منبع مقاله درمورد امور مالی، حق و تکلیف، شهید مطهری، جامعه اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

بگوید بر اساس برخی آموزههای دینی، ایمان زن ضعیف تر از مرد است و تقوای دو زن مساوی بایک مرد است بناء بر این شرط شهادت عدالت وتقوا است ، بناء بر این شهادت دو زن عادل برابر با شهادت یک مرد عادل است.
آیا میشود این حرف گفت که عدالت مرد استحکام بیشتری دارد و عدالت زن استحکام کمتر؟ شهید مطهری( میفرماید این یک فرضیه و احتمال است اما آنچه که خود قرآن تعبیر کرده است خلاف این است.451 آیات قرآن به طور کلی معیار را تقوی و عمل صالح بیان میکند و هیچ قیدی نداریم که عمل صالح یا تقوای زن ارزش نیمی از تقوای مرد را دارد عدالت و تقوا یا در فرد هست یا نیست اگر وجود دارد حقیقت و ماهیت خویشتنداری در همه انسانها یکی است.452
ج) ضعف نسبی حافظه و ضبط جرایم:
جنبه سوم حفظ و ضبط است در شهادت احساس شرط است شاهد باید احساس کرده باشد عدالت برای شاهد شرط است شرط دیگری که برای شاهد میکنند این است که میگویند شاهد باید ضباط باشد، ضبط کن باشد شاهدی نباشد که ضبطش خوب نیست مثل اینکه نسیان و فراموش زیاد دارد. هر اندازه حافظه و توان ثبت وقایع کاهش پیدا کند به امر شهادت لطمه وارد میشود مثلا در شرائط راوی آمده است راوی باید ضبط کننده باشد اگر یک راوی آدم عادل مسلم العدالة هم هست ولی ضبطش خیلی خوب نیست، زیاد فراموش میکند میگویند قولش معتبر نیست.آیا میشود گفت ضبط زن از ضبط مرد کمتر است؟453
شهید مطهری میفرماید اگر این احتمال را بگوید باز دو توجیه میشود برایش کرد.
١-یکی این که به طور کلی حفظ و ضبط زن از مرد کمتر است.
۲-انسان به هر موضوعی که زیاد توجه دارد، موضوعاتی که مورد علاقهاش است در آن موضوعات حفظ و ضبطش خوب است ولی در موضوعاتی که مورد علاقهاش نیست طبعا کمتر به یادش میماند چون مورد علاقهاش نیست مسائلی که مورد شهادت واقع میشود﴿از جمله همین چیزی که قرآن در آیه 2۸2 سورة بقره ذکر کرده است﴾ مسائلی است که از حدود کارهای زن خارج است کارهای بیرونی است. اسلام البته آن زنی را میگوید که طبق دستور خود اسلام عمل میکند که اشتغال و سرگرمیاش بیشتر به کارهای داخلی و بچه داری و تربیت فرزند و شوهرداری و خانهداری و این جور چیزها است.
مسائل بیرونی که مثلا برادرش یا شوهرش یا همسایهها با هم معاملهای کردند و در آن معامله قراردادشان این گونه بود یا نبود، از موضوعاتی است که طبعا مورد توجه او نیست حفظ در آنجا ضعیف است آیه قرآن هم تکیهاش روی موضوع حفظ و ضبط است نه تکیهاش روی عقل است و نه تکیهاش روی ایمان و عدالت.
از این جهت این جور فرمود: ان تضل احدیهما فتذکر احدیهما الاخری.دو زن باشند برای اینکه اگر یکی از آنها یادش نبود دیگری به یادش بیاورد.454
د) دور بودن زن از مسائل مالی و اجتماعی:
جمعی از صاحب نظران اسلامی، دلیل تفاوت مزبور را، نقصان ذاتی زنان ندانستند بلکه وضع عارضی مربوط به موقعیت عملی آنها ر اکه موجب دور بودنشان از مسائل و وقایع و رویدادهای اجتماعی و عدم رشد و ارتقاء فکرو ذهن آنها است موجب برقراری چنین حکم متفاوتی دانستهاند.
