منبع مقاله درباره سلسله مراتب، کانون توجه، کتاب مقدس، نقطه مرکز

دانلود پایان نامه ارشد

و بدین لحاظ مقدس ترین مکان در کنیسه محسوب می شود. (صدیق پور،1377)
صورت های مختلف عبادت در کنیسه اجرا می شود، در خواست و تقاضا برای نعمت یا عفو و بخشش، دعا، تسبیح گفتن خداوند، یکتا خواندن خداوند، ابراز محبت به ا.، ستایش و بزرگوتر خواندن خدا و … که بیشتر آن ها یا توسط پیش نماز با صدای بلند اجرا می شود و یا توسط جماعت به صورت سرود و همراه با هم. (سلطانی، 84، ص75)
قداست کنیسه ناشی از عوامل گوناگون است. قرار گیری یک شیء مقدس (الواح تورات)، حاضر شدن جماعت که خود امری مقدس است و به واسطه اینکه نام خداوند آنجا خوانده می شود.(سلطانی، 1384) بنابراین در کنیسه نیز از الگویی مقدس استفاده شده است، که عینا در متون مقدس آمده و شکل دهنده به خیمه میعادگاه در بیابان بوده است. (صدیق پور،1377)
کنیسه یک نقطه مرکزی و میانی دارد – نقطه ای که کانون توجه به جمات و تمرکز دهنده آنان است در مقابل این نقطه در سمتی که انسان را رو به مکان مقدس هدایت می کند. یک شیء بسیار مقدس قرار می گیرد و کانون توجه انسان به هنگام عبادت می شود. نقطه ای که یادآورنده حضور الهی برای انسان است…. (سلطانی، 84، ص75)

تصویر شماره ‏52- کنیسه ملا یعقوب در اصفهان (منبع:www.zasta.ir)

پلان كنيسه هاي يهودي مربع يا مستطيل بوده. ارتفاع كنيسه ها در باور اين دين بايد از ديگر سازه ها ي اطراف بلندتر باشد اما اين از جمله مواردي است كه تقريبا“ هرگز در محيط به اجرا در نيامده زيرا يهوديت به عنوان يك اقليت معمولا“در هيچ منطقه اي قدرت انجام اين كار را نداشته است خصوصا“در مكان هايي كه مسيحيان قدرت ساخت كليسا هاي خود را داشتند هرگز امكان ساخت بنايي كه ارتفاع آن از نا قوس كليساي يك منطقه مرتفع تر باشد وجود نداشته.

تصویر شماره ‏53- پلان مستطیلی شک کنیسه شکرا در اصفهان(منبع: میناسیان،1992)

پنجره در معماري كنيسه ها داراي وجوه خاصي است.در عين حال كه نورگيري بنا توسط آن صورت مي گيرد، زيبايي خاصي القا مي كند و همين طور قدرت انتقال حس عرفاني را نيز در محيط فراهم مي سازد.(آهنگریان،1387)

تصویر شماره ‏54- پنجره نور گیر در کنیسه ملا یعقوب(منبع: میناسیان،1992)

از اجزاي شاخص در فضاي داخلي كنيسه ها ميتوان به اين موارد اشاره كرد:جايگاه پيشنماز و الواح تورات، ورودي(منظور از ورودي فضاي گذر از بيرون كنيسه به داخل آن)، مكان هاي نشستن بانوان واقايان. (آهنگریان،1387)
جايگاه پيشنماز و الواح تورات : نگه داري تورات مقدس در صندوقچه هايي چوبي است كه نهايتا در كمدهايي كه درون ديوار ساخته شده و در ضلعي ازكنيسه كه ناحيه ي مقدس نام دارد و رو به قبله است قرار ميگيرد و جلوي اين كمد ها با پرده پوشانده مي شود. معمولا“ پرده ها مزين به دعا به زبان عبري است.اين قسمت از كنيسه تاثير گرفته از آيه اي از تورات مقدس است:اي موسي پرده ها را كنار بزن و پرده از صندوقچه بردار. در فضاي داخلي معمولا“بيشترين تزئينات در جايگاه تورات صورت ميگيرد و پس از آن در جايگاه پيشنماز و اجزاي آن.
جايگاه پيشنماز(منبر) : سكويي كه معمولا“با سه قدم (وجود 2 پله به صورت مرسوم)از زمين ارتفاع مي گيرد و منبر معمولا“روي اين سكو كه مراسم تورات مقدس بر روي آن قرار مي گيرد و اين جايگيري مركزيت تورات را در دين يهوديت بصورت سمبليك بيان مي سازد.
قبله: يهوديان در سراسر دنيا رو به سمت ديوار اورشليم (بيت المقدس) ميباشد كه در كشور هاي شرقي رو به غرب ودر كشورهاي غربي رو به شرق بوده است. (آهنگریان،1387)

