ ابراهيم‌مي‌رسد. فتوت‌ با تصّوف‌ پيوندي‌ بسيار نزديك‌ و بنيادي‌ دارد. سابقه‌ي‌ تصّوف‌ به‌ شيث‌ پسر آدم‌ مي‌رسد.
شناخت‌ فتوت‌ شاخه‌اي‌ از تصّوف‌ و يكتاشناسي‌ است‌ و اين‌ مطلبي‌ است‌ كه‌ فصل‌ اوّل‌ فتوت‌ نامه‌ي‌ واعظ‌ كاشفي‌ با آن‌ آغاز مي‌شود.
اقدام‌ حضرت‌ ابراهيم‌ در جهت‌ تعميم‌ اصول‌ فتوت‌ به‌ كلّيه‌ي‌ وجوه‌ زندگي‌ است‌؛ يعني‌ فتوت‌ همچون‌ شيوه‌ي‌ زندگاني‌ معرفي‌ مي‌گردد، تا هر كسي‌ به‌ حسب‌ وضع‌ و موقع‌ خود راهش‌ را برگزيند.

خلاء فلسفه‌ اسلامي
1-14- غالباً در شگفت‌ مي‌شوند كه‌ چرا فيلسوفان‌ متقدم‌ اسلامي‌- جز عده‌اي‌ اندكشمار- اصولي‌ را به‌ عنوان‌ فلسفه‌ي‌ اخلاق‌ وضع‌ نكرده‌اند. در واقع‌ فلسفه‌ي‌ اخلاق‌ و آرمانهاي‌ متعالي‌ اين‌ فلسفه‌ را در فتوت‌ نامه‌ها مي‌توان‌ يافت‌. نوع‌ و شيوه‌ي‌ زندگاني‌ كه‌ در فتوت‌ نامه‌ها ارائه‌ مي‌كنند، با اصول‌ دين‌ نبوي‌ انطباق‌ كامل‌ دارد.
1-15- اسلام‌ بر پايه‌ي‌ دو اصل‌ اعتقادي‌ استوار است‌: يكي‌ نبّوت‌ كه‌ همانا رسالت‌ پيامبر است‌؛ و ديگري‌ وَلايت‌ كه‌ تجلّي‌ آن‌ در امامان‌ است‌. «اولياءاللّه‌» كه‌ مظهر عصمت‌ و انوار الاهيند، نمونه‌ي‌ كامل‌ رهبران‌ روحاني‌ و معنوي‌، يعني‌ ادامه‌ دهندگان‌ راه‌ پيامبرانند.
جوانمردان‌ و تشيع
1-16- پس‌ از دور نبّوت‌، وَلا’يت‌ آغاز مي‌شود و فتّوت‌ كه‌ جامع‌ هر دوي‌ اينهاست‌، پايه‌‌گذارش‌ حضرت‌ ابراهيم‌(ع‌)، قطب‌ آن‌ امام‌ علي‌ (ع‌) و خاتِم‌ آن‌ حضرت‌ حجت‌ (عج‌) است‌.
از اينجا پيداست‌ كه‌ انديشه‌ي‌ فتوت‌ بستگي‌ كامل‌ با انديشه‌ي‌ شيعي‌ و برداشت‌ شيعه‌ از امامت‌ دارد . همچنان‌ كه‌ پژوهشگران‌ اهل‌ سنت‌ كه‌ به‌ پژوهش‌ درباره‌ي‌ فتّوت‌ برخاسته‌اند، به‌ رغم‌ ميل‌ خود چون‌ محققان‌ شيعي‌ عمل‌ كرده‌اند. از ديدگاه‌ فتوت‌، رسالت‌ پيامبران‌ از عصر حضرت‌ ابراهيم‌ (ع‌) همانند خدمت‌ شواليه‌گري‌ است‌؛ يعني‌ حضرت‌ ابراهيم‌ نمونه‌ي‌ فتي‌ (جوانمرد) و امام‌ علي‌ (ع‌) نمونه‌ي‌ كامل‌ شواليه‌ است‌.

