منبع مقاله درباره رفتار شهروندی، رفتار شهروندی سازمانی، منابع سازمان، منابع سازمانی

دانلود پایان نامه ارشد

شامل چهار بعد میداند:

______________________________________
Borman-1
2- Near
3- Anderson & Gerbing
4- Graham
1- کمکهای بین شخصی: بر کمک همکاران در صورت نیاز تأکید دارد.
2- ابتکار عمل فردی: بر اعمال تلاش در جهت ارائه پیشنهادهایی که باعث بهبود عملیات سازمان میشود، دلالت دارد.
3- مجاهدت فردی: بر انجام دادن فعالیتهایی فراتر از سطح وظیفه دلالت دارد.
4- تقویت وفاداری: بر فعالیتهایی دلالت دارد که به منظور معرفی چهره مثبت سازمان به بیرون از سازمان است(غلامحسینی و همکاران، 1389، ص 19). از سوی دیگر، ویلیامز1 و اندرسون(1991) یک بعد دیگر رفتار شهروندی سازمانی موسوم به حضور را معرفی نمودهاند(به نقل از فرخنژاد، سلیمی و فدائیان، 1390، ص 81). نت مير2(1997) نيز رفتار شهروندي سازماني را در قالب چهار بعد ذيل تقسيمبندي مينمايد:
1. جوانمردي 2. آداب اجتماعي 3. وجدانكاری 4. نوعدوستي(مقيمي، 1384، ص26).
فارح3 در سال 1997 ابعاد رفتار شهروندي سازماني را با توجه به شرايط فرهنگي كشور چين در قالب موارد ذيل مورد مورد بررسي قرار داد:
1. آداب اجتماعي 2. نوعدوستي 3. وجدانكاري 4. هماهنگي متقابل شخصي 5. محافظت از منابع سازماني(مقيمي، 1385، ص 176). مارکوزی4(2001) نیز رفتار شهروندی سازمانی را به دو نوع تقسیم میکند:
1- یاری و کمک مثبت و فعال؛
2- اجتناب از رفتارهایی که به همکاران، سازمان و فرد لطمه وارد میکند(صنوبری، 1387، ص 86).
اسپکتور و فوکس5(2002)، رفتار شهروندی را به دو دسته تقسیم کردهاند:
1- تسهیل بین فردی: شامل رفتارهای بین فردی هدفمند است که به موفقیت کلی سازمان کمک میکند و در عین حال در بر گیرنده مجموعهای از فعالیتهای سنجیده و منطقی است که به بهبود روحیه و تشویق همکاران، برداشتن موانع اجرای وظایف و کمک به همکاران در انجام وظایف شغلی تأکید دارد. تسهیل بین فردی شامل موارد زیر است:
الف- تحسین همکاران هنگام کسب موفقیت؛ ب- حمایت و روحیه دادن به همکارانی که دارای مشکلات شخصی هستند؛ ج- گفتگو با همکاران؛ د- بیان جملات مثبت در مورد کارمندانی که احساس خوبی نسبت به خود و دیگران دارند؛ ه- عادلانه رفتار کردن.