5-3-4- جمع بندی خصوصیات طرح کنیسه
– مکانی نیمه روشن: عبادتگاه یهودیان معمولا مکانی است کاملا پوشیده بستری که نور را در آن به نمایش می گذارد. مکانی برای تجلی نور الهی .
– سلسله مراتب: یک راه برای اینکه مکانی خاص شود ایجاد سلسله مراتب برای دسترسی به آن است، که انسان را برای رسیدن به نقطه نهایی و عروج آماده کند این امر در عبادتگاه یهودیان به وضوح مشاهده می شود چه زمانی که خیمه عبادتگاه در خارج اردوگاه و پس از طی سلسله مراتبی بر پا می شد و چه در فضای معبد و کنیسه که سلسله مراتب در درون بنا شکل می گرفت.
– وجود یک نقطه مکزی (مرکز را): این نقطه مرکزی نقطه تمرکز دهنده و تذکر دهنده به جماعت می باشد. نقطه ای که یک نفر به نمایندگی از طرق جماعت نماز می خواند و نقطه نمادین قربانگاه در عهد قدیم می باشد.
– جهت دار بودن: اجزای کنیسه رو به جهتی دارند که شیء مقدس قرار دارد، نقطه ای که کانون توجه انسان به هنگام عبادت و نماد حضور الهی است.
– سکوت معنوی: کنیسه محل تکلم انسان با خدا، و از هیاهوی بیرون تهی است و تنها صدایی که شنیده می شود زمزمه تکلم با خداوند است.