ياران‌ سوشيانت‌ زرتشتي‌ و ياران‌ حضرت‌ حجت‌ (ع‌)
1-17- ايوگتنودورس‌ (3) مدعي‌ است‌ كه‌ اصول‌ اخلاقي‌ زرتشتي‌ به‌ نظام‌ شواليه‌گري‌ انجاميده‌ است‌ و ما نيز گفته‌ايم‌ كه‌ ميان‌ ياران‌ سوشيانت‌ زرتشتي‌ و ياران‌ امام‌ دوازدهم‌ وجوه‌ مشتركي‌ هست‌ و در اينجا مي‌توان‌ اين‌ خصوصيت‌ مستمر روح‌ ايراني‌ را به‌ خوبي‌ ديد. قبلاً گفتيم‌ كه‌ نخستين‌ بار سهروردي‌ درباره‌ي‌ گذار از حماسه‌ي‌ پهلواني‌ و حماسه‌ي‌ عرفاني‌ سخن‌ به‌ ميان‌ آورده‌ بود. اين‌ گذار را در انتقال‌ و تبديل‌ جهاداصغر به‌ جهاداكبر مي‌توان‌ ديد.
جوانمردي‌ در مغرب‌ زمين
1-18- آرمان‌ شواليه‌گري‌ در بر گيرنده‌ي‌ معنويت‌ است‌، معنويتي‌ كه‌ در عالم‌ روحاني‌ نفوذ كرده‌ و همه‌ي‌ احوال‌ و وجوه‌ زندگي‌ را در بر مي‌گيرد و به‌ آن‌ روح‌ مي‌بخشد. در مغرب‌ زمين‌ سده‌ي‌ چهاردهم‌ ميلادي‌ اين‌ روح‌ و حال‌ و جذبه‌ نزد عارفان‌ بزرگ‌ آلماني‌ و به‌ ويژه‌ در ولايت‌ رناني‌ (4) ديده‌ مي‌شود؛ نزد عارفاني‌ چون‌ جان‌ اكهارت‌ (5) ، جان‌ تاولر (6) و هنري‌ زوزو (7) كه‌ دوستان‌ خدا ناميده‌ مي‌شدند. پيش‌ از آنكه‌ رولمن‌ مِرسون‌ (8) جزيره‌ي‌ سبز خود را د رشهر استراسبورگ‌ بنياد گذارد، گفته‌ بود كه‌ عصر صومعه‌ها سپري‌ شده‌ است‌ و چيز ديگري‌ بايد تا بتواند پاسخگوي‌ آرمان‌ ما باشد؛ آرماني‌ جز آرمان‌ روحانيون‌ و غير روحانيون‌، بلكه‌ آن‌ آرماني‌ كه‌ مطلوب‌ شواليه‌ي‌ معنوي‌ است‌. در اين‌ چيز ديگر» همان‌ است‌ كه‌ عرفا در طلب‌ آن‌ بوده‌اند، همان‌ آرماني‌ كه‌ مردم‌ از حضرت‌ ابراهيم‌ مي‌خواستند، يعني‌ «آرمان‌ نوين‌» فتوت‌. از اين‌ روست‌ كه‌ نه‌ تنها اهل‌ تصّوف‌، بلكه‌ ساير مردم‌ در صنفهاي‌ ديگر فتوت‌ نامه‌هاي‌ ويژه‌اي‌ براي‌ خود داشتند. براي‌ مثال‌ در مجموعه‌اي‌ كه‌ از آن‌ ياد كرديم‌، به‌ متني‌ بسيار كمياب‌ و استثنايي‌ به‌ نام‌ فتوت‌ نامه‌ي‌ چيت‌ سازان‌ بر مي‌خوريم‌ كه‌ رساله‌ي‌ هفتم‌ اين‌ مجموعه‌ – رسائل‌ جوانمردان‌ – را تشكيل‌ مي‌دهد. اين‌ رساله‌ گواه‌ اين‌ مدعاست‌ كه‌ هر صنفي‌ فتوت‌ نامه‌ي‌ خاصي‌ داشته‌ است‌.
