منبع مقاله درباره فرار مالیاتی، درآمد مالیاتی، نظام مالی

دانلود پایان نامه ارشد

اصلا‌حات، مهم و ضروري خواهد بود.(برگرفته از هفته نامه برنامه شماره 276)

2-13-1-عوامل مؤثر برون‌زا در وصول ماليات
هدف نظام مالياتي افزايش درآمدهاي مالياتي است به گونه‌اي كه ‌اين افزايش‌ها به سمت عدالت‌گرايي مالياتي  بروند. از اين رو، تسهيل روندها و تسريع امور مربوط به اخذ ماليات و اصلاح روش‌ها و فرآيندها و داشتن تعاريف دقيق از مؤدي و مأمور مالياتي و طبقه‌بندي و شناسايي متغيرهاي تأثيرگذار مي‌تواند ما را براي رسيدن به ‌اين هدف اساسي كمك كند. اصلاح هم به يكباره امكان‌پذير نيست، بلكه بايد با عنايت به توانايي‌هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي در چند دوره از برنامه‌هاي كوتاه‌مدت حاصل شود تا در‌اين دوره‌ها شكل، نظام و ساختار اخذ ماليات دگرگون شود. در ‌اين راستا، تغيير متغيرهاي اساسي و فرآيندسازي‌هاي نو،  اين امكان را به ما خواهد داد تا نظام مالياتي پويايي ايجاد كنيم. (برگرفته از سايت www.hesabiran.ir )

2-13-2-عوامل مؤثر درون‌زا در وصول ماليات
همان گونه كه پيش از اين يادآور شديم نظام‌بندي ماليات از طريق قوانين جاري كشور تعيين مي‌شود و در‌اين بين، نظام مالياتي بر پايه‌هاي مالياتي تعريف مي‌شود. در كشور ما دو نوع پايه مالياتي به صورت كلي وجود دارد  كه به عنوان دو شاهرگ حياتي مالياتي در نظام مالياتي، درآمدهاي مالياتي كشور را تعيين و جمع‌آوري مي‌كند اين دو همانگونه كه ذكر شد عبارت‌اند از : ماليات‌هاي مستقيم و  غيرمستقيم. هر كدام از‌اين پايه‌هاي مالياتي از اهميت و پيچيدگي‌هاي خاص خود برخوردارند. به ويژه در گستره اقتصاد ‌اين دو مفهوم در ايجاد و به كارگيري ابزار سياست‌هاي مالي  براي دولت از اهميت بالايي برخوردار  ‌هستند.(برگرفته از سایت www.hesabiran.ir)

2-14-بررسی روند درآمد مالیاتی در ایران
در نظریه های اقتصادی مهمترین منبع تامین هزینه های حاکمیتی (و گاهی نمایندگی) دولت اخذ مالیات از شهروندان است بویژه در کشورهایی مانند کشور ما که دولت برای تأمین هزینه های خویش بیشتر به درآمدهای فروش منابع طبیعی متکی است . در نتیجه توجه بیشتر به نقش مالیات ها در بودجه دولت و انجام اقداماتی به منظور افزایش سهم این نوع درآمدها از کل درآمد دولت ضرورت دارد.
در این راستا ، اطلاع از ظرفیت های موجود مالیاتی می تواند گام بزرگی در مسیر برنامه ریزی و بسترسازی برای وصول درآمدها باشد.
با توجه به این که نسبت مالیات به GDP معیاری جهانی برای سنجش عملکرد نظام های مالیاتی می باشد و درآمد های مالیاتی یکی از معیارهای مهم می باشد، بنابراین روند تغییرات درآمدهای مالیاتی را طی دوره 86-1352 در شکل(2-1) به تصویر کشیده ایم .

