منبع مقاله درباره دال و مدلول، دلالت ضمنی، ایدئولوژی، نشانه شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

مخاطب دارد. (کوثری، 38)
رابطه میان دال و مدلول قراردادی است و حاصل توافق کاربران است. این قرارداد مدارج و مراتبی دارد یعنی میزان قوت، فراگیری و محدودکنندگی آن می‌تواند کم یا زیاد باشد. نشانه تک معنا تک معنا دقیق‌تر از نشانه چند معناست. دلالت صریح عینی، نشانه تصریحی و نشانه آگاهانه به ترتیب دقیق‌تر از دلالت ضمنی ذهنی، نشانه تلویحی و نشانه غیرآگاهانه است. با ابهام قرارداد، ارزش نشانه به تناسب کاربران گوناگون آن، تنوعات بیشتری به خود می‌بیند و هرچه قرارداد فراگیرتر و دقیق‌تر باشد، نشانه رمز پرداخته‌تر است. (گیرو، 1383، 43-41)
پیرامون دلالت صریح و ضمنی در ادامه به تفصیل پرداخته خواهد شد.
«فرایند دریافت معنا از یک بازنمایی، فرایند نامحدودی نیست. این فرایند به وسیله قراردادهای اجتماعی، تجربیات جمعی و برخی عوامل بافتی دیگر که محدودیت هایی بر گستره معناها در یک موقعیت مشخص اعمال می کنند محدود می شود.» (دانسی،1387، 22)
«قرارداد بعد اجتماعی نشانه‌هاست… توافقی درباره استفاده و واکنش متناسب در برابر نشانه میان استفاده کنندگان است. بدون قرارداد، نشانه‌ها کاملاً خصوصی می‌شوند و ارتباط برقرار نمی‌کنند.» (فیسک، 1386، 85)
نشانه ها برای معنادارشدن در متنی قرار می گیرند. «متن از «در هم تنیدگی» خاص عناصری از یک رمز یا (رمزها) برای بیان چیزی تشکیل شده است. »(دانسی،1387، 80)
«یک متن، یک دال مرکب است.» (همان، 81)
در هنگام مواجهه با تصویر (متن رسانه ای) در مرحله تشخیص معمولا افراد به شیوه مشترکی تصویر را توضیح می دهند. در این مرحله فهم یا درک شخصی از جهان تاثیری ندارد. اما افراد در جوامع متفاوتی متولد می شوند که این خود درک و تفسیر ویژه ای از جهان به آنها می دهد و روی آنها تاثیر دارد. آنها در جوامع مختلف متولد می شوند و فهم متفاوتی از جهان دارند چراکه از راه های متفاوتی درباره جهان میآموزند. در مرحله دوم که تفسیر متن از روی نشانه ها صورت می گیرد خود بر اساس تجربیات گذشته از مواجهه با صحنه های مشابه دچار احساسات متفاوتی می شود.( لیسی، 1998، 8-10)

مدلول (مفاهیم ذهنی تجسم شده) دال (شکل فیزیکی در جهان واقعی)
نشانه(دلالت صریح29)
مدلول دال

نشانه(دلالت ضمنی30)
مدل شماره 1-3 (لیسی، 1998،57-58)
با توجه به این نکته می توان دریافت که« متون رسانه ای از نظر نظام نشانه ها لایه لایهاند و تحلیل آنها ممکن نمی گردد، مگر آن که هنگام تحلیل این لایه ها از یکدیگر تفکیک شوند.» (کوثری،32)
البته نباید از خاطر برد که تحلیل لایه ای برای خوانش و فهم بهتر از متن است. متن کلیتی واحد دارد. در هر نظام نشانه ای لایه های مختلفی وجود دارد اما همه برای کلیت واحد متن رسانه ای به وجود آمده اند.(همان، 32)
3-2-3 مراتب دلالت
«زبان در رسانه هایی نظیر فیلم، زبانی بسیار غنی و دارای لایه های مختلف نشانه ای است: نشانه های فنی، نشانه های زبانی، نشانه های صوتی، نشانه های نوشتاری و نشانه های تصویری.» ( همان، 40)
« در نشانه شناسی «مراتب دلالتی» متفاوتی (سطوح معنایی) وجود دارد. نشانه شناسان در بین دو سطح دلالت اولیه ( یک نشانه به جای چیست؟) و دلالت ثانویه (تداعی های فرهنگی آن چیست؟) تفاوت می گذارند. دلالت اولیه دلالت در مرتبه اول است و دلالت ثانویه دلالت در مرتبه دوم.» (همان، 38)