5-4- عبادتگاه مسیحیان
5-4-1- پیشینه کلیسا
واژة «کلیسا» از واژة یونانی Ek-kalein و لغت لاتین Ecclesia، به معنای یک جمعیت و انجمن و یا یک اجتماعی است که اغلب دارای هدفی دینی هستند؛ یعنی اجتماع انسان‌هایی که فراخوانده شده و با یکدیگر جمع شده‌اند. در ترجمة یونانی عهد عتیق، واژة «کلیسا49» در ابتدا برای اجتماعمردمی است که از سوی خدا انتخاب شده بودند، به ویژه برای آن جماعت کوه سینا که در آن بنی‌اسرائیل قانون را از خدا دریافت کرد و از سوی خدا به مثابة قوم مقدس، برگزیده شد. در عهد جدید نیز این واژه برای مردمی به کار رفته است که خدا آنها را برای خدمت مخصوصی فرا خوانده است. (طاهری، 1389، ص143)
کلیسا یعنی مکان مقدس مسیحیان با همان هدف اجتماعی کنیسه ها بوجود آمد. اولین طرح معماری کلیسا در کاخ امپراطوری کنستانتین ریخته شد و با نفوذ مادرش «سنت هلن» در تمام امپراطوری رواج یافت. کلیسا که همواره در تاریخ مسیحیت حضور چشمگیر داشته است در ابندا نظریات و رویه های یهودی را پذیرا شد اما از زمان به وجود آمدن نهضت اصلاحط پروتستان در اشکال مختلف وجودداشته است. (حسینی،1381، ص 87)
کلیسا پدیده ای است که پس از رستاخیز عیسی به وجود آمده است. آنچه به هر صورت روشن است این مطلب می باشد که حضرت عیسی خود در صدد بنیان گذاشتن کلیسا نبوده است و اینکه او خود یکی مسیحی بوده است و هرگز در صدد قطع رابطه و بریدن از مذهب یهود نبوده است. (حسینی،1381، ص 87)
در کتاب مقدس، واژة «کلیسا» به مثابة اموری مختلف معرفی شده است: قوم خدا و شراکت ایمانداران نجات یافته به وسیلة مرگ مسیح، قوم خوانده شده از دنیا، هیکل خدا و روح‌القدس ، بدن مسیح ، مشارکتی روحانی یعنی همان سکونت روح،یگانگی روح، محبت و مراقبت از یکدیگر، یک خدمت روحانی، پایه و اساس حقیقت. به طور کل در عهد جدید ابتدا این واژه اختصاص به قوم خدا در مسیح دارد که به مثابة شهروندان ملکوت خدا و برای پرستش خدا جمع شده‌اند. البته به معنای بدن مسیح و همچنین به معنای محل عبادت روح‌القدس نیز بیان شده است. (طاهری، 1389، ص144)
کلیدی‌ترین جملة کتاب مقدس، که به نقل از عیسی مسیح دربارة کلیسا گفته شده است، عبارت است از: «و من نیز تو را می‌گویم که تویی پطرس و بر این صخره کلیسای خود را بنا می‌کنم و ابواب جهنم بر آن استیلا نخواهد یافت…». (طاهری، 1389، ص144)
بر اساس آیین مسیحیت راه دخول به کلیساى مسیح که قوم جدید خدا مى‌باشد عبارت است از تعمید . تعمید درمورد کسانى اجرا مى‌شود که توبه کرده و به مسیح ایمان آورده‌اند و نشانه عضویت در خانواده روحانى خدا مى‌باشد. مسیحیان معتقدند تعمید به خودى خود کسى را نجات نمى‌دهد زیرا گناه‌کاران فقط بوسیله ایمان به مسیح نجات مى‌یابند. تعمید علامت و سمبل پاکى از گناه و شروع یک زندگى جدید در مسیح مى‌باشد. در بعضى از کلیساها مرسوم است که آب بر سر کسانى که تعمید مى‌گیرند مى‌پاشند و یا مى‌ریزند و یا در کلیساهاى دیگر اشخاص را کاملا در آب فرو مى‌برند. (طاهری، 1389، ص144)

5-4-2- معماری کلیسا
معماری کلیسا دو بخش مجزای “تعمیدگاه” و “میعادگاه” را در بر میگرفت . (شقاقی،1384،ص100) تعمیدگاه شامل حوضی برای غسل تعمید، دیواری گرد و مشبک و گنبدی که بر طاقی استوار بود که به یک راهرو باز میشد. ساختمان میعادگاه عبارت از صحن سه رواقه ی بزرگ و میز مقدسی بود که در مرکز آن جای داشت، دو بازو نیز به طرفین صحن اضافه شدند که بیانگر صلیب مسیح بودند، محرابی نیز در جانب شرق قرار داشت که منبر کشیش (کاتدرا) را در خود جای میداد( شقاقی،، ص 105-99)
پلان بیشتر کلیساهای نخستین ترکیب یا آمیزه ای بود از حالت کشیدگی و حالت مرکزگرایی. فضای داخلی مهم وجه مشترک همه ی کلیساهای اولیه است. از این طریق میل به تعالی به ظهور میرسد و همین میل دست مایه ی بیان معنای فضای مسیحی شد. فضای وجودی مسیحی از محیط متعین آدمی حاصل نمیشود، بلکه تجلیگاه عهد و طریق رستگاری است که به صورت مرکز [: نماد عهد آدمی] و معبر[: نماد نسیر معنوی آدمی] متعین شده است. با ساختن این مرکز و معبر در قالب کلیسا، معنای جدید وجود صورتی بصری یافت(شولتز، 1386، ص 137).