شکل 2-1 – بررسی روند درآمد مالیاتی در ایران

بر این اساس ، مشاهده می کنیم که در سال 1352 درآمد مالیاتی 131میلیارد ریال بوده که با 1830 برابر شدن به 239741 میلیارد ریال در سال 1386 رسیده است که رقم بسیار قابل توجهی است .
همانطور که در شکل 2-1 مشاهده می کنیم درآمد های مالیاتی تا سال های 1362 مقدار بسیار کمی بوده . روند ثابتی داشته است که این سال ها مصادف با دوره انقلاب و جنگ بوده اند و به همین علت درآمدهای مالیاتی در این دوره کم بوده است ، بعد از این سال ها نیز تا سال 1372 درآمدهای مالیاتی افزایش کمی داشته اند اما از سال 1373 که سیاست های تعدیل اقتصادی انجام شده است درآمدهای مالیاتی روند رو به افزایشی را تجربه کرده اند و رشد درآمدهای مالیاتی در سالهای اخیر افزایش قابل توجهی داشته است.
افزایش مالیات در این سال ها دلایل مختلفی داشته است ، از جمله اینکه در طی 3 دهه گذشته رشد جمعیت در ایران بسیار بالا بوده و جمعیت کشور افزایش داشته است و همگام با افزایش جمعیت روند شهرنشینی نیز رشد فزاینده ای داشته است به طوری که در سال های اخیر عمده جمعیت در شهرها متمرکز شده اند . همچنین یکی از اهداف اقتصادی در این سال ها که در برنامه های توسعه اقتصادی نیز برآن تأکید شده است اتکای کمتر دولت به درآمدهای نفتی و تأمین درآمدهای کشور از طریق مالیات بوده است . در روند تغییرات درآمدهای مالیاتی نوساناتی مشاهده می شود که این نوسانات به دلیل شوک های نفتی و بحران های اقتصادی می تواند باشد اما در کل در سال های اخیر درآمدهای مالیاتی رشدفزاینده ای داشته اند . در هر حال ، برای نیل به اهداف مذکور جهت افزایش درآمد مالیاتی و برآورد دقیق ظرفیت مالیاتی نیاز به تعریف دقیق و مشخص از ظرفیت مالیاتی و همچنین عوامل مؤثر برآن می باشد.(فلاحتی ،1389 )