«در دلالت صریح با مدلولی روبروییم که به صورت عینی و چنان که هست به تصور درآمده است.» نخستین مرتبه دلالت است که بارت آن را معنای صریح نامیده و معنای بدیهی نشانه است.(فیسک، 1386، 128)
«دلالت‌های ضمنی بیانگر ارزش‌های ذهنی هستند که به واسطه صورت و کارکرد نشانه به آن منسوب می‌شوند.» حاصل تعامل هنگام رویارویی نشانه با احساسات و عواطف استفاده کننند‌گان و ارزش‌های فرهنگی آنان است و هنگامی شکل می‌گیرد که معانی در مرحله میان ذهنی در حرکت است. (فیسک، 1386، 129)
دلالت ثانویه از خود نشانه ناشی نمی شود بلکه از شیوه استفاده و ارزش گذاری دال و مدلول در هر جامعه ای ناشی می شود. به بیان دیگر دلالت های ثانویه متضمن ارزش های اجتماعی- فرهنگی و تفاسیر ایدئولوژیکی است که در یک جامعه وجود دارد. کاربران نشانه ها می کوشند که دلالت های ضمنی (ثانویه) نشانه ها را از طریق فرایندی که بارت آن را طبیعی سازی می خواند پنهان کنند. (همان، 39)
به طور کلی می توان نتیجه گیری کرد که دلالت در دو سطح اتفاق می افتد:
• دلالت بر مصداق (دلالت اولیه/ صریح) : بین نشانه و مصداق بیرونی رابطه ایجاد می شود که صرفا قراردادی است.
• دلالت بر معنی (دلالت ثانویه/ ضمنی) : مفروضات ذهنی که از مصداق در ذهن دریافت کننده ایجاد می شود. (لیسی، 1998، 57-58)
در مثال معنای صریح چیزی است که از آن عکس گرفته می‌شود و معنای ضمنی، چگونگی عکسبرداری از آن است. (گیرو، 1383، 48)
چند معنا بودن نشانه‌ها را نباید با چند معنا بودن پیام‌ها اشتباه گرفت. ابهام، دریافت متن از بین می‌رود و تنها یک معنا کسب می‌کند امّا احتمال تکثر معنا در پیام نیز وجود دارد. (همان، 48)
نوعی دیگر نیز می‌توان رابطه دال و مدلول را توضیح داد:
اگر دال و مدلول ویژگی مشترکی داشته باشند که بتوان آن‌ها را به هم تشبیه کرد رابطه استعاری یا مجازی است. به طور کلی پیوند مبتنی بر هم جواری در مکان یا زمان، همانندی است که مبتنی بر مدارج است. (همان، 44)
« کنایه31 به معنی فراخوانی و احضار یک ایده یا چیز از طریق اشاره به جزئیات است.»( کوثری،40)
«کنایه بر نزدیکی و مجاورت استوار است. کنایه مستلزم جابجایی (پرش تصویری) نیست. هرگونه تلاش برای بازنمایی واقعیت می تواند متضمن کنایه باشد. از این رو، کنایه تنها متضمن انتخاب و گزینش است. (و تازه این گزینش ها ما را به احاطه بر چارچوب های بزرگ تر رهنمون می شود). مجاز مرسل یکی از اشکال کنایه است که در آن بخشی از یک چیز نماینده کل آن است یا برعکس.» (کوثری، 40-41)
نشانه ها گاه به جای آن که به یک مدلول شناخته شده دلالت کنند، به مدلولی دیگر که دور از ذهن است، اشاره می کنند. چنین کاری را استعاره 32می گویند. درواقع، استعاره بیان امر ناشناخته برحسب امر شناخته است. ( کوثری،40)
فهم استعاره مستلزم کوششی است برای تصور رابطه دور از ذهنی که نشانه می خواهد آن را بیان کند. زبان بصری چنان از استعاره ها خوب بهره می برد که می تواند هر لحظه استعاره ای نو خلق کند. ( کوثری،40)
فیسک استعاره را به عنوان بعد جانشینی (عمودی/گزینشی/ متداعی) در نظر می گیرند و کنایه را به عنوان بعد همنشینی( افقی/ ترکیبی). ( کوثری،41)
3-2-4 همنشینی و جانشینی
هر متن رسانه ای برای تحلیل لایه ای برای دریافت معانی صریح و ضمنی باید دو محور را مشص کنیم: محور همنشینی و محور جانشینی.