صاحب تفسیر المنار میگوید: برخی از مفسران گفته اند علت اینکه در آیه مربوط به شهادت (آیة 282سورة بقره)زنان در معرض خطا و فراموشی قرار گرفته و ارزش شهادت آنها نصف شهادت مرد به حساب آمده ناقص العقل و ناقص الایمان بودن آنان است، برخی هم علت آن را غلبه رطوبت بر مزاج زنان دانستهاند که نتیجه آن کم حافظگی و سرعت فراموشی است ولی اینها توجیه درست نیست آنگاه از استاد خود شیخ محمد عبده نقل میکند که گفته است علت صحیح این امر این است که شان زن اشتغال به معاملات و امور مالی نیست و لذا حافظه او در این زمینه ضعیف است ولی در رسیدگی به امور منزل که شغل او است حافظهاش از مرد قویتر است و اصولا طبع بشر چه زن و چه مرد، این که در اموری که مبتلاء به آنها است و با آنها سروکار دارد بیشتر و بهتر میتواند آن را به یاد داشته باشد و مناط وضع قوانین و جعل احکام ملاحظه غلبه و اکثریت وضع موجود است و در مورد زنان چون غلبه و اکثریت با عدم اشتغال و توجه آنها به امور مالی و معاملاتی است لذا در این زمینهها ضعیف هستند و بیشتر در معرض فراموشی وخطا قرار دارند و به همین ملاحظه ،شهادت دو نفر آنها مساوی شهادت یک مرد قرار داده شده است، وی برای پاسخ اشکال مقدری میگوید اشتغال برخی از زنان به امور مالی در بعضی از کشورها منافاتی با این حکم و فلسفه آن ندارد زیرا همان طور که گفتیم مناط حکم بر غلبه وضع موجود است.455
تحلیل تفاوت زن و مرد در شهادت، نزد اندیشمندان اسلامی:
١-شهادت یک تکلیف است نه یک حق ، حق و تکلیف در امر از یک جهت واحد قابل جمع نیستند یعنی یک امر نمیتواند برای یک شخص از جهت واحد هم حق باشد و هم تکلیف بر این اساس و با توجه به ویژگیهای حقوقی و فقهی حق و تکلیف معلوم میشود که گواهی دادن برای شاهد، تکلیف است نه حق.
چرا که شاهد در صورت لزوم باید در دادگاه حاضر شود و شهادت دهد و کتمان شهادت در بسیاری موارد جرم محسوب میشود و جریمه دارد. از سوی دیگر تحمل شهادت یا حاضر شدن در محل واقعه در صورت دعوت از شاهد واجب است ولی برای شاهد نفع مادی مورد نظر نیست و ضمنا به وسیلة ارث قابل نقل و اسقاط و انتقال نیست. علاوه بر این شهادت دروغ یا برگشت از شهادت، دارای عواقب و تبعاتی است، همه این علائم حاکی از آن است که شهادت دادن از دیدگاه فقه و حقوق ما و حتی سایر کشورهای جهان در زمرة تکلیف است نه حقوق و امتیاز.456 از این رو وقتی برای اثبات قضیه نیازی به شهود بیشتر باشد در واقع تکلیف کم تری متوجه فرد شده و از این بابت به زن ارفاق گردیده و از آسایش او حمایت شده است.
پس در جاییکه اصلا شهادت زن قبول نیست یا در جای که دو زن برابر یک مرد است هیچ حقی از زن از بین نرفته بلکه تکلیف به زن متوجه نشده است و زن در چنین موارد شهادت که یک نوع تکلیف است او معاف است پس رفع تکلیف بمعنای محرومیت از حق نیست تا تبعیض باشد.
