منبع مقاله درباره درآمد سرانه، فعالیت های اقتصادی، نظام مالیاتی

دانلود پایان نامه ارشد

فعالیت های اقتصادی و توزیع مجدد درآمد را نیز بر عهده دارند که این امر اهمیت شناخت آن را دو چندان می کند .با توجه به اهمیت و نقش مالیات ها در اقتصاد ، برآورد ظرفیت مالیاتی به منظور افزایش درآمدهای مالیاتی در جامعه از موضوع های کلیدی در علم اقتصاد است . ظرفیت مالیاتی هنگامی بدون تورش برآورد می شود که ابتدا تعریف دقیق و جامعی از مفهوم ظرفیت مالیاتی داشته باشیم.که در این تحقیق ظرفیت مالیاتی این گونه تعریف می شود :
ظرفیت مالیاتی بیشترین مالیاتی است که با توجه به سطح توزیع آن و ترکیب درآمد و قوانین هر کشور در یک دوره بلند مدت قابل اخذ است . طبیعی است اگر در یک دوره اخذ مالیات بیش از ظرفیت مالیاتی باشد سبب کاهش درآمد جامعه و درآمد مالیاتی در سال های آتی خواهد شد و اگر کمتر از ظرفیت بالقوه مالیاتی باشد دولت برای رسیدن به اهداف اقتصادی خود با مشکلات مالی مواجه خواهد شد . (مهرگان،1383)
ظرفیت مالیاتی در واقع اطلاعات لازم در مورد ظرفیت یک کشور و یا یک منطقه در تجهیز منابع مالیاتی برای پاسخگویی به مشکلات مالی و اجرایی سیاست های اقتصادی را فراهم می آورد. (عرب مازار،1388)
به عبارت دیگر ظرفیت مالیاتی در واقع حجم مالیاتی است که جامعه توان پرداخت آن را دارد و این توان از یک طرف متکی بر درآمدها ، مصارف و سرمایه گذاری هاست و از طرف دیگر ، بر اهداف بلند مدت و برنامه ریزی های کوتاه مدت و میان مدت متکی است . وقتی بیان می شود که ظرفیت مالیاتی کشور برابر A ریال است ، این ظرفیت الزاماٌ با توجه به حد بهینه مالیاتی تعیین شده و به همین علت است که به اختصار از حد بهینه مالیاتی و ظرفیت مالیاتی به عنوان اصلاحات معادل استفاده می شود.
زمانی می توان کارایی نظام مالیاتی را دقیق بررسی کرد و درباره آن نظر داد که ظرفیت مالیاتی جامعه به دقت برآورد شود و سپس ظرفیت مالیاتی تخمین زده شده با مالیات های وصولی نیز مقایسه شود . اقتصاد دانان معمولا از نسبت مالیات به GDP برای ارزیابی عملکرد مالیاتی استفاده می کنند . در واقع ، نسبت مالیاتی که پیش بینی می شود عملکرد متوسط مالیاتی را نشان می دهد که به صورت ظرفیت مالیاتی تلقی می شود .
طبق تعریفی دیگر ، ظرفیت مالیاتی ، ظرفیت اقتصادی یک کشور در تحمل فشار انواع مالیات هاست ، به عبارتی دیگر ، میزانی که مردم می توانند مالیات بپردازند . در مورد ظرفیت مالیاتی تعاریف متعددی وجود دارد اما به طور کلی می توان گفت ظرفیت مالیاتی حداکثر مالیاتی است که با توجه به سطح توزیع درآمد ، ترکیب آن و قوانین موجود هر کشور در یک دوره بلند مدت قابل وصول است .