حرکت از سوی محور جانشینی به سوی محور همنشینی است.
«جانشینی (محور عمودی) رشته ای از نشانه هاست که یکی از آنها باید برگزیده شود.» ( همان، 86)
از نظر فیسک «معنای نشانه عمدتا در رابطه با نشانه های دیگر تعیین می شود … جانشینی رشته ای است که در آن گزینشی می شود و فقط یک واحد از آن رشته می تواند انتخاب شود.» (همان، 87)
در این روش (نشانه شناس) از طریق سیستم تفاوت عمل می کند نه از طریق خودش. یعنی از طریق تفاوتی که با سیر نشانه ها دارد.(لیسی، 1998، 60)
«برای انجام تحلیل های جانشینی خیلی ساده باید نشانه های موجود در متن را برداریم و جایشان نشانه های جدید بگذاریم. اگر معنای متن عوض شد اطمینان حاصل می کنیم که معنای نشانه های قبلی را درست دریافته بودیم. این کار معمولا به کمک نشانه های متضاد صورت می گیرد.» (کوثری، 56)
در روش تبدیل فرضی، «عناصر ساختاری را که فکر می کنیم دلالت ضمنی خاصی دارند، تغییر می دهیم یا با عناصر دیگر عوض می کنیم.» (کوثری، 56)
ویژگی‌های واحدهای جانشینی:
• «همه واحدهای جانشینی باید وجه اشتراکی داشته باشند؛ باید ویژگی‌هایی داشته باشند که عضویتشان در جانشینی را تعیین کند.
• هر واحد باید به روشنی در جانشینی قابل تفکیک باشد. در جانشینی باید بتوانیم اختلاف نشانه‌ها را در چارچوب دال و مدلول‌هایش تعیین کنیم. وسایلی که با آن‌ها یک دال را از دیگری مشخص می‌کنیم ویژگی‌های تمایز بخش نشانه نامیده می‌شود…» ( فیسک، 1386، 87 )
«… مثال‌های جانشینی عبارت‌اند از: شیوه تغییر صحنه در تلویزیون، برش، محو، ادغام ، پاک کردن و …» (همان، 88)
وقتی واحدی از یک جانشینی برگزیده شد، معمولا با دیگر واحدها ترکیب میشود. به این ترکیب همنشینی میگویند. (همان، 87)
محور همنشینی(محور افقی) به ما میگوید که از کنار هم نشستن نشانه ها چه معنایی حاصل میشود.(کوثری، 39)
محور همنشینی ترتیبی از نشانه های در حال تعامل را نشان می دهد که یک کل معنادار را می سازند. این ترکیبات «در درون یک چارچوب از قواعد و میثاقها ساخته میشود… .» (همان، 40)
به طور کلی چنین میتوان خلاصه کرد:
جانشینی: تکنیک تقابل معنای تلویحی
همنشینی: سنجش سازگاری نشانه ها با هم
3-2-5 رمز
«رمزها نظام‌هایی هستند که نشانه‌ها در آن سازمان یافته است. قواعدی بر این نظام‌ها حاکم است که همه اعضای جامعه به کار برنده آن رمز بر سرش توافق دارند، این یعنی که مطالعه رمزها مدام بر بعد اجتماعی ارتباطی تأکید می‌ورزد. (فیسک، 1386، 97)
بنابراین تقربیاً همه جنبه‌های زندگی اجتماعی ما را که قراردادی است، با قواعد مورد توافق اعضای جامعه بر آن حکومت می‌کند، می‌توان «رمزدار» خواند… رمزها از جنبه‌های گوناگون به انواع متعددی تقسیم می‌شوند.