اختلات‌ شواليه‌گري‌ مسيحي‌ و جوانمردي‌ اسلامي
1-19- شواليه‌گري‌ معنوي‌ در مسيحيّت‌ با آيين‌ فتوت‌ در اسلام‌ در هم‌ آميخته‌ است‌. اين‌ موضوع‌ همواره‌ توجه‌ مورّخان‌ را به‌ خود جلب‌ كرده‌ است‌. چون‌ از تحوّل‌ شواليه‌گري‌ نظامي‌ به‌ شواليه‌گري‌ عرفاني‌ سخن‌ به‌ ميان‌ مي‌آيد، خاطره‌ي‌ پرستشگاهيان‌ (9) مغرب‌ زمين‌ زنده‌ مي‌شود. هنگامي‌ كه‌ پرستشگاهيان‌ در جنگهاي‌ صليبي‌ شركت‌ جسته‌ و در ويرانه‌هاي‌ پرستشگاه‌ سليمان‌ مأوا گزيده‌ بودند، ظاهراً سخن‌ نهان‌ روشي‌ (10) (باطني‌) و مكتب‌ عرفاني‌ در ميان‌ نبود. با وصف‌ اين‌، پرستشگاهيان‌ چند گاهي‌ پس‌ از آن‌ از پي‌ نهان‌ روشني‌ رفتند. بسياري‌ از دوستان‌ ايراني‌ بر اين‌ گمان‌ و عقيده‌اند كه‌ نهان‌ روشي‌ مغرب‌ زمين‌ بر اثر تماس‌ با نهان‌ روشي‌ اسلامي‌ پديد آمده‌ است‌. چه‌ مكتب‌ صوفيه‌ در مكتبهاي‌ غربي‌ اثر گذاشته‌ باشد و چه‌ مذهب‌ اسماعيليه‌، اين‌ دو كيش‌ و روش‌ سرچشمه‌ي‌ ايراني‌ پيش‌ از اسلام‌ دارد. مراسم‌ و سلسله‌ مراتبي‌ كه‌ در مدارج‌ عضويت‌ افراد در اين‌ فرقه‌ها ديده‌ مي‌شود، عيناً به‌ گروههاي‌ نهان‌ روش‌ مغرب‌ زمين‌ راه‌ يافته‌ است‌. اگر بخواهيم‌ چگونگي‌ و ميزان‌ اين‌ تأثير را بررسي‌ كنيم‌، به‌ بحث‌ بيشتري‌ نياز است‌ كه‌ متأسفانه‌ اين‌ مقدمه‌ گنجايش‌ آن‌ را ندارد. اما به‌ زعم‌ ما مي‌توان‌ تا اندازه‌اي‌ پاسخ‌ اين‌ پرسشها را در فتوت‌نامه‌ يافت‌؛ فتوت‌نامه‌ها به‌ ما كمك‌ مي‌كنند تا به‌ بررسي‌ تطبيقي‌، همچنان‌ كه‌ پرسشگاهيان‌ قديس‌ برنار و گرال‌ (11) تحوّلي‌ است‌ كه‌ به‌ نهان‌ روشي‌ گرايش‌ دارد و قرابتش‌ با اصول‌ فتوت‌ نرديك‌ است‌.
1-20- خوب‌ مي‌دانيم‌ كه‌ خاطره‌ي‌ بيت‌المقدس‌ و پرستشگاهيان‌ در مغرب‌ زمين‌ هيچ‌گاه‌ از يادها نرفته‌ و ارتباطي‌ به‌ موقعيت‌ جغرافيايي‌ فلسطين‌ و بيت‌المقدس‌ ندارد. اين‌ خاطره‌ از معتقداني‌ باطني‌ كه‌ طي‌ قرنها ادامه‌ داشته‌ نشأت‌ مي‌گيرد. براي‌ مثال‌، اين‌ خاطره‌ در سده‌ي‌ هيجدهم‌ با نهان‌ روشي‌ پرستشگاهيان‌ ظهور كرده‌ آثاري‌ از خود به‌ جا گذاشته‌ است‌.
