منبع مقاله درباره علوم پزشکی، نظم عمومی، رضایت بیمار، قانون مجازات

دانلود پایان نامه ارشد

و آلات پزشکی نیز افزایش یافته است و قربانیانی به جا گذاشت و می گذارد. مداخلات غیر درمانی دیگر مثل جراحی های زیبایی و عملیات باروری مصنوعی یا ازمایشگاهی و تجربیات انسانی به حوزه فعالیت علوم پزشکی نیز رخنه نموده است.
پزشکی نو به جسم و نفس انسانی کار می کند، موجودی که همچنان در بسیاری از امور مانده است و علوم پزشکی در بسیاری از اوقات قدمهای خود را در فضای ناشناخته انسانی می گذارد. با وجود این که تمامی این اعمال بعد از یک سلسله مشورتها، معاینات و آزمایشات به صورت انفرادی یا در قالب تیم پزشکی ، برای تشخیص وضعیت بیمار و تجویز درمان مناسب انجام می پذیرد، ولی به دلیل عواملی که تحت سیطره پزشک نیستو محدودیتها و نواقص علم پزشکی ، ممکن است نتیجه مورد نظر حاصل نگردد. آیا پزشکی که تمامی توان و تلاش خود را جهت معالجه بیمار به کار بسته است و مرتکب هیچگونه قصوری نشده است و موازین علمی و فنی را در درمان رعایت نموده است، ولی به هر دلیلی که خارج از اراده پزشک است موفق به نتیجه مطلوب که همانا شفای بیمار است نشده ، لذا آیا نقض قرارداد نموده است؟ بار اثباتی دلیل بر عهده کیست؟ آیا درمان بیمار به معنای شفای بیمار و عدم پیشرفت بیماری است؟
با پیشرفت علوم پزشکی ، پاره ای از اعمال پزشکی به چنان دست آورد علمی رسیده است که امکان حصول نتایج مطمئنی دارد و عدم تحقق نتیجه مورد نظر خود حاکی از سهل انگاری پزشک و نقض تعهد است ، با این همه ، اثبات تقصیر پزشک در استفاده از اشیاء و وسایل جدیدی که در پزشکی مورد استفاده قرار می گیرد در بسیاری از اوقات مشکل است و در نهایت پزشک می بایستی در قرارداد فیمابین خود با بیمار نسبت به رعایت مواردی از جمله ، حفظ اسرار بیمار ، اخذ رضایت از بیمار و مواردی از این قبیل متعهد باشد که به صورت مختصر به برخی از آنها اشاره می شود.
الف: حفظ اسرار بیمار
اعتماد ، عنصر اصلی رابطه بین پزشک و بیمار است. بیمار از روی ناچاری ، برای حفظ سلامت خود اسرار خویش را در اختیار پزشک قرار می دهد و انتظار دارد که پزشک به حفظ این اسرار به عنوان راز احترام بگذارد . رازداری ریشه در مذهب و اخلاق دارد و حفظ اسرار همواره یک عمل پسندیده و با ارزش تلقی شده است. در تمامی نظامهای حقوقی دنیا خودداری از افشای اسرار بیماران به عنوان یک قاعده کلی پذیرفته شده است. و این قاعده حتی باید در موارد غیر قراردادی نیز رعایت شود به عنوان مثال : موارد اورژانسی و پزشک زندان و پزشک نیروهای مسلح ، تعهد به حفظ اسرار شغلی خود دارد و وجود یا عدم وجود قرارداد در این تعهد تاثیری ندارد. لذا به نظر می رسد مبنای تعهد پزشک به حفظ اسرار بیماران ، نظم عمومی است، یعنی برای تحقق مصلحت عمومی ، پزشک باید حافظ اسرار بیمار باشد. اگر پزشکان مجاز به افشای اسرار کسانی که به آنها مراجعه می کنند باشند. بیماران از ترس فضاحت و رسوایی بیماریشان و ضرورتهایی که از حیثیت و کرامت آنها وارد می آید و مشکلاتی که در آینده برای آنها به وجود می آید از درخواست معالجه خودداری می نمایند. و باعث ورود ضرر به جامعه به صورت غیر مستقیم می شوند. لذا مصلحت جامعه وقتی تحقق می یابد که جامعه عاری از هر گونه بیماری باشد.210
آیین نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته مصوب 30/4/1378 در ماده 4 چنین بیان داشته « شاغلان حرفه‌های پزشکی و وابسته حق افشای اسرار و نوع بیماری بیمار، مگر به موجب قانون را ندارند.»
