منبع مقاله درباره رفتار شهروندی، رفتار شهروندی سازمانی، عملکرد سازمان، کسب و کار

دانلود پایان نامه ارشد

مشکلات در سر کار میباشد. بر پایه و اساس نظریههای سازمانی مسلماً رفتار شهروندی سازمانی به رقابت و عملکرد سازمان کمک میکند، به علاوه رغبت و تمایل به رفتار شهروندی به علت رقابتهای روزافزون جهانی، از اهمیت ویژهای برخوردار است(رودساز، رضاییمنش و توکلی، 1391، ص 112).
2- 4- 1- مفهوم رفتار شهروندي سازماني
هرچند كه واژه رفتار شهروندي سازماني اولين بار به وسيله بتمن2 و ارگان(19۸۳) مطرح گرديد ولي اين مفهوم از نوشتارهاي بارنارد3(۱۹۳۸) در مورد تمايل به همکاري و مطالعات كتز و كان4(۱۹۶6- ۱۹۶4) در مورد عملکرد و رفتارهاي خودجوش و فراتر از انتظارات نقش ناشي شده است(کاخکی و قلیپور، 1386، ص 118).
رفتار شهروندی سازمانی از ریشه لاتین اتیکس5 به معنی اخلاق، اصول اخلاقی، رفتار و از واژه یونانی اتوس6 به معنی ویژگی شخصیتی یا آداب و رسوم قومی میباشد. معناشناسی و ریشهیابی این واژه بیانگر ارتباط اساسی آن با ویژگی درونفردی و نشاندهنده خوبی شخص و قواعد اجتماعی صحیح و غلطی است كه رفتار فرد را جهتدهی میکند(سالمون7، 1984؛ به نقل از رجببیگی، امیرخانی، محمدپور و فريدی خورشیدی ،1392، ص 68).
در دهههاي اخير اصطلاحاتي براي تشريح چنين رفتارهايي استفاده شدهاند نظير، رفتار پيشاجتماعي، رفتار فرانقشي، خودجوشي سازماني و عملكرد زمينهاي. گرچه هر كدام از اين مفاهيم خواستگاه متفاوتي داشتهاند، ولي به طور كلي به مفهوم يكساني اشاره دارند كه تحت عنوان رفتار شهروندي سازماني، مد نظر قرار ميگيرند و منظور آن دسته از فعاليتهاي مرتبط با نقش افراد در سازمان است كه فراتر از انتظارات وظيفه و شرح شغل، توسط فرد انجام ميشود و هر چند كه سيستم پاداش رسمي سازمان اين رفتارها را شناسايي نمیکند ولي براي عملكرد خوب سازمان مؤثر هستند.

______________________________________
1- Organizational Good Citizenship
2- Batman
3- Barnard
4- Katz & Kahn
5- Ethic
6- Ethos
7- Solomon
در رفتار شهروندي سازماني به طور كلي آن دسته از رفتارهايي مورد توجه قرار ميگيرد که عليرغم اينکه اجباري از سوي سازمان براي انجام آنها وجود ندارد، در سايه انجام آنها از جانب کارکنان، براي سازمان منفعتهايي ايجاد ميشود. ارگان، رفتار شهروندي سازماني را به عنوان رفتارهاي تحت اختيار فرد تعريف کرده و بيان میکند اين دسته از رفتارها به طور صريح و مستقيم به وسيله سيستمهاي پاداش رسمي مورد توجه قرار نميگيرند ولي باعث ارتقاء اثربخشي کاركردهاي سازمان ميگردند. واژه اختياري بودن بيانگر اين است که اين رفتارها، شامل رفتارهاي مورد انتظار در نيازمنديهاي نقش و يا شرح شغل نيست(کاخکی و قلیپور، 1386، ص 118).
2- 4- 2- تاریخچه و تعاریف رفتار شهروندي سازماني
مباحث مربرط به شهروندی، در آثار و نوشتههای فلسفی و فلسفه سیاسی ریشه تاریخی دارد. آنتونی گیدنز1 نظریهپرداز اجتماعی برجسته معاصر، معتقد است که پدیدههای مدرن، از جمله شهروندی از یک پیشینه تاریخی بلندمدت و کوتاهمدت برخوردار هستند(زاهدی و خیراندیش، 1387، ص 15).
این مفهوم اولین بار توسط ارگان در اوایل دهه 1980 به دنیای علم ارائه شده است(یزدانی، زارع میرکآباد، نصیری و اسدنژاد، 1390، ص 57) و در سال 1987 توسط کان و کاتز به عنوان رفتارهای فراتر از نقش تعریف شد(مک آلیستر2، 1991، برایتمن و موران3، 1999؛ به نقل از حاج کریمی، طبرسا و رحیمی، 1387، ص 107).
اما تحقیقات اصلی درباره این مفهوم از زمانی که ارگان و بتمن، آن را با نام رفتار شهروندی سازمانی معرفی کردند، آغاز شد. از آن هنگام به بعد مطالعاتی درباره رفتار شهروندی سازمانی و تأثیر آن بر عملکرد سازمان انجام شد که از مهمترین آنها میتوان به تحقیقات کاتز(1994)، ارگان(1997)، بارباتو4(2000)، و جکس5(2002) اشاره کرد. در این سالها تحقیقات به این اجماع رسیدهاند که رفتار شهروندی سازمانی نتایج برجستهای برای کسب و کارهای سازمانی به همراه دارد. در سالهای اخیر نیز تحقیقات زیادی انجام شده که سعی بر بررسی ارتباط این نوع رفتار با شخصیت، سبکهای رهبری و … دارد(بالینو6، 2002، صص 522 – 500؛ به نقل از حاج کریمی، طبرسا و رحیمی، 1387، ص 107).