1-21- همچنان‌ كه‌ براي‌ شناخت‌ فتوت‌ نمي‌توان‌ تنها به‌ اسناد و مدارك‌ اتكاء كرد، براي‌ شناخت‌ نقش‌ نحله‌ي‌ اسكاتلند در انتقال‌ سنتهاي‌ بنّايان‌ آزاد نيز نمي‌توان‌ تنها به‌ اسناد تاريخي‌ اتكّاء نمود. پيدايش‌ شواليه‌گري‌ پرستشگاهي‌ با شيوه‌ي‌ نهان‌ روشي‌ در ميانه‌ي‌ سده‌ي‌ هيجدهم‌، نمونه‌ي‌ آشكار تحوّل‌ شواليه‌گري‌ جنگي‌ به‌ شواليه‌گري‌ عرفاني‌ و رواج‌ نهان‌ روشي‌ است‌. چه‌ نهان‌ روشي‌ به‌ مانند فتوت‌ همه‌ي‌ آرمانهاي‌ زندگي‌ را در حد خود در بر مي‌گيرد. لازم‌ به‌ توضيح‌ نيست‌ كه‌ نهان‌ روشي‌ عملي‌ (12) صنف‌ بنّا وقتي‌ به‌ نهان‌ روشي‌ تمثيلي‌ (13) مبدل‌ شد و در آن‌ مستحيل‌ گرديد، درست‌ شباهت‌ به‌ وحدت‌ معّماران‌ سازنده‌ي‌ كليساها در قرون‌ وسطي‌ با شهسوران‌ بيت‌المقدس‌ داشت‌.
درجات‌ جوانمردان‌
1-22- درجات‌ سه‌ گانه‌ي‌ «شاگرد، يار، استاد» كه‌ در جرگه‌ي‌ بنّايان‌ آزاد ديده‌ مي‌شود، به‌ مانند «تربيه‌، صاحب‌ و استاد» در اصول‌ جوانمردي‌ است‌. عضويت‌ افراد در صنف‌ بنّايان‌، شباهت‌ زيادي‌ به‌ سازمان‌ شواليه‌گري‌ در مغرب‌ زمين‌ داشت‌، اما در مشرق‌ زمين‌ هر حرفه‌ و صنفي‌ را فتوت‌ نامه‌اي‌ بود. اميدواريم‌ روزي‌ بتوانيم‌ فتّوت‌ نامه‌ي‌ معماران‌ سنتي‌ و فتوت‌ نامه‌ي‌ كاشي‌ سازان‌ را به‌ دست‌ آوريم‌. كاشي‌ كاريهاي‌ نماي‌ بيروني‌ مساجد ايراني‌، از جمله‌ مسجد شاه‌ اصفهان‌ بيان‌گر «تمثيل‌» حالتها و انديشه‌هايي‌ هستند كه‌ ما رمز آنها را گم‌ كرده‌ايم‌. اي‌ كاش‌ پژوهشگران‌ ايراني‌ مي‌توانستند جريان‌ ياران‌ فرانسه‌ گَرد (14) را در فرانسه‌ بررسي‌ كنند تا به‌ همبستگي‌ جهاني‌ كه‌ يهود و نصارا و مسلمان‌ را در بر مي‌گيرد، پي‌ برده‌ شود. چه‌ اگر بپذيريم‌ كه‌ حضرت‌ ابراهيم‌ ابوالفتيان‌ و پدر همه‌ي‌ شواليه‌هاي‌ اديان‌ ابراهيمي‌ است‌، پدر همه‌ي‌ اهل‌ كتاب‌ نيز به‌ شمار مي‌آيد و از اينجا مي‌توان‌ به‌ پيوند جهاني‌ اديان‌ پي‌ برد.