در فرانسه نیز رازداری در شغل و حرفه در ماده 378 قانون مجازات عمومی پیش بینی شده است211 و برای نقض آن نیز مجازاتهایی وضع و استثنایی در نظر گرفته شده است بر اساس ماده 104 قانون اخلاق پزشکی فرانسه212 پزشک ملزم به حفاظت از اسناد و مدارک پزشکی محرمانه که مرتبط با اطلاعات و اسرار بیمار است می باشد و حتی در ارائه آنها به سازمانهای ذیربط نیز محدودیت دارد.
در فصل هفتم قانون مدنی کشور هلند که اختصاص به قراردادهای درمانی دارد در ماده 459 حق دسترسی به حریم خصوصی افراد را معین نموده است « اقدامات انجام شده توسط فرد مراقب ( پزشک ) در چارچوب قرارداد درمان نباید توسط هر فردی به غیر از بیمار مشاهده شود. مگر اینکه بیمار برای انجام این کار اجازه داده باشد.» باید به این نکته نیز توجه نمود که قانونگذار هلند مشاهده اطلاعات مورد نظر را توسط افرادی که در زمینه درمان بیماری، ذی نفع می باشند را به نوعی مجاز دانسته است.213
در اجلاس اروپايي سازمان بهداشت جهاني (آمستردام 1994)214 ، بیانیه حقوق بیماران به پنج حوزه تقسیم شده است که چهارمین قسمت را اختصاص به حفظ اسرار و حریم شخصی افراد پیش بینی نموده است.«تمام اطلاعات مربوط به وضعیت سلامت بیمار و هرگونه اطلاعات دیگر حتی بعد از مرگ بیمار هم باید محرمانه نگاه داشته شود.
• اطلاعات محرمانه فقط زمانی قابل افشاست که بیمار مربوطه کتباً رضایت خود را اعلام کرده باشد.
• تمام اطلاعاتی که قابل شناسایی و تشخیص است باید محرمانه نگاه داشته شود.
• بیماران بستری حق برخورداری از امکاناتی را دارند که به واسطه آن بتوانند اسرار شخصی خود را حفظ نمایند.»
کشورهای عضو اتحادیه اروپا در سال 2000 در نیس اقدام به تصویب منشور حقوق اساسی کردند و موادی را نیز به حقوق بیماران اختصاص دادند. «منشور حقوق اساسی اروپا215» در ماده 8 خود به بحث حق حفظ اطلاعات شخصی پرداخته است بر اساس این ماده هرکسی حق حفظ اطلاعات شخصی خود را دارد و افشای اسرار بیماران بیاد با رضایت آنان در اختیار دیگران قرار داده شود.216
قانونگذار ایران نیز در مناسب های متعددی پزشکان را ملزم به حفظ اسرار شغلی نموده است، ماده 4 آیین نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای پزشکی و وابسته مصوب 1378 مقرر میدارد: « شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته حق افشای اسرار ونوع بیماری مگر به موجب قانون را ندارند.» و درماده 648 قانون مجازات اسلامی این تعهد را برای تمامی کسانی که به منایبت شغل یا حرفه خود محرم اسرار می شوند پیش بینی نموده است .« اطباء و جراحان و داروفروشان و کلیه کسانی که به مناسبت شغل یا حره خود محرم اسرار می شوند ،هرگاه در غیر از موارد قانونی اسرار مردم را افشا کنند به سه ماه و یک روز تا یک سال حبس و یا به یک میلیون و پانصد هزار ريال جزای نقدی محکوم می شوند.»