______________________________________
1- Williams
2- Netemeyer
3- Fareh
4- Markoczy
5- Spector & Fox
2- از خودگذشتگی شغلی: از خودگذشتگی شغلی شامل رفتارهای منضبط، همچون تبعیت از قوانین، انجام کار سخت و خلاقانه در حل مشکلات کاری است. از خودگذشتگی، مبنای انگیزشی عملکرد شغلی است که کارمندان را تشویق میکند تا اعمالی انجام دهند که به نفع سازمان است. از خودگذشتگی شغلی شامل مواردی همچون توجه به جزئیات مهم، تمرین نظم و خویشتنداری شخصی و خلاقیت برای حل مشکلات کاری است(غلامحسینی و همکاران، 1389، ص 19).
اما همانطور که بررسيهاي پادساكف، مکنزی و پین1(2000) نشان داد، تقريباً 30 نوع متفاوت از ابعاد رفتار شهروندي سازماني شناسايي شده است كه همپوشاني مفهومي زيادي ميان آنها وجود دارد(شیرازی، و همکاران، 1391، ص 136). آنها اين رفتارها را در هفت بعد اصلي قرار دادهاند كه عبارتند از:
1- نوعدوستي يا رفتارهاي ياريگرانه: شامل كمك كردن داوطلبانه به ديگران يا جلوگيري از ايجاد مشكلات كاري مي باشد.
2- جوانمردی :جوانمردي نوعي از رفتار شهروندي سازماني است كه نسبت به رفتارهاي ياريگرانه توجه بسيار كمتري به آن شده است و تحمل شرايط اجتنابناپذير و ناراحتكننده در كار بدون شكايت و ابراز ناراحتي را شامل ميشود.
3- وفاداري سازماني2: پيروي از موازين سازماني و عمل كردن به وظايف، فراتر از علايق فردي و گروههاي كاري است. اين دسته از رفتارها شامل دفاع از سازمان در مقابل تهديدات، مشاركت در كسب حسن شهرت براي سازمان و مشاركت با ديگران در دستيابي به منافع كل ميباشد.
4- اطاعت سازماني3: پذيرش ضرورت و مطلوبيت قوانين منطقي و مقررات سازماني است كه در شرح شغل و خطمشيهاي سازمان انعكاس مييابد.
5- ابتكارات فردي4: اين نوع از رفتار شهروندي سازماني، رفتار فرانقشي است كه فراتر از حداقل نيازمنديهای كلي مورد انتظار قرار دارد.
6- رفتار يا فضيلت مدني: شامل داشتن رفتار مدني ناشي از علاقه يا تعهد در سازمان است. اين رفتار منعكسكننده شناخت فرد است از اينكه او جزيي از يك كل است و همانگونه كه شهروندان در قبال جامعه مسئول هستند او نيز به عنوان عضوي از سازمان، مسئوليتهايي در قبال سازمان بر عهده دارد.
7- توسعه خود5: شامل رفتارهاي داوطلبانه كاركنان به منظور بهبود دانش، مهارتها و تواناييهاي خود ميباشد(کریمی و همکاران، 1391، ص 155).