تعیین ظرفیت مالیاتی کار دشوار و سختی می باشد . مهمترین وسیله انندازه گیری و سنجش ظرفیت مالیاتی ، درآمد سرانه افراد یک کشور است . از ظرفی ظرفیت مالیاتی یا نسبت مالیاتی ( نسبت مالیات به GDP ) شاخصی برای مقایسه عملکرد مالیاتی کشورها می باشد . ظرفیت مالیاتی درآمد ملی ، توانایی های مالی درآمد ملی است که موجب ایجاد درآمدهای مالیاتی در چارچوب قوانین موجود می شود . این ظرفیت می تواند در محدودیت های مختلف انسانی ، اقتصادی ، سیاسی و قانونی مورد ارزیابس قرار گیرد . (فلاحتی ،1389)
تعاریف دیگری برای ظرفیت مالیاتی موجود می باشد که در یکی از کامل ترین آن ها ظرفیت بالقوه مالیاتی به دو نوع زیر تقسیم شده است :
1 . ظرفیت بالقوه قانونی ( با اتکاء به تولید و قوانین مالیاتی موجود )
2. ظرفیت بالقوه اقتصادی ( با اتکاء به تولید و قوانین سایر کشورها )
ظرفیت بالقوه قانونی مالیات میزان مالیاتی است که در یک کشور با توجه به قوانین حاکم در یک کشور اخذ می شود . ظرفیت بالقوه اقتصادی مالیات در یک کشور توان بالقوه اقتصاد آن کشور در خلق مالیات ، فارغ از قوانین و مقررات مالیاتی خود آن کشور و با فرض اعمال نظام مالیاتی کشورهای هم گروه و مشابه از نظر اقتصادی تعریف می شود .( عرب مازار ،1387)
در تعاریف دیگرظرفيت مالياتي يك جامعه ظرفيتي است كه در حدود آن تمامي برداشتهاي مالياتي جامعه اعم از ماليات بر درآمد و نرخ ماليات يا ماليات بر ثروت تعيين مي شوند. ظرفيت مالياتي برابر است با توليد منهاي مقداري كه براي حداقل زندگي مورد نياز است . همچنین اندازه اي است كه مردم مي توانند ماليات بپردازند. تعيين ظرفيت مالياتي مردم كار دشواري است زيرا تا حد زيادي به اين مسئله مربوط است كه دولت مالياتها را به مصرف چه كارهايي ميرساند. حد ظرفيت مالياتي ممكن است نقطه اي تلقي شود كه بيش از آن ماليات بندي اضافي از نظر اقتصادي نتايج زيان آور به بار آورد و از مبالغ عوايد مالياتي درگذرد,ظرفيت مالياتي همان توانايي پرداخت فرد و جامعه است. بنابراين پايه اي جداگانه مورد بررسي قرار مي گيرد و ظرفيت مالياتي فرد به درآمد يا ثروت يا هزينه بستگي دارد. ظرفيت مالياتي جامعه به درآمد ملي، سرمايه ملي، جمعيت و ساختار آن و توزيع درآمد بستگي دارد. ظرفيت مالياتي را مي توان اخذ ماليات بالقوه كشور بر اساس قوانين، حجم كلي درآمد و الگوي توزيع درآمد جامعه تعريف كرد. همچنان كه از تعاريف بر مي آيد ظرفيت مالياتي بيشتر به دو عامل درآمد ملي و سرمايه ملي بستگي دارد. (اميني؛1387)
2-16-1-عوامل مؤثر بر ظرفیت مالیاتی
عواملی که بر ظرفیت مالیاتی تاثیر دارند ثابت نیستند بلکه به مرور زمان و با تغییر و تحولاتی که در اقتصاد رخ می دهد تغییر می کنند . به طوریکه در دوره ای باعث ایجاد ظرفیت مالیاتی می شوند و در دوره ای دیگر همین عوامل باعث معافیت مالیاتی می شود
دربارة ظرفيت مالياتي تعاريف مختلفي ارائه شده است، بر اساس يكي از اين تعاريف، ظرفيت مالياتي در يك كشور، توان بالقوه اخذ ماليات بر اساس قوانين، حجم كلي درآمد ملي و الگوي توزيع درآمد جامعه است عواملي كه در ظرفيت مالياتي يك كشور تأثير دارد، ثابت نمي باشد؛. با اين ملاحظه نظرات مختلفي در مورد عوامل مؤثر بر ظرفيت مالياتي ارائه شده است .به طور كلي، عوامل مؤثر بر ظرفيت مالياتي را ميتوان به تفكيك عوامل برون سازماني و درون سازماني به صورت زير خلاصه كرد:(موسوي جهرمي،1387)

نمودار 2-1- عوامل مؤثر بر ظرفیت مالیاتی

عوامل مؤثر بر توان افراد و جامعه در پرداخت ماليات توسط دو دسته عوامل ساختاري و ارادي تعيين ميشوند.مهمترين عوامل ساختاري تأثيرگذار بر توانايي افراد نسبت به پرداخت ماليات را ميتوان سطح درآمد سرانه، بافت اقتصادي جامعه و اهميت انواع گوناگون فعاليتهاي اقتصادي و سياستهاي كلان اقتصادي نام برد. سطح بالاتري از درآمد سرانه؛ عموماً به سطح بالاتري از پس انداز، نرخ پايينتري از بيسوادي، سطح معقولي از توسعه اقتصادي و …ميانجامد، كه در مجموع وضع و جمع آوري مالياتها را آسان ميكند بنابراين درآمد سرانه به دليل اثراتش روي توانايي پرداخت مالياتها به عنوان عامل بسيار مهم و تعيين كنندة ظرفيت مالياتي تلقي ميشود.