2-15-فرار مالیاتی چیست؟
  هرگونه تلاش غیرقانونی برای پرداخت نکردن مالیات مانند ندادن اطلاعات لازم در مورد عواید و منافع مشمول مالیات به مقامات مسئول ، فرار مالیاتی خوانده می شود. تعریف فرار مالیاتی، برای انواع مالیات ها یکسان است. در فرار مالیاتی، به رغم تطبیق فعالیت با قوانین، در اجرای فعالیت یک یا چند ضابطه مصوب مراجع ذی ربط تعمداً نادیده گرفته می شود.
2-15-1- تمایز فرار مالیاتی و اجتناب مالیاتی
 تمایز مفهومی بین فرار مالیاتی و اجتناب از پرداخت مالیات به قانونی یا غیرقانونی بودن رفتار مؤدیان مربوط می شود . فرار مالیاتی، یک نوع تخلف از قانون است. وقتی که یک مؤدی مالیاتی از ارائه گزارش درست در مورد درآمدهای حاصل از کار یا سرمایه خود که مشمول پرداخت مالیات می شود ، امتناع می کند ، یک نوع عمل غیر رسمی انجام می دهد که او را از چشم مقامات دولتی و مالیاتی کشور دور نگه می دارد. اما در اجتناب از مالیات، فرد نگران نیست که عمل او افشا شود . اجتناب از مالیات ، از خلاهای قانونی در قانون مالیات ها نشات می گیرد. در اینجا فرد به منظور کاهش قابلیت پرداخت مالیات، خود دنبال راه های گریز می گردد . مثلاً درآمدهای نیروی کار را در قالب درآمد سرمایه نشان می دهد که از نرخ پایین تری برای مالیات برخوردارند. در اجتناب از مالیات ، مؤدی مالیاتی دلیلی ندارد نگران احتمال افشا شدن باشد، چرا که او الزاماً تمامی مبادلات خود را با جزئیات آن البته به شکل غیر واقعی، یاددا شت و ثبت می کند. در واقع ، عوامل اقتصادی با استفاده از روزنه های قانون مالیات و بازبینی در تصمیمات اقتصادی خود تلاش می کنند تا بدهی مالیاتی خود را کاهش دهند. از آنجا که اجتناب از پرداخت مالیات فعالیتی به ظاهر قانونی است، از این رو بیشتر از فرار مالیاتی در معرض دید است.
 به عبارت دیگر ، اجتناب از مالیات ، یک نوع سوء استفاده رسمی از قوانین مالیاتی است. این مقوله به بررسی ویافتن راه های گریز از پرداخت مالیات در قوانین مالیاتی مرتبط می شود که مؤدیان به آن وسیله خود را به نحوی از افراد مشمول مالیات کنار می زنند. مثلاً تبادل درآمد نیروی کار به درآمد سرمایه که نرخ کمتری از مالیات را به همراه دارد، مثالی از اجتناب مالیاتی است. به عنوان مثال، فرض کنید بر فعالیتی چون فروش دوچرخه، مالیات بر ارزش افزوده وضع شود. حال اگر فروشنده ای برای پرداخت مالیات کمتر ، دوچرخه کمتری بفروشد، رفتار وی بر پایه اجتناب از مالیات است. اگر همین فروشنده برای پرداخت کمتر مالیات ، میزان فروش دوچرخه را کمتر از مقدار واقعی آن به اداره مالیات گزارش کند، رفتار وی فرار از مالیات قلمداد می شود. بنابراین اجتناب مالیاتی ، قانونی و برای کاهش تعهدات مالیاتی فرد با دور زدن قانون یا استفاده کامل از ظرایف قانونی است ، اما تقلب یا فرار مالیاتی، غیرقانونی و مبادرت عمدی به اعمال خلاف قانون مانند گزارش غیرواقعی درآمد و فروش ، کسورات و تنظیم اظهارنامه ها است. نظام مالیاتی در شرایط آرمانی، باید قابلیت مقابله با هر دو نوع فرار مالیاتی را داشته باشد.( برگرفته از سایت www.hesabiran.ir)
2-15-2-زمینه های پیدایش فرار مالیاتی
بررسی های مختلف نشان می دهد شایع ترین زمینه های پیدایش فرار مالیاتی چنین است:
1- عدم گسترش فرهنگ مالیاتی در جامعه: فرهنگ مالیاتی، مجموعه ای از طرز تلقی ، بینش و عکس العمل افراد در قبال نظام مالیاتی است. به عبارت دیگر طرز تلقی ، بینش ، برداشت ، آرمان ها ، ارزش های اجتماعی ، قوانین جاری و میزان تحصیلات و آگاهی ، از جمله عواملی هستند که فرهنگ مالیاتی را شکل می دهند.
2- عدم مبادله کامل اطلاعات و نبودن سیستم نظارت و پیگیری در اخذ مالیات
3- تشخیص علی الراس و وجود ضعف در اجرای آن
4- عدم استقبال از تسلیم اظهارنامه های مالیاتی و ضعیف بودن ضمانت های اجرایی ارسال نکردن اظهارنامه، دلایل گوناگونی دارد. رایج ترین دلیل عدم ارسال، می تواند این باشد که در صورت به روز نبودن ثبت مؤدی، بهترین امکان برای ارسال نکردن اظهارنامه و پس از آن فرار از پرداخت مالیات فراهم شده است. دلیل دیگر عدم برخورد قاطع ماموران مالیاتی است که آن هم می تواند به دلیل عدم آشنایی و عدم تسلط کافی ماموران مالیاتی به قوانین مالیاتی و نداشتن مهارت کافی دراجرای آنها باشد. (برگرفته از سایت www.hesabiran.ir )
5- تاخیر در وصول مالیات
6- عدم شناخت مؤدیان و مستند نبودن میزان درآمد آنها
7- وجود معافیت های وسیع و متنوع: دولت ها گاه با اتخاذ برخی سیاست های حمایتی مالیاتی و معافیت های مالیاتی، راه فرار مالیاتی را باز می کنند و در صورتی که در سیستم اطلاعات کارآمد نیز در نظام مالیاتی موجود نباشد ، فرار مالیاتی گسترش می یابد. همچنین با اعطای معافیت های مالیاتی، گروهی از پرداخت مالیات معاف می شوند و این امر به کاهش درآمدهای مالیاتی دولت منجر می شود. بنابراین ، اگر اعطای معافیت ها با دقت لازم صورت نگیرد ، دولت برای کسب درآمد مالیاتی مورد نظر ، فشار سنگینی را بر گروه های دیگر جامعه وارد می کند. یعنی برای جبران بخش خالی کاسه درآمد مالیاتی ، میزان نرخ های مالیاتی بیشتری ، بر گروه هایی که از معافیت های مالیاتی بهره مند نیستند ، تحمیل خواهد شد. بی تردید اعطای معافیت های مالیاتی گسترده ، به ناکارایی نظام مالیاتی و ضعف نظام اجرایی مالیاتی منجر می شود.