______________________________________
1- Mackenzie & Paine
2- Organizational Loyalty
3- Organizational Compliance
4- Individual Initiative
5- Self- Development
با این وجود، ابعادي كه بيشترين توجه را در ميان محققين به خود جلب كردهاند عبارتند از نوعدوستي، وظیفهشناسی، جوانمردی، ادب و نزاکت و فضيلتمدنی.
اين پنج بعد را ارگان در سال 1988 مطرح نمود و پادساكف در سال 1990 با كمك روش تحليل عاملي براي هر كدام از اين پنج بعد، مقياس سنجش استانداردي ايجاد كرد كه اين مقياسها در سالهاي بعد براي سنجش رفتار شهروندي سازماني مورد استفاده بسياري از محققان قرار گرفته است(خائفالهی و همکاران، 1391، ص 26). در اين تحقيق نيز اين پنج بعد رفتار شهروندي در نظرگرفته شدهاند.
1- نوعدوستی: كمك به ديگر اعضاي سازمان در ارتباط با مشكلات و وظايف است(پادساکف،2000؛ به نقل از ضیایی و نرگسیان، 1391، ص 92 ). در واقع این بعد به رفتارهای مفید و سودبخشی از قبیل ایجاد صمیمیت، همدلی و دلسوزی میان همکاران اشاره دارد که خواه به شکل مستقیم یا غیرمستقیم، به کارکنانی که دارای مشکلات کاری هستند کمک میکند. رفتارهایی از قبیل کمک داوطلبانه به همکاران جدیدی که مشکلات کاری برایشان به وجود میآید، کمک داوطلبانه به افرادی که حجم کاری سنگینی دارند و افرادی که غیبت کردهاند نیز در این بعد قرار دارند(کاسترو1، 2004، به نقل از زارعیمتین و احمدی، 1388، ص 30)
2- وظیفهشناسی: به این معنی که کارکنان نقش خود را به خوبی و بیشتر از حداقل وظیفه مورد نیازشان انجام دهند. بعد وظیفهشناسی نمونههای گوناگونی را در بر میگیرد که در آن اعضای سازمان، رفتارهای خاصی را انجام میدهند که فراتر از حداقل سطح وظیفهای مورد نیاز برای انجام آن کار است(ارگان، 1988؛ به نقل از زارعیمتین و احمدی، 1388، ص 29). مثل فردي كه بيشتر از حالت معمول سر كار ميماند و يا كارمندي كه وقت زيادي را براي استراحت صرف نميكند(خائفالهی و همکاران، 1391، ص 27).
ارگان(1988) همچنین معتقد است افرادی که دارای رفتار شهروندی سازمانی مترقی هستند، در بدترین شرایط و حتی در حالت بیماری و ناتوانی هم به کار ادامه میدهند، که این نشان دهنده وظیفهشناسی بالای آنان است(به نقل از هویدا و نادری، 1388، ص 106).
3- جوانمردی: ارگان(1988) جوانمردی و گذشت را به عنوان تمایل به تحمل شرایط اجتنابناپذیر ناراحتکننده بدون شکایت و ابراز ناراحتی تعریف کرد. رایان2(2002) معتقد است جوانمردی و گذشت را میتوان به عنوان خوشنیتی کارکنان در تحمل شرایطی که ایدهآل نیست، بدون ابراز شکایت تعریف کرد(به نقل از طبرسا و رامینمهر، 1389، ص 106). جوانمردی رفتارهایی نظیر تحمل انتقاد، عدم عیبجویی از سازمان و ترجیح افراد شایسته به خود را شامل میشود(حاج کریمی و همکاران، 1387، ص 108).

______________________________________
1- Castro
2- Ryan
براي مثال به اعتقاد ما، مردم خوب، مردمي هستند كه هنگامي كه با ديگران مشكل پيدا ميكنند و كارها بر وفق مراد آنها پيش نميرود نه تنها ناراحت نشده و شكايت نميكنند، بلكه با نگرشي مثبت به آنها نگاه ميکنند و هنگامي كه ديگران به پيشنهادهاي آنها توجه نميكنند دلخور نميشوند و علايق شخصي خود را فداي علايق گروه ميكنند و در مقابل ايدههاي شخصي ديگران اعتراض نميكنند(یعقوبی، مقدمی و کیخا، 1389، ص 77).
4- ادب و نزاکت: این بعد بیانکننده نحوه رفتار افراد با همکاران، سرپرستان و مخاطبان سازمان است. افرادی که در سازمان با احترام و تکریم با دیگران رفتار میکنند، دارای رفتار شهروندی مترقی هستند(هویدا و نادری، 1388، ص 106). در واقع، ادب و نزاکت یا احترام به دیگران، به رفتارهایی اطلاق میگردد که موجب جلوگیری از تنشها و مشکلات کاری در رابطه با دیگران میشود. پذیرش طرف مقابل، احترام به عقاید همکاران و عدم تحمیل عقیده از جمله رفتارهای این بعد میباشند(مایر1، 1989؛ به نقل از حاجکریمی و همکاران، 1387، ص 108).
5- فضیلتمدنی: به معني تمايل به مشاركت و مسئوليتپذيري در زندگي سازماني و نيز ارائه تصويري مناسب از سازمان است. اين بعد شامل رفتارهايي از قبيل حضور در فعاليتهاي فوق برنامه، آن هم زماني كه لازم نباشد، حمايت از تغييرات ارائه شده توسط مديران سازمان، مطالعه و افزايش اطلاعات عمومي و اهميت دادن به نصب پوستر براي آگاهي ديگران میشود(پادساکف و همکاران؛ 2000؛ به نقل از خائفالهی و همکاران، 1391، ص 27). بر این اساس ارگان(1988) معتقد است که یک شهروند سازمانی خوب نه تنها باید از مباحث روز سازمان آگاه باشد، بلکه باید درباره آنها اظهار نظر کند و در حل آنها نیز مشارکت فعالانه داشته باشد(هویدا و نادری، 1388، ص 105).
2- 4- 5- انواع رفتار شهروندی در سازمان
گراهام(1991) رفتار شهروندی در سازمان را بر سه نوع میداند:
اطاعت سازمانی: این واژه توصیفکننده رفتارهایی است که ضرورت و مطلوبیتشان شناسایی و در ساختار معقولی از نظم و مقررات پذیرفته شدهاند. رفتارهایی نظیر احترام به قوانین سازمانی، انجام کامل وظایف و مسئولیتها با توجه به منابع سازمانی، میتواند شاخصهای اطاعت سازمانی باشد.
وفاداری سازمان: این وفاداری به سازمان، شامل وفاداری به خود، سایر افراد، واحدها و بخشهای سازمانی است و بیانکننده میزان فداکاری کارکنان در راه منابع سازمانی و حمایت و دفاع از سازمان است.