شوراي سياستگذاري وزارت بهداشت پس از گردآوري نظرات در آبان ماه 1388 پيش نويس چهارم را بعنوان منشور حقوق بيمار به دانشگاهها ابلاغ نمود. بند 4 « منشور حقوق بیمار» نیز به احترام به حریم خصوصی بیمار و همچنین حفظ اسرار بیماران تاکید نموده است .217 بدین ترتیب مشاهده می شود که در اغلب کشورهای جهان و سازمانهای بین المللی ، تعهد پزشک ریشه قانونی دارد و از موارد مربوط به نظم عمومی است و پزشک ملزم به حفظ اسرار بیمار خود است و فقدان رابطه قراردادی بین پزشک و بیمار تکلیف قانونی او را ساقط نمی کند.

ب: موارد جواز افشای اسرار
1- رضایت بیمار
برخی از حقوقدانان بر این عقیده اند که تعهد به حفظ اسرار مربوط به نظم عمومی است و امری است که به جامعه ارتباط دارد و صاحب سّر حق اعطای اجازه برای افشای آنرا ندارد. بنابراین رضایت بیمار صاحب سّر موجب معافیت از مسئولیت نمی گردد.218 ولی به نظر می رسد هدف شارحان قانون در اغلب کشورهای جهان مخالف با نظر حقوقدان مذکور باشد منافات داشته باشد، چون به نظر می رسد مبنای تعهد به حفظ سّر مصلحت بیمار است، لذا می بایستی این حق را برای صاحب سّر بشناسیم که بتواند پزشک را از تعهد حفظ این سّر معاف نماید.
هرچند تعهد به حفظ اسرار شغلی بنا به مصالح عمومی وضع شده است ، اما از آنجایی که صاحب سّر شخصاً میتواند سّر خود را افشا و آشکار نماید . پس مانعی ندارد که این حق را به دیگران نیابت دهد تا آنرا افشا نمایند. علی رغم اینکه برخی از حقوقدانان و فقها اسرار بیمار و وضعیت خصوصی بیماران را بر گردن پزشکان امانت میدانند و افشای آنها را برای پزشکان غیر شرعی می دانند.219 مع الوصف نظریه مذکور شدیداً مورد انتقاد واقع شده است، زیرا عقد ودیعه ، عقدی تبرعی است که موضوع آن اموال مادی اعم از منقول و غیر منقول است. ولی سّر پزشکی مال معنوی است. در عقد ودیعه اشیاء موضوع عقد قابلیت استرداد دارند ولی سّر پزشکی قابلیت استرداد ندارد. علی ایحال به نظر می رسد قوانین موضوعه فقط با هدف مشخص کردن حقوق بیمار و خط قرمز پزشک وضع شده است و در این صورت پزشک فقط در شرایطی اجازه افشای اسرار بیمار را دارد که یا خود بیمار رضایت داده باشد، یا مجوز قانونی برای ارائه اطلاعات سّری بیمار باشد. و در غیر اینصورت پزشک به هیچ عنوان حق افشای اسرار بیمار را ندارد. 220
2- اعلام بیماری واگیردار
ماده واحد قانون راجع به ثبت و گزارش اجباری بیمارسهای سرطانی مصوب 5/7/63 مقرر می دارد« کلییه موسسات درمانی ، آزمایشگاههای آسیب شناسی و تشخیص طبی اعم از دولتی و غیر دولتی مکلفند در مناطق معینی از کشور که امکانت لازم موجود است ، هر بافت و نمونه ای که به هر عنوان نمونه برداری می شود، مورد آزمایش قرار دهند و چنانچه به موارد سرطانی یا مشکوک به سرطان برخورد نمودند ، نتیجه آزمایشات و اطلاعات مورد لازم را طبق ظوابطی ، محرمانه به مراکزی که وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی معین خواهد کرد ، ارسال دارند. متخلفین از این قانون از طریق نظام پزشکی تحت تعقیب قرار خواهند گرفت.»