فتّوت‌ نامه‌هاي‌ مشهور ايراني‌
1-23- از ميان‌ فتّوت‌ نامه‌هاي‌ موجود در تاريخ‌ ايران‌، هفت‌ فتّوت‌ نامه‌، داراي‌ بيشترين‌ اشتهار هستند كه‌ اسامي‌ آنها به‌ قرار زير است‌:
يكم‌: فتّوت‌ نامه‌ي‌ عبدالرزاق‌ كاشاني‌
دوم‌: فتّوت‌ نامه‌ي‌ شمس‌الدين‌ آملي
سوم‌: فتّوت‌ نامه‌ي‌ شهاب‌الدين‌ عمر سهروردي‌ (يكم‌)
چهارم‌: فتّوت‌ نامه‌ي‌ شهاب‌الدين‌ عمر سهروردي‌ (دوم‌)
پنجم‌: فتّوت‌ نامه‌ي‌ نجم‌الدين‌ زركوب‌ تبريزي‌
ششم‌: فتّوت‌ نامه‌ي‌ درويش‌ علي‌بن‌ يوسف‌كر كهري‌
هفتم‌: فتّوت‌ نامه‌ي‌ چيت‌سازان‌

1-24- از مجموعه‌ هفت‌ نامه‌، شش‌ رساله‌ي‌ نخست‌ آن‌ پيش‌ از رساله‌ي‌ واعظ‌ كاشفي‌ تأليف‌ شده‌ كه‌ او از عبدالرزّاق‌ كاشاني‌ بسيار متأثر شده‌ است‌. ولي‌ تعيين‌ دقيق‌ تاريخ‌ تدوين‌ فتّوت‌ نامه‌ي‌ چيت‌سازان‌ به‌ طور يقين‌ ممكن‌ نيست‌. تاريخ‌ تدوين‌ شش‌ رساله‌ي‌ نخست‌، ميان‌ قرنهاي‌ هفتم‌ تا نهم‌ هجري‌ قمري‌ است‌. دو متن‌ فارسي‌ شيخ‌ شهاب‌الدين‌ عمر سهروردي‌ (632-539 ه.ق‌) از ويژگيهايي‌ برخوردار است‌؛ چه‌ او مشاور ديني‌ الناصر الدين‌ اللّه‌ خليفه‌ي‌ عباسي‌ بود و چنان‌ كه‌ مي‌دانيم‌، آن‌ خليفه‌ آرزوي‌ برقراري‌ اصول‌ فتوت‌ را در سراسر جهان‌ در سر مي‌پروراند. او مي‌خواست‌ همه‌ي‌ تشكيلات‌ جوانمردان‌ را زير يك‌ پرچم‌ آورد. در اين‌ زمينه‌ حتي‌ از فتوت‌ درباري‌ سخن‌ به‌ ميان‌ آمده‌ است‌ و خليفه‌ي‌ عباسي‌ به‌ توّسط‌ عبدالّجبار بغدادي‌ به‌ جرگه‌ي‌ جوانمردان‌ پيوسته‌ و جامه‌ي‌ مخصوص‌ فتوت‌ را از دست‌ او گرفته‌ است‌. رؤياي‌ بزرگ‌ اين‌ خليفه‌ با خود او به‌ خاك‌ سپرده‌ شد، اما فتوت‌ به‌ راه‌ خود ادامه‌ داد و اين‌ مطلبي‌ است‌ كه‌ از نظر ما مهّم‌ است‌.
1-25- شرح‌ و تفصيل‌ تمامي‌ فتّوت‌ نامه‌ها (كه‌ در اصل‌ منعكس‌كننده‌ ساختار مكتبي‌ و آييني‌ و عملي‌ جوانمران‌ در سده‌هاي‌ گذشته‌ تاريخ‌ ميهمنان‌ است‌) در اينجا امكان‌پذير نيست‌ و ما به‌ فتوت‌ نامه‌ عبدالرزاق‌ كاشاني‌ بسنده‌ مي‌كنيم‌ و مخاطبان‌ محترم‌ را به‌ كتاب‌ «آيين‌

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درمورد اين‌، شواليه‌گري‌، شواليه‌، شمشير Next Entries منبع مقاله درمورد اين‌، ايشان‌، ميان‌، يكي‌