۲-باتوجه به احکام و شؤون مختلف زن و مرد در جامعه اسلامی ، حضور زنان در صحنههای مختلف جامعه و وقوع جرائم و دیدن مسائل گوناگون که نیاز به شهادت دارند طبعا کم تر است و این برخاسته از روح احکام دین است.
۳-دین مبین اسلام در مساله حدود، قصاص و جرائمی مانند زنا،لواط،سحق قتل و طلاق، برجلوگیری از اشاعه فحشاء اصرار درد. آنچه از بسیاری روایات و احکام برمیآید، آن است که اسلام نمی خواهد ابهت بعضی سدها شکسته شود ظاهرا نپذیرفتن شهادت زن در بعضی مورد یا مطالبة چندین شاهد برای ایجاد مانع در راه اثبات برخی جرائم است. قهرا با احکام مورد اشاره، موارد اثبات لواط و سحق (گرچه در خلوت مرتکب این عمل شنیع شده بانشند) محدودتر میگردد و آبروی افراد کم تر از بین میرود وپلیدیها کمتر شیوع می یابند آیا اگر شهادت زن در مسئله هم جنس بازی به ضمیمه مردان به تنهایی مورد پذیرش قرار گیرد، ارزش انسانی و شرافت زن تامین میشود و تبعیض جنسی بر طرف خواهد شد؟ یا این که کرامت و ارزش انسان و زن به امور دیگری باز میگردد.457
۴-اگر شهادت دو زن برابر با شهادت یک مرد دلیل بر نقصان شان زن میبود در برخی موارد که شهادت مرد بی تاثیر است بایستی شهادت زن بطریق اولی فاقد تاثیر باشد و حال آنکه در این موارد شهادت هر یک زن یک چهارم مطلوب را ثابت میکند در حالیکه شهادت یک مرد ارزش قضایی ندارد. مثلا برای اثبات مال الوصیة شهادت یک مرد چیزی را ثابت نمیکند ولی شهادت یک زن یک چهارم آنرا اثبات میکند تا چهار شاهد زن که تمام مال الوصیه ثابت میشود.
این شیوه در شهادت دادن برای اثبات زنده متولد شدن طفل نیز جاری است و شهادت یک مرد چیزی از ارث رابرای طفل ثابت نمیکند ولی با شهادت هر یک نفر زن یک چهارم ارث ثابت میشود. بدون آنکه این حکم نشانة نقصان شان مرد و بی اعتنایی و به ارزش او باشد.458
۵-همان طور که در فلسفه حقوق و اصول جرم شناسی و دادرسی کیفری ثابت شده است و روان شناسان آن را تایید کردهاند اظهار و اطلاع از هر قضیه و واقعه و بیان شکل و خصوصیات هر رویداد مورد مشاهده به حسب آن شاهد آن زن باشد یا مرد عاطفی باشد یا طفل باشد یا بزرگ سال ، فرق فاحش پیدا میکند وتجربه شده است که شهادت اشخاص احساسی و عاطفی که طبعا نیروی تخیلی قوی تری دارند از دقت کمتری برخوردار است. زن نوعا یک موجود عاطفی و احساسی است وشهادت در اموری که اهمیت زیادی دارد، نباید تحت تاثیر عوامل دیگر باشد، باید همراه با دقت بیشتری باشد.459
٦-آیه مربوطه۔ به شهادت در ارتباط با تحکیم معاملات مالی است به نیکو ترین وجه تا طرفین معامله نسبت به حقوق خود اطمینان خاطر داشته باشند و گرنه منظور آن نیست که با شهادت یک زن یا شهادت چند زن بدون مرد ثابت نشود. چون بالاترین چیزی که محکمه قضایی میخواهد بینه است.460
به قول ابن القیم بینه در اینجا عام تر از بینه در اصطلاح فقهاء است که فقهاء بینه را به دو شاهد یا شاهد و یمین اختصاص دادهاند. خلاصه هر چیزی که حق را ظاهر و آشکار
میکند، بینه است که قاضی بدان حکم میکند، از جمله قاضی به قرائن قطعی و شهادت غیر مسلمان مورد اعتماد که به وی باور کند، حکم مینماید.461