تصویر شماره ‏55- پلان کلیسای هاکوپ مقدس(منبع: میناسیان،1992)
از دیگر خصوصیات کلیساها تزئینات و نور پردازی در آن است. پنجره ها، ستونها، سقف، تزئینات کف، نوری که با تأکید بر محراب است همه بیانگر احساسی از پویایی در کلیسایت و حاکی از تلاشی است که این بنا در پی ار تباط با عالم معنا دارد، شکلی که البته با اصلاحاتی متأثر از شرایط سیاسی-اجتماعی و اقلیمی، در دوره خای بعد نیز همچنان پا بر جا باقی میماند.
فضای داخلی کلیسا مکان تقدیس و عالی است و خالی از هر شیء و از هر پدیده ای نگهداشته می شود، که بتوان به گونه ای میان مومنان و کسی که رابطه میان آن ها و مسیح است، قررا گیرد و جهان مادی دا سد خلوص و تعمق کند. از این روی، هر آنچه در کنار و روبروی مومنان قرار میگیرد به تدبیر و اعتقاد و به ایمان منضبط است. هیچ پنجره ای در سطح دیدگان به خارج باز نمی شود تا ایجاد رابطه بصری مستقیم با دنیای خارج را موجب شود و نور را به اندازه محدود در تضمین ثابت ماندن رابطه ها تناسب فضایی و به اندازه داشتن رنگ ها نقشی سازنده دارد. (حسینی،1381، ص 90)
به فضای درونی کلیسا فقط از یک نقطه می توان راه یافت؛ یعنی کلیسا ها ، از خارج تنها از یک نقطه رو یه مردم باز می شوند. اما متعلقات ساختمان کلیسا راه هایی متفاوت دارندکه بر مردمان بسته می مانند. در تدوین فضای کالبدی کلیسا، همیشه به شکل خارجی اش بیشترین توجه مبذول شده، به همان ترتیب که اشیاء در فضای درونی شکل نمادی ویژه دارند و جایی خاص برایشان در نظر گرفته می شود. سوای دانسته هایی متغیر در زمان و در مکان، برای عناصری که روی دیوار های خارجی و به خصوص روی نمای اصلی و روی پوشش خارجی کلیسا ها قرار می گیرند، جاها و نسبت های معین وحود دارند، به عبارت دیگر، حجم کلیسا یا شکل خارجی آن، در تکمیل معنای اجتماعی کلیسا ، در مقیاس شهر مطرح می شوند. (حسینی،1381، ص 90)
بنا بر عهد جدید کلیسا «بدن مسیح» نامیده مى‌شود. مسیح سر کلیسا است و تمام اعضاى بدن از هر نژاد و زبان و رنگ در او یک مى‌باشند، از این رو کلیسا یکى است به طورى که مسیح یکى است. (طاهری، 1389، ص146)و رمزگرایی معبد مسیحی بر مشابهت میان معبد و پیکر مسیح مبتنی است، در انجیل آمده: عیسی پاسخ داد این خانه خدا را ویران کنید و من آن را سه روزه بنا خواهم کرد. یهودیان گفتند: «بنای این معبد ۴۶ سال به‌‌طور انجامیده است، و حال تو می‌‌خواهی سه روزه آن را برپا کنی؟» لیکن معبدی که او از آن سخن می‌‌گفت پیکر خودش بود(یوحنا ۲:‏۱۹-‏‏‏‏۲۲).

5-4-3- خصوصیات طرح کلیسا
در آیین های عبادی و اقامه شعایر کلیسا نیز، مسیح به خورشید شکست ناپذیر مانند شده و جهت محراب به سوی قبله یا شرق این همانندی را تایید می کند. به طور کل با توجه به مسیر طولانی که کلیسا از آغاز تا تا امروز داشته و تغییراتی که در تفکر مسیحیت در هر زمان رخ داده طرح و معماری کلیسا نیز دستخوش تغییرات بسیاری بوده، بدین منظور در ادامه تنها به ذکر اصول مشترکی پرداخته شده که همواره در ساخت کلیسا مد نظر بوده است کلیسا رو به جانب شرق دارد، جایی که خورشید بر می آید.
– فضای نیمه روشن:

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره سلسله مراتب، نقطه مرکز، طبیعت انسان، سلسله مراتبی Next Entries منبع مقاله درباره انعطاف پذیری، سلسله مراتب، فضای کالبدی، ایران و هند