عوامل ارادي مؤثر بر توانايي افراد جامعه در پرداخت ماليات شامل : فرهنگ مالياتي جامعه، نوع بينش عمومي نسبت به سيستم مالياتي، احساس مسئوليت و صداقت افراد در پرداخت ماليات و نيز نظر شهروندان نسبت به دولت- كه ممكن است خود از كيفيت خدمات عمومي و نحوه هزينه كردن درآمدهاي مالياتي متأثر ميباشد- بطور كلي گسترش فرهنگ مالياتي در جامعه به نحوي كه افراد، پرداخت ماليات را وظيفه خود بدانند و برداشت صحيحي از وظايف دولت در گرفتن درصدي از توليد ملي جامعه و صرف آن در تأمين احتياجات عمومي داشته باشند، از عوامل مؤثر در پرداخت ماليات است. مهمترين عوامل ساختاري تأثيرگذار بر توانايي دولت در جمع آوري ماليات نيز وضع قوانين مناسب مالياتي، سهولت دستيابي به پايهاي مالياتي، تعداد مالياتها در نظام مالياتي كشور، سطح نرخهاي ماليات و هزينه هاي اجرايي وصول ماليات هستند. توانايي دولتها در جمع آوري ماليات علاوه بر عوامل ساختاري به عوامل ارادي بسياري نيز بستگي دارد. در بسياري از كشورهاي در حال توسعه، سطح پايين درآمدهاي مالياتي ناشي از عدم اجراي كامل و دقيق قوانين مالياتي است كه اين خود اغلب به دليل نامناسب بودن سيستم اداري و روشهاي اجرايي دستگاههاي تشخيص و وصول ماليات است.جهت برآورد تابع ظرفيت مالياتي معمولا عوامل ساختاري برون سازماني را در نظر مي گيرند زيرا ديگر عوامل موثر به صورت كيفي هستند (مثل قوانين) كه در مدل اقتصادسنجي لحاظ نشده و در جز اخلال آورده مي شوند.
برآورد ظرفیت مالیاتی کشور و استان های مختلف همراه با معرفی توان بالقوه مالیاتی کشور و استان ها، کمک بزرگی به افزایش درآمد مالیاتی دولت محسوب می شود
کردبچه (1364) عوامل مؤثر بر ظرفیت مالیاتی را به دو دسته تقسیم کرد :
عوامل مؤثر در توان افراد در پرداخت مالیات که خود به دو دسته ارادی ( احساس تعهد و مسوؤلیت ) و غیر ارادی ( درآمد سرانه ) تقسیم می شود.
2- عواملی که بر توان دولت در جمع آوری مالیات مؤثر است .