______________________________________
1- Mayer
مشارکت سازمانی: این واژه با درگیر بودن در اداره سازمان ظهور مییابد، برای نمونه میتوان به حضور داوطلانه در جلسات، اشتراک گذاشتن عقاید خود با دیگران و آگاهی به مسائل جاری سازمان اشاره کرد.
گراهام با انجام این دستهبندی از رفتار شهروندی، معتقد است که این رفتارها مستقیماً تحت تأثیر رعایت حقوقی است که از جانب سازمان نسبت به افراد رعایت میشود. در این چهارچوب، حقوق شهروندی سازمانی شامل عدالت استخدامی، ارزیابی و رسیدگی به شکایت کارکنان است. بر این اساس وقتی کارکنان ببینند دارای حقوق شهروندی سازمانی هستند به احتمال بسیار زیاد از خود رفتار شهرونی از نوع اطاعت نشان میدهند. همچنین حقوق اجتماعی سازمان- که در برگیرنده رفتارهای منصفانه با کارکنان، نظیر افزایش حقوق و مزایا و موقعیتهای اجتماعی است- بر رفتار شهروندی کارکنان تأثیرگذار است. کارکنان وقتی میبینند که در سازمان دارای حقوق اجتماعی هستند، به سازمان وفادار خواهند بود و رفتار شهروندی سازمانی از نوع وفاداری از خود بروز میدهند. سرانجام وقتی که کارکنان میبینند به حقوق سیاسی آنها در سازمان احترام گذاشته میشود و به آنها حق مشارکت و تصمیمگیری در حوزههای سیاستگذاری سازمان داده میشود، رفتار شهروندی از نوع مشارکت از خود نشان میدهند(غلامحسینی و همکاران، 1389، ص 15).
2- 4- 6- رویکردهای اصلی در تبیین رفتار شهروندی سازمانی
مرور ادبيات، دو رويکرد اصلي را در تعاريف مربوط به مفهوم رفتار شهروندي سازماني مشخص ميکند:
2- 4- 6- 1- رفتارهاي در نقش و فرانقش1: محققان اوليه رفتار شهروندي سازماني را جداي از عملکرد داخل نقش تعريف و تأکيد کردند که رفتار شهروندي سازماني بايستي به عنوان رفتار فرانقشي مورد توجه قرار گيرد. ماریسون2(1994) واژه “گستره شغلي درک شده”3 را براي تمايز بين اين دو دسته از رفتارهاي «در نقش» و « فرانقش» به کار برد و بيان کرد، هرچه کارمند دامنه شغل را گستردهتر درک نمايد،

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره رفتار شهروندی، رفتار شهروندی سازمانی، عملکرد سازمان، کسب و کار Next Entries منبع مقاله درباره رفتار شهروندی، رفتار شهروندی سازمانی، فرهنگ سازمانی، سرمایه اجتماعی