منبع مقاله درمورد آسیای مرکزی، صادرات گاز، گاز طبیعی، نفت و گاز

دانلود پایان نامه ارشد

قزاقستان قرار دارد و بیش از 4500 کیلومتر آن، در چین قرار دارد که شرق و غرب این کشور را بهم پیوند می دهد. برآورد شده است که تا سال 2015 ظرفیت خط لوله آسیای مرکزی – چین دو برابر شده و به 60 میلیارد مترمکعب در سال برسد که در این صورت، ترکمنستان یک تأمین کننده‌ی مهم گاز برای چین خواهد بود. این خط لوله جدید بزرگترین پروژه صادرات گاز آسیای مرکزی بدون استفاده از مسیرهای روسیه بود.169
فاز نخست خط لوله چین- آسیای میانه، با نام لاین A، در سال ٢٠٠٩. فاز دوم یا لاین B، در اکتبر ٢٠١٠ ساخته شد. فاز سوم یا لاین C در سال 2014، که پیش‌بینی می‌شود فاز چهارم یا D این خط لوله، در اواخر سال جاری میلادی به بهره‌برداری برسد. خط لوله 1830 کیلو متری C، به موازات خطوط لوله A و B، از مرز ترکمنستان و ازبکستان آغاز و با گذر از مرکز ازبکستان و جنوب قزاقستان، گاز منطقه آسیای مرکزی را به استان سین‌کیانگ، در شمال غربی چین منتقل می‌کند. لاین C هم اکنون، 7 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی را، از آسیای مرکزی به چین انتقال می‌دهد. انتظار می‌رود که ظرفیت آن تا پایان سال ٢٠١٥ به ٢٥ میلیارد مترمکعب برسد. این خط لوله ١٠ میلیارد مترمکعب گاز ترکمنستان، ١٠ میلیارد مترمکعب گاز ازبکستان و ٥ میلیارد مترمکعب گاز قزاقستان را ترانزیت خواهد کرد. هم اکنون گاز خط لوله‌ی آسیای مرکزی – چین را ترکمنستان تأمین می کند و این کشور توافق کرده است، به مدت 30 سال به چین گاز عرضه کند.170
ساخت لاین D و C، پیوندهای عمیق اقتصادی میان چین و آسیای مرکزی را نشان می‌دهد. آسیای مرکزی به هنگام عملکرد کامل این خط لوله، بیش از 40 % از واردات گاز طبیعی به چین را تا سال 2020 فراهم خواهد کرد. چین، همزمان در‌صدد غنی کردن ملل ضعیف‌تری چون تاجیکستان و قرقیزستان نیز هست. لاین D، که از ترکمنستان شروع و در چین خاتمه پیدا می‌کند، از میان تاجیکستان و قرقیزستان عبور می‌کند، تا به این کشورها، فرصت گردآوری کرایه‌های هنگفت ترانزیت به چین را بدهد و از طرف دیگر مسیرهای خطوط لوله خود را، متنوع سازد. در واقع چین جاپا و حضور خود در آسیای مرکزی را با لاین D، محکم‌تر می‌کند.171