در مطالعه ای دیگر با الهام از مطالعه های پیشین این عوامل واضح تر بیان شده اند:
الف ـ از عوامل غیر ارادی می توان به درآمد ملی سرانه ، بافت اقتصادی جامعه و اهمیت انواع گوناگون فعالیت های اقتصادی و سیاست های کلان اقتصادی اشاره کرد . سطح بالاتری از درآمد سرانه در مجموع ، وضع و جمع آوری مالیات ها را آسان تر می کند . بنابراین درآمد سرانه اثر مثبتی بر ظرفیت مالیاتی دارد . ترکیب درآمد و نرخ اهمیت و وسعت فعالیت های اقتصادی از عوامل تأثیر گذار بر توانایی افراد در پرداخت مالیات است . برای مثال ، اهمیت بخش کشاورزی و نرخ معیشتی بودن آن به به طور منفی ، درآمدهای مالیاتی را تحت تأثیر قرار می دهد ولی در برابر آن تولیدهای صنعتی و معدنی و فعالیت های خدماتی ، ایجاد کننده پایه های وسیع مالیاتی هستند . اهمیت بالای بخش تجارت خارجی نیز توانایی جامعه در وصول مالیات را افزایش می دهد .در اصل یکی از بزرگترین منابع درآمد دولتی در کشورهای در حال توسعه ، وضع مالیات بر کالاها به شکل مالیات بر واردات و صادرات است .
سیاست های کلان اقتصادی دولت ها می تواند از طریق ارزش واقعی نرخ مبادله ، نرخ محدودیت های وارداتی ، سطع بدهی عمومی ، نرخ بهره ، نرخ تورم و اتخاذ سایر سیاست ها ، بر درآمد مالیاتی مؤثرر واقع شود.
نرخ گسترش فرهنگ مالیاتی در جامعه ، چگونگی بینش عمومی نسبت به نظام مالیاتی ، احساس مسوؤلیت و صداقت افراد در پرداخت مالیات و نظر شهروندان نسبت به دولت ، از عوامل ارادی مؤثر بر توانایی افراد جامعه نسبت به پرداخت مالیات است .
ب ـ مهم ترین عوامل ساختاری تأثیرگذار بر توانایی دولت درر جمع آوری مالیات نیز وضع قوانین مناسبب مالیاتی ، سهولت دستیابی بهه پایه های مالیاتی ، تعداد مالیات ها در نظام مالیاتی کشور ، نرخ های مالیات و هزینه های اجرایی وصول مالیات هستند . (نادران ، 1367 )
در یک جمع بندی می توان به ترتیب این عوامل را در افزایش ظرفیت مالیاتی مؤثر دانست :
یکم ) ارزش افزوده فعالیت های اقتصادی به ویژه فعالیت هایی که از معافیت های مالیاتی برخوردار نیستند و دارای نظام حسابداری دقیق و منظم می باشند .
دوم ) تعداد شاغلانی که درآمد آن ها بیش از دستمزدهای مشمول معافیت از مالیات است .( نسبت شاغلان ماهر بر غیر ماهر )
سوم ) از آنجا که اخذ مالیات باید بر اساس قانون باشد به طوری که مصوب بودنن درآمد های مالیاتی در یک منطقه نیز نمی تواند توجیهی برای اخذ مالیات بیشتر از یک منطقه باشد بنابراین مجموعه قوانین کشور در مورد مالیات تأثیر به سزایی در ظرفیت مالیاتی دارد.
چهارم ) تبحر و کارایی دستگاه های اجرایی در اخذ مالیات ( به ویژه مالیات بر مشاغل آزاد ) بر افزایش ظرفیت مالیاتی تأثیر قابل ملاحظهه ای دارد . ( شکیبایی ، 1378 )
به همین خاطر ، عوامل مؤثر بر ظرفیت اقتصادی مالیاتی را به طور کلی می توان به دو دسته تقسیم نمود:
1- عوامل نهادی که شامل مواردی از قبیل نگرش جامعه نسبت به پرداخت مالیات ، توسعه سیاسی و فرهنگی جامعه ، ثبات سیاسی

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره فرار مالیاتی، درآمد مالیاتی، نظام مالی Next Entries منبع مقاله درباره نظام مالی، نظام مالیاتی، عوامل اقتصادی