______________________________________
1- Antony Gidens
2- Mac Alister
Brightman & Moran- 3
4- Barbato
5- Jex
6- Bolino
در تعريف اوليه رفتار شهروندي سازماني كه باتمن و ارگان در دهه 1980 مطرح كردند به طور كلي آن دسته از رفتارهايي مورد توجه قرار ميگيرد كه عليرغم اينكه اجباري از سوي سازمان براي انجام آنها وجود ندارد، در سايه انجام آنها از جانب كاركنان، براي سازمان منفعتهايي ايجاد ميشود(کانتز1، 2003، ص 5؛ به نقل از خائفاللهی، نرگسیان، باباشاهی، 1391، ص 25).
این رفتارها باعث یاريرسانی به سازمان و همکاران میگردند و به طور ذاتی رفتارهایی اخلاقی هستند (دکاپ، کیرکا و آندرسون2، 2003، ؛ پلوزا و هساي3، 2006؛ به نقل از مهداد، مهدویراد، گلپرور، 1390، ص 83). در واقع، رفتار شهروندی سازمانی با روغنکاری کردن قطعات و چرخهای اجتماعی سازمانها، باعث ارتقاء و بهبود عملکرد سازمانی میشود(اسمیت4 و همکاران، 1983، به نقل از الهیاری، حمیدی، همتینژاد و الهیاری، 1390، ص97).
اریک5(2008) معتقد بود که رفتار شهروندی سازمانی به فعالیتهایی اطلاق میشود که از کارکنان خواسته نشدهاند ولی در مجموع از سازمان حمایت میکنند و به آن سود میرسانند(پورسلطانی زرندی و امیرجی نقندر، 1392، ص 130).
به زعم ارگان(1988) رفتار شهروندی سازمانی، رفتاری خودجوش و آگاهانه است كه به طور مستقیم و غیرمستقیم توسط سیستم پاداشدهی رسمی سازمانی شناسایی نشده اما در مجموع اثربخشی سازمانی را ارتقاء میدهد. منظور از خودجوش و آگاهانه بودن در اینگونه رفتارها این است كه در انجام آن هیچگونه ضرورت اجباری نقشی یا مبتنی بر شغل وجود ندارد و در صورت عدم انجام آن نیز تنبیهی به دنبال نخواهد داشت(به نقل از رجببیگی و همکاران،1392، ص 68).
در تعريف ديگري از رفتار شهروندي سازماني از آن به عنوان يك تعهد مداوم و داوطلبانه به اهداف، روشها و در نهايت موفقيت سازمان ياد ميشود و سازماني كه بر اساس مشاركت و اعمال مناسب كاركنانش بنا شده باشد، از اين مزيت برخوردار است(برایتمن و موران، 1999، ص 678؛ به نقل از خائفاللهی و همکاران، 1391، ص 26). پادساکف6(2000) رفتار شهروندي سازمانی را رفتار فردي آگاهانه میداند که مستقیماً پاداشی در پی ندارد ولی عملکرد سازمان را ارتقا میبخشد(به نقل از قلیپور، سعیدینژاد و حسنقلیپور، 1391، ص 58).