به عقیده‌ی تحلیلگران، این خط لوله نشان دهنده‌ی پیشرفت عمده نفوذ پکن در منطقه و یک گام به جلو در افزایش امنیت انرژی آن است و تسلط گسترده روسیه بر منابع وسیع گاز ترکمنستان را می‌شکند و کشورهای آسیای مرکزی، برای خرید گاز خود کمتر به روسیه وابسته خواهند بود و به گفته‌ی رئیس جمهور ترکمنستان بردی‌محمد‌اف، این پروژه نه تنها دارای ارزش اقتصادی و تجاری است بلکه همچنین دارای ارزش سیاسی نیز هست. درواقع بروز حادثه در خط لوله اصلی جریان گاز ترکمنستان به روسیه در سال 2009، باعث شد بردی‌محمد‌اف در جهت توسعه مسیرهای جایگزین برای تأمین منافع کشورش برآید که خط لوله آسیای مرکزی – چین، یکی از مسیرهای جایگزین در جهت کاهش وابستگی به روسیه است.
2-2-4 نقش انرژی در توسعه‌ی روابط دیپلماتیک ترکمنستان با چین
ترکمنستان در سال 2007، با توجه به اهمیت انرژی در ساختار اقتصادی این کشور، درصدد گسترش روابط دیپلملتیکی و ارتباط با سایر کشورها برآمد. که یکی از کشورهای مورد توجه رئیس جمهور این کشور بردی‌محمد‌اف، چین بود.
عمده‌ترین دلیل این انتخاب توافقات صورت گرفته میان صفرمراد نیاز‌اف، رئیس جهمور پیشین ترکمنستان و رئیس جمهور خلق چین هوجینتائو، در تاریخ سوم آوریل 2006، بود که سفر بردی‌محمد‌اف، در سال 2007، نقش مهمی در تسریع این روند داشت.172 در تاریخ 17 و 18 آوریل سال 2007، بردی‌محمد‌اف به چین سفر کرد و در ملاقات با هوجینتو، رئیس جمهور این کشور، بر اساس گزارش مطبوعات ترکمن، بردی‌محمد‌اف به پکن اعلام کرد که، در تلاش برای اکتشافات در منابع نفت و گاز خود است و نتایج اثبات کرده که، در ساحل راست رودخانه آمودریا، ذخایر جدید گاز کشف شده است و با در نظر داشتن این موضوع هر دو طرف در مورد، زیر ساخت‌های مورد نیاز در بخش انرژی ترکمنستان، به بحث پرداختند و با توجه به خط لوله آسیای مرکزی – چین، پکن یک وام بدون بهره، جهت خرید سکوهای حفاری چینی، که برای اکتشاف و توسعه میدان‌های گازی، از آن استفاده می‌شود به پکن داد. که این سفر نقش مهمی در تسریع روند افتتاح خط لوله آسیای مرکزی-چین داشت. در 29 آگوست سال 2007، بردی‌محمد‌اف، از لپاب شرقی، منطقه‌ای که در انتهای روستای بختیارلیک، قرار داشت دیدن کرد و در آنجا مراسم جشنی به مناسبت توافق برای ساخت این خط لوله، از سوی شرکت ملی نفت چین،173 برگزار شد و بردی‌محمد‌اف در این مراسم شرکت نمود.174 خط لوله آسیای مرکزی-چین، نقطه عطف روابط چین و ترکمنستان بود.175 یکی از فواید بزرگ چین به عنوان شریک، توانایی آن به حرکت سریع در تصمیم‌گیری و اجرای تصمیمات است.176