۷-تحمل و ادای شهادت نیاز به صلابت و شجاعت و قدرت غالب بر وجدان و عاطفه دارد، در حالی که زن در برابر جرائم و سختی ها تاب نمیآورد و مضطرب و پریشان میشود و در برابر اندوهها دلش به رحم میآید و به هنگام قتل، نمیتواند خویشتن را نگه دارد تا در پیشگاه قاضی برای شهادت حاضر شود وقتی که متهم را در قفس حکم به اعدام میبیند از عواطف خویش ایمن نیست و ممکن است دلش به رحم آید و شهادت را تغییر دهد یا از شهادت پشیمان و عقب نشینی کند.462
۸-خداوند طبیعت زن را چنان آفریده است که احساس نازک و لطیف و وجدان قوی و نرم دلی بسیار دارد تا بتواند وظیفه اساسی پرستاری و مادری را به بهترین وجه انجام دهد لذا عواطف زن از تفکرش قوی تر است بلکه گاهی عواطف بر ادراک آن غلبه و طغیان میکند که به قول شیخ محمد عبده خود آن را احساس نمیکند.
لذا زن از شهادت در قضایای خطرناک مانند حدود و قتل و خون ریزی به دور نگهداشته شده، در حالی که در اموری که تنها زن از آن اطلاع دارد، شهادت از معتبر است تا حقوق ضایع نشوند و در غیر این دو مورد شهادت زن همراه با مرد قبول است مشروط بر این که زن دیگری نیز همراه او باشد تا اگر یکی فراموش کرد، دیگری به یادش آورد.463
۹-فراموشی و کمی حافظه و بی دقتی و عدم مهارت در امور مالی و اقتصادی- که طبع زنان در زمان نزول آیه در آن امور چنین بوده یعنی حافظه آنها، از حافظه متعارف مردان
کمتر بوده و در نتیجه ، ضریب اطمینان را در شهادت آنان پایین میآورده-باعث شد که شهادت دو زن به جای یک مرد باشد، اما اگر در هر امر و در هر زمانی حافظه زن و مرد در شرائط مساوی قرار گرفت و یا حافظه زنان از مردان بهتر شد و ضریب اطمینان نسبت به شهادت آنها با ضریب اطمینان شهادت مردان مساوی بود و احتمال نسیان در هر دو جنس همانند هم بود، به طوری که آن مقدار از نسیان ، با اصل عدم نسیان محکوم به عدم باشد، شهادت آنها برابر و یا حتی شهادت یک زن برابر شهادت دو مرد کم حافظه و بی دقت خواهد شد.464
١۰-ما مواردی در فقه داریم که شهادت یک زن پذیرفته شده است در این گونه موارد شهادت یک مرد حجت نبوده و پذیرفته نشده است، نتیجه میگیریم که عدم تساوی شهادت زن ومرد در باب دین به خاطر خصوصیتی عارضی است که مربوط به همان دَین و امور مالی است، نه به خاطر زن بودن زنها والا در این مورد نیز باید شارع حکم به دو برابر بودن شهادت زنان مینمود.465
برخی از این مورد عبارت اند از : ١-شهادت یک زن ١/۴ وصیت و ارث که باشهادت یک زن ١/۴ این موارد اثبات میگردد،ولی شهادت یک مرد به تنهایی در این موارد هیچ چیزی را اثبات نمیکند.466
۲-شهادت قابله واحد در عیبهای مخصوص زنان.467
١١-برخی دیگر پاسخ به این تفاوت زن و مرد چنین میگویند:
در این میان جمعی بی ملاحظه، پائین تر بودن عقل و شعور زن را نسبت به

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درمورد قرآن کریم، ادای شهادت، آیات و روایات، اجرای مجازات Next Entries منبع مقاله درمورد قرآن کریم، علامه طباطبائی، علامه طباطبایی، اقتصاد خانواده