2-15-3-اندازه گیری فرار مالیاتی در ایران
 در سال های اخیر ، در بعضی از کشورها ، دولت ها و محققان سعی در اندازه گیری میزان فرار مالیاتی ، برای مالیات های خاص و نیز برای کل سیستم مالیاتی داشته اند . لیکن اندازه گیری میزان دقیق فرار مالیاتی در کشور ایران، با مشکلاتی روبه رو بوده است که از اهم موانع در راه تخمین فرار مالیاتی می توان به موارد زیراشاره کرد:
 1- ناتوانی در استفاده از روش های مستقیم اندازه گیری ( چرا که مردم مقادیر فرار مالیات شان را ابراز نمی کنند)
2- انجام نشدن تحقیق جامع در مورد میزان فرار مالیاتی در هر یک از شاخه های مشمول مالیات در ایران.
 3- تفاوت تعاریف بین المللی مالیات با تعاریف مالیات در ایران ، به نحوی که برخی از درآمدهایی که در ایران جزو درآمدهای مالیاتی محسوب نمی گردد، در سایر کشورها سهم عمده ای از درآمدهای مالیاتی را به خود اختصاص داده است.
4- عدم تطبیق آمارهای مراکز مختلف
5- محرمانه بودن اطلاعات مربوط
    اما با این حال به دلیل آثار سوئی که فرار مالیاتی بر اقتصاد کشور دارد ، به توجه و بررسی بیشتری در این زمینه نیاز است. به طور کلی ، فرار مالیاتی سبب می شود که درآمدهای مورد نیاز دولت برای هزینه های دولت تامین نگردد و در نتیجه خدماتی که دولت می باید آن را فراهم سازد ، در حد مورد نیاز و باکیفیت ارائه نشود.( برگرفته از سایت www.hesabiran.ir)

2-16-اندازه گيري ظرفيت مالياتي و تعریف آن
نیاز دولت ها به اعتبارمالی برای ایفای وظایف و مسولیت های تأمین و حراست از مرزها ، ارايه کالاها و خدمات عمومی ، تثبیت و نظایر آن در جامعه ، آن ها را برآن می دارد تا از راه های گوناگون به تأمین اعتبار مالی اقدام کنند . مالیات به عنوان یکی از مهم ترین راه های تأمین اعتبار مالی از آغاز شکل گیری جوامع و دولت ها همیشه مورد توجه و بررسی بوده است . مالیات ها جدا از نقش اصلی خود یعنی تأمین اعتبار مالی ، نقش های کلیدی دیگری نظیر تثبیت ، کاهش نوسان های اقتصادی ، هدایت

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره نرخ مالیات، درآمد مالیاتی، مالیات بر درآمد Next Entries منبع مقاله درباره درآمد سرانه، فعالیت های اقتصادی، نظام مالیاتی