مسیر خط لوله چین- ترکمنستان

شکل شماره 4-1

3-4 روابط انرژی ترکمنستان و روسیه
منطقه آسیای مرکزی و قفقاز، برای ملاحظات گسترده انرژی روسیه به چند دلیل اهمیت دارد. این منطقه شامل منابع مهم نفت و گاز می‌باشد. کنترل بر مسیر و حجم صادرات کشورهای این منطقه، برای روسیه، به خاطر کاهش رقابت برای صادرات انرژی خود به بازارهای بین‌المللی ضروری می‌باشد. روسیه به ویژه نگران، حفظ کنترل خود بر روابط با اروپا می‌باشد. هر چه کنترل روسیه بر جریان انرژی خزر بیشتر گردد، اروپا به روسیه وابسته تر خواهد شد. گاز منطقه خزر من جمله ترکمنستان، برای نیاز داخلی روسیه و همچنین فروش بین‌المللی آن اهمیت دارد. تا زمانی که کشورهای آسیای مرکزی، خروجی مهم دیگری به جز خط لوله روسیه برای انرژی خود نداشتند، روسیه در موقعیتی بود تا، انرژی این کشورها را، با قیمت پایین‌تر از آنچه که می‌توان در بازارهای جهانی به فروش رساند خریداری کند.177
1-3-4 اهمیت گاز ترکمنستان برای روسیه
اهمیت تأمین منابع گازی بیشتر برای روسیه، با افزایش گرایش جهانی به سمت مصرف گاز طبیعی، رابطه مستقیم دارد. شناخته شدن گاز، به عنوان سوختی پاکیزه، که کمتر مورد اعتراض فعالان زیست محیطی قرار می‌گیرد. فراوان‌تر بودن منابع آن، در مقایسه با منابع رو به زوال نفت و در نهایت عدم وجود سازمانی مانند اوپک و تعیین قیمت آن با سازوکارهای بازار، از عوامل این اقبال جهانی است. در همین راستا، کشورهای اروپایی در اولین ساله‌ای هزاره سوم میلادی اعلام کردند که، قصد دارند طی ده سال، حجم گاز مصرفی خود را، از 340 میلیارد متر‌مکعب، به 450 میلیارد مترمکعب، در سال افزایش دهند. در این میان روسیه در پی ارتقای ظرفیت صادرات خود به بازار اروپا، تا سقف 25% تقاضای گاز مصرفی اروپا بوده است.178
در واقع روس‌ها، در بحث امنیت انرژی خود، بر دسترسی به گاز طبیعی ترکمنستان تأکید می‌کنند و این کشور به همین دلیل، می‌کوشد تا نفوذ استراتژیک خود بر جمهوری‌های شوروی سابق را حفظ کند. عامل وابستگی گازپروم به گاز ترکمنستان، منوط به دلایلی از جمله قراردادهای صادراتی‌اش به اروپا و همچنین مصرف داخلی روسیه است. این شرکت بزرگ انرژی، به خوبی می‌داند که بدون دسترسی به گاز ترکمنستان، مسکو قادر به استفاده از انرژی، به مثابه اهرم سیاسی برای رسیدن به اهداف خویش نیست و بدون گاز ترکمنستان، روسیه نمی‌تواند تعهدهای لازم را برای صادرات گسترده گاز، به کشورهای اروپایی انجام دهد و خود شرکت گازپروم نیز، قادر به اعمال قدرت در جنوب روسیه و بخش‌هایی از اورال نخواهد بود. شرکت گازپروم، گاز ترکمنستان را، طبق قرارداد 25 ساله در اختیار دارد و در حدود 80 % از مجموعه صادرات گاز ترکمنستان را سالانه در مرز به روسیه تحویل می‌دهد.179
بنابراین اهمیت گاز ترکمنستان برای روسیه، از یک سو به دلیل، تأمین گاز کافی جهت ارسال به اتحادیه اروپاست، که از لحاظ تجاری و راهبردی برای روسیه، به منظور کسب درآمد و حفظ بازار بسیار اهمیت دارد.
در رابطه با مصرف داخلی نیز، روسیه با وجود منابع گسترده داخلی نفت و گاز، ممکن است با کمبود مصرف داخلی حداقل در منابع گاز روبه رو شود. چرا که بسیاری از منابع روسیه، در مناطق دور افتاده واقع شده‌اند و نیاز به سرمایه گذاری سنگین دارد. به همین دلیل اهمیت گاز ترکمنستان برای روسیه روبه افزایش است. ذخایر گاز این جمهوری، صادرات بلند مدت روسیه را تضمین می‌کند و این اجازه را به شرکت گازپروم روسیه، می‌دهد که توسعه حوزه‌های پرهزینه دریایی خود در اقیانوس منجمد شمالی، اروپای شرقی و سیبری غربی را در آینده انجام دهد.180 از این رو گاز ترکمنستان، اهمیت خود را برای روسیه حفظ خواهد کرد و روسیه در این زمینه هیچ رقابتی را جهت تنوع‌سازی مسیرهای انتقال انرژی آن بر نمی‌تابد و با آن مقابله خواهد کرد. زیرا کاهش وابستگی ترکمنستان به روسیه در زمینه‌ی صادرات گاز آن، منافع روسیه را تهدید خواهد کرد.