به موجب ماده 13 قانون طرز جلوگیری از بیماریهای آمیزشی و بیماریهای واگیردار مصوب سال 1320 نیز پزشکان آزاد و کلیه بنگاههای بهداری که به معاینه و درمان بیماریهای آمیزشی می پردازند، موظفند در آخر هر ماه عدد بیماریهای آمیزشی را که دیده اند و قبلاً به پزشک دیگری مراجعه نموده اند بدون ذکر نام و مشخصات بیمار به بهداری بفرستند. آیین نامه اجرایی قانون فوق الذکر مقرر شده است، هر بیماری که مبتلا به بیماریهای آمیزشی قابل سرایط باشد تا موقعی که گواهی نامه عدم عدم سرایت به دست نیاورده ، باید در موعد مقرر نزد پشزک معالج حاضر شود و چنانچه دو روز از موعد مقرر بگذرد و حاضر نشود ، پزشک درمان کننده مکلف است در برگهای مخصوصی که از طرف بهداری در اختیار گذارده است مراتب را با قید نام و نشام صحیح بیمار به بخش بیماریهای آمیزشی شهرستان بفرستد.
در ماده 19 و تبصره 2 همان ماده از قانون فوق الذکر، پزشکان معالج مکلف شده اند در موقع مشاهده بیماری های واگیردار و مبتلا به سرطان مراتب را فوراً و کتباً بهبهداری محل اطلاع دهند. همین تکلیف نیز در ماده 21 آیین نامه تاسیس بیمارستان و زایشگاه و آسایشگاه مقرر گردیده است.
چنانچه ملاحظه شد ، قانون پزشکان را مکلف به افشای اسرار بیماران مبتلا به بیماری های واگیردار نموده است و افشای اسرار آنان به دلیل مصلحت عمومی ، هیچ گونه مسئولیتی به دنبال ندارد.
در ماده 19 قانون طرز جلوگیری از بیماریهای واگیردار، بیماریهای مذکور را در 13 مورد «وبا، طاعون،تب زرد، تیفوئید، تیفوس، آبله، مخملک، سرخچه، دیفتری، اسهال خونی ، سرسام واگیردار، تب عرق گز، مالاریا ، فلج اطفال، و تب مالت« ذکر نموده و بیماریهای آمیزشی را نیز در سه مورد « سوزاک، سفلیس، شانکر نرم، » ذکر نموده است. حال این سوال مطرح می شود که پزشک معالج در خصوص بیماریهای واگیردار دیگری که از آنها نام برده نشده مثل ایدز و هماتیت و… چه تکلیفی دارد؟ آیا قادر به اعلام و افشای بیماریهای مذکور می باشد یا خیر؟ توجه به این نکته نیز ضروری است که بیماری ایدز و هپاتیت ، خسارت جبران ناپذیری بر جامعه وارد می سازد و در سراسر دنیا میلیونها کشته برجای گذاشته است و چه بسا اعضای خانواده فرد مبتلا، اولین قربانیان آن باشند.

3- اعلام جرایم
در صورتی که پزشک در حین معالجه بیمار ، از تصمیم بیماری برای ارتکاب جرم مطلع شود. مثلاً : روانپزشکی که از تصمیم بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی خود مطلع می شود که قصد دارد همسر خود را بکشد و یا از ارتکاب جرمی توسط بیمار خود مطلع شود، مثلاً بیماری در زمان سرقت از بانک

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره نظم عمومی، قانون اساسی، قانون مدنی، حقوق اسلامی Next Entries منبع مقاله درباره رضایت بیمار، ادای شهادت، فقهای امامیه، قانون مجازات