3-3 تحلیل ژورنالیستی
برای خبر از منظر روزنامه‌نگاری تعاریف متعددی ارائه شده است. دکتر معتمدنژاد با جمع‌بندی همه تعاریف خبر را «اعلام و بیان وقایع جالب زندگی اجتماعی و نقل عقاید و افکار عمومی» تعریف می‌کند و«تازگی رویداد و جالب بودن آن برای عامه» را به عنوان مهم‌ترین معیار ارزیابی خبر قلمداد می‌کند. (معتمدنژاد، منصفی، 1382، 17)
3-3-1عناصر خبری عبارتند از که، چه، چرا، چگونه، کی، کجا(معتمدنژاد، منصفی، 1382، 23-22)
3-3-2ارزش‌های خبری، معیاری برای مقایسه، ارزش‌گذاری و گزینش رویدادها هستند و خبرنگار را در سوژه‌یابی و تنظیم خبر یاری می‌دهد. ارزش‌های خبری به این شرح هستند: دربرگیری، شهرت، برخورد، اختلاف‌، درگیری‌ (برخورد ممکن است فکری، فیزیکی، ایدئولوژیکی و جسمانی)، استثنا و شگفتی، بزرگی و فراوانی تعداد و مقدار، مجاورت (به دو صورت جغرافیایی و معنوی می‌تواند برای مخاطب اهمیت داشته باشد) زمان یا تازگی رویداد.
خبر، مجموعه‌ای از تلفیق این ارزش‌هاست و در یک خبر با توجه به شرایط، زمان و اهمیت رویداد، جایگاه هر یک از ارزش‌های خبری میان اخبار مختلف تفاوت می‌کند.
3-3-3 لید «نخستین جملات خبر که حاوی خلاصه اصلی واقعه یا عمل است را اصطلاحاً لید می‌گویند؛ لید باید خلاصه داستان را که از مهم‌ترین بخش‌های خبر تشکیل شده است بیان کند.» در لید معمولاً به تعدادی از عناصر خبر پاسخ داده می‌شود. (همان، 53-52)
انواع لید:
1- لیدهایی که از عناصر تشکیل دهنده خبر تشکیل شده است.
2- لید یک موضوعی(لید مستقیم، لید عمقی، لید تشریحی، لید سؤالی، لید نقلی، لید تمثیلی، لید ادبی)
3- لید چند موضوعی(متراکم، فهرستی، مرتبط یا مقایسه‌ای،چند خبری) (همان، 64-58)
3-3-4 سبک خبری
سبک بیان تاریخی، سبک تاریخی همراه با لید، سبک بازگشت به عقب، سبک تشریحی یا منطقی؛(همان، 72-89)

3-3-5 تیتر
دکتر معتمدنژاد دو نوع کلی تیتر را چنین معرفی می‌کند:
1- تیتر خبری: در مواردی به کار می‌رود که محتوای خبر بیان رویدادهای زندگی اجتماعی است.
2- تیتر تفسیری: در مطالب تشریحی و تفسیری به کار می‌رود. (همان، 113-109)
ضرباهنگ در تیتر: ضرباهنگ به انتخاب واژه‌ها برای ایجاد ضرباهنگی متناسب با رویداد بستگی دارد.
«1- حرکت موجی: حرکت موزون و آهنگی دارد، آهنگ تیتر دلنشین است که با استفاده از واژه‌های آهنگین نوشته شده است.
2- حرکت ضربه‌ای: تیتر در این وضعیت ریتمیک

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره ایدئولوژی، نشانه شناسی، کلیشه سازی، تصویر ذهنی Next Entries منبع مقاله درباره رادیو و تلویزیون، پردازش خبر، فضای مجازی، فیزیولوژی