پیش بینی توانایی صادرات گاز طبیعی روسیه از سال 2004 تا 2030 در مناطق مختلف روسیه (برحسب میلیارد متر مکعب)
منطقه/سال
2004
2011
2020
2030
سیبری غربی
575
564
420
270
یامال
0
0
100
250
قسمت اروپایی در ساحل
45
40
50
61
شاتکمان
0
0
60
69
سیبری شرقی و شرق دور
10
41
60
80
دیگر منابع کشف شده
6
25
50
80
مجموع
636
670
740
810
جدول شماره 4-1 Source: center of Energy Policy, Mosco

2-3-4 سیاست انرژی ترکمنستان در برابر روسیه از زمان استقلال تا 2014
با فروپاشی شوروی و استقلال ترکمنستان، تاکنون روابط دو کشور فراز و فرود‌های زیادی داشته است. در ابتدای استقلال ترکمنستان، این کشور به سیستم انحصاری انتقال گاز روسیه وابسته بود و این امر چانه‌زنی آن را برای تعیین قیمت گاز کاهش می‌داد. ولی به تدریج با ساخت خطوط لوله جدید و همکاری با کشورهای همسایه و دیگر کشورها، توانست وابستگی خود را به روسیه کمتر کرده و قدرت چانه‌زنی خود را برای تعیین قیمت گاز در برابر روسیه و در سطح بین‌المللی بالا ببرد. که در اینجا سعی می شود سیر تحولات در روابط دو کشور از ابتدای استقلال تاکنون در حوزه‌ی انرژی، بررسی گردد.
از آنجا که عمده گاز آسیای مرکزی در ترکمنستان قرار دارد، بنابراین روابط انرژی با این کشور سنگ‌بنای کلی استراتژی انرژی روسیه، در آسیای مرکزی است. برخلاف روابط انرژی مسکو با قزاقستان و ازبکستان معاملات انرژی آن با ترکمنستان، بسیار مضطرب و پیچیده بوده است که این پیچیدگی ناشی از عوامل زیر است:
• وابستگی دیرینه و سنتی ترکمنستان، جهت صادرات گاز از طریق روسیه.
• روش سنتی روسیه با عنوان “روش پایین دست” که طبق این روش ترکمنستان تأمین کننده گاز برای بازارهای خارجی روسیه و بخش کوچکی از بازار داخلی روسیه است، یعنی ترکمنستان به طور مستقیم قادر به عرضه گاز خود به بازارهای خارجی نبود.
• وابستگی بالای اقتصاد ترکمنستان به درآمد حاصل از صادرات گاز، که این میزان در اوایل سال 1990، 70 درصد و در سال 2000 به 90 درصد رسید.
• ناتوانی مصرف کنندگان گاز در کشورهای مستقل مشترک المنافع(CID)، به ویژه اوکراین، در پرداخت به موقع قیمت گاز آسیای مرکزی.
• نوسانات بازار گاز خارجی و اثرات حذفی آن بر صادرات گاز ترکمنستان.181
در دوران اتحاد شوروی، صادرات گاز طبیعی ترکمنستان از طریق سیستمی، موسوم به بندناف فولادی انجام می‌شد، که همه ی قلمرو شوروی را در بر می‌گرفت. گاز تولید شده در ترکمنستان، از طریق خط لوله‌ی مرکز آسیای مرکزی، با گذر از ازبکستان، قزاقستان و روسیه، به بخش اروپایی شوروی جریان می‌یافت. سپس به خط لوله سیبری- غرب اروپا متصل می‌شد. که امکان می‌داد گاز تولید شده در شوروی به دولت های اقماری در شرق اروپا و نهایتا به بخش غربی قاره ی اروپا برسد.182
به نظر می‌رسید که در

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درمورد آسیای مرکزی، سیاست خارجی، نفت و گاز، گاز طبیعی Next Entries منبع مقاله درمورد آسیای مرکزی، صادرات گاز، گاز طبیعی، دریای خزر