______________________________________
1- Kwantes
2- Dekop, Cirka & Andersson
3- Peloza & Hassay
4- Smith
5- Eric
6- Podsakoff
بنا بر دیدگاه کیم1(2004) در واقع رفتار شهروندی سازمانی، افعال و اقدامات ایثارگرانه و تمایلات به از خودگذشتگی کارکنان را به منظور تأمین آسایش و رفاه دیگران تبیین میکند، به علاوه محیطهای رقابتی کسب و کار امروزی کارکنانی را میطلبد که شهروندان خوبی باشند، به شکلی که کارکنان تمایل به گسترش همیاری و کمک به همکاران، کارفرمایان و ارباب رجوع را از خود بروز دهند(به نقل از رودساز و همکاران، 1391، ص 110). بيكتون2(2008) رفتار شهروندي سازماني را نوعي وضعيت مطلوب و بهينه ميداند، زيرا چنين رفتاري از يك طرف منابع موجود و در دسترس سازمان را افزايش و از طرف ديگر نياز به ساز و كارهاي كنترل پرهزينه رسمي در سازمان را كاهش ميدهد. از انسان به عنوان شهروند سازماني اين توقع وجود دارد كه رفتار كاركنان در سازمان به گونهاي باشد كه بيش از الزامات نقش و فراتر از آن در خدمت اهداف سازماني باشند(به نقل از پورسلطاني زرندي و اميرجي نقندر، 1392، ص 130).
ویگودا3(2007) رفتار شهروندی سازمانی را شامل انواعی از کمکهای غیررسمی و اختیاری میداند که کارمندان، بدون توجه به تحریمها و پاداشهای رسمی و به عنوان افرادی آزاد آنها را انجام داده و یا از انجام آنها، خوداری کنند. لیپین و جانسون4(2002) رفتار شهروندی را تمایل به تشریک مساعی و مفید بودن تعریف نمودهاند(دی گروت5، 2005؛ به نقل از عشرتآبادی، میرکمالی و کیانی، 1392، ص 108).
بولینو و تورنلی6(2002) اعتقاد دارند که رفتار شهروندی، به طور کلی دارای دو حالت عمومی هستند: به طور مستقیم قابل تقویت نیستند و همچنین ناشی از تلاشهای ویژه و فوقالعادهای هستند که سازمانها برای دستیابی به موفقیت، از کارکنان انتظار دارند(زاهدی و خیراندیش، 1387، ص 17).
آلن7، بارنارد، راش و راسل8(2000) معتقدند؛ رفتار شهروندی سازمانی مجموعهای از رفتارهای سازنده و همکارانه است که نه تنها به وسیله شرح شغل تصریح نشده بلکه به طور مستقیم و یا قراردادی نیز توسط سیستم رسمی سازمانی، پاداش داده نمیشود(به نقل از شاطری و همکاران، 1391، ص 64).
سرونی و کریستین9(2004) این اعمال را که در محل کار اتفاق میافتند، اینگونه تعریف میکنند: مجموعهای از رفتارهای داوطلبانه و اختیاری که بخشی از وظایف رسمی فرد نیستند، اما وی آنها را انجام میدهد و انجام آنها باعث بهبود مؤثر وظایف و نقشهای سازمان میشود(نقوی، جعفری فارسانی، 1389، ص 119).

______________________________________
1- Kim
2- Becton
3- Vigoda
4- Lepin & Johnson
5- DeGroot
6- Torenlly
7- Allen
8- Rush & Russell
9- Serroni and Chrystine
زینآبادی و همکاران(1387) معتقدند اگرچه وجود اين رفتارها در تمام سازمانها مطلوب است، اما اهميت آن در مدارس و براي معلمان بيشتر احساس ميشود. بيشك پاسخ مناسب به حساسيتهاي اجتماعي در بعد پيشرفت تحصيلي دانشآموزان و پرورش نيروي انساني آينده، بدون بروز رفتار شهروندي سازماني بالا از جانب معلمان، امكانپذير نيست(به نقل از زینآبادی، 1390، ص 64).
كلیه پژوهشهای انجام شده به این اجماع رسیدهاند كه رفتار شهروندی سازمانی نتایج برجستهای برای كسب و كارهای سازمانی به همراه دارد(رجببیگی و همکاران،1392، ص 68).
2- 4- 3- عناصر کلیدی رفتار شهروندی سازمانی
• رفتاري است فراتر از آنچه كه براي كاركنان سازمان به طور رسمي تشريح گرديده است.
• رفتاري است كه به طور مستقيم پاداشي به دنبال ندارد و يا از طريق ساختار رسمي سازماني مورد قدرداني قرار نمي گيرد.
• رفتاري است كه به صورت اختياري و بر اساس اراده فردي ميباشد.
• رفتاري است كه براي عملكرد سازمان و ارتقاي بهرهوري نيروي انساني خيلي مهم است(عباسنژاد باقری و قلیزاده، 1391، ص 5).
2- 4- 4- ابعاد رفتار شهروندی سازمانی
با وجود توجه فراوان به موضوع رفتار شهروندی سازمانی، بین صاحبنظران درباره ابعاد این مفهوم اجماعنظر کاملی وجود ندارد. پژوهشهای اولیه در این زمینه، نوعدوستی و تابعیت کلی از سازمان را به عنوان دو رفتار سودآور برای سازمان، تعریف میکنند. مدل سه فاکتوری از رفتار شهروندی که در پژوهشهای بورمن1 ارائه شد، از سه بعد عملکرد شهروندی میانفردی، عملکرد شهروندی سازمانی و عملکرد شهروندی شغلی تشکیل میگردد(محمودی میمند و هرندی، 1390، ص 141). اسمیت، ارگان و نییر2 (1983) به دو حیطه نوعدوستی و پذیرش عمومی اشاره کردهاند. آندرسون و گربینگ3(1988) رفتار شهروندی سازمانی را در بعد فردی شامل رفتار جهتگیری شده به سوی افراد و در بعد سازمانی شامل رفتار جهتگیری شده به سمت سازمان تقسیمبندی میکنند(به نقل از هویدا و نادری، 1388، ص 104). گراهام4(1989)، ابعاد رفتار شهروندی سازمانی را

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره خودمدیریتی، خودآگاهی، ابعاد شخصیت، آموزش و پرورش Next Entries منبع مقاله درباره رفتار شهروندی، رفتار شهروندی سازمانی، منابع سازمان، منابع سازمانی