منبع مقاله درباره جهان بینی، فضای معماری، ادیان توحیدی، هنر و معماری

دانلود پایان نامه ارشد

ابزار مورد استفاده در هنر قدسی برای بیان معنویت می باشند. کهن الگوها به دلیل خصلت ازلی شان همواره از سوی ادیان تایید شده و مورد استفاده قرار گرفته اند. به نظر یونگ آرکی تایپ ها سازمان های پیش تعقلی هستند. آرکی تایپ به خودی خود محتوایی ندارد و فی نفسه ناپیداست. می توان نیروی آن را با میدان مغناطیسی آهنربا مقایسه کرد. هنگامی که آرکی تایپ ظاهر شد به قالب سمبل در می آید چراکه سمبل در اصل مشهود آرک تایپ ناپیداست. (یونگ،1381، ص39)
سمبل ها و رموزی که می توان از آن ها به عنوان کهن الگو نام برد که در غالب تمدن ها و فرهنگ ها به گونه ای تقدس یافته اند. نمونه های مهم آن:دایره، مربع، ماندلا،…. می باشد. .(نقی زاده،1380)
فرم بنیادین معبد مقدس که به صورت رمزی نمایشگر کل عالم است در بسیاری از سنت های بزرگ معنوی بر اساس ترکیب کره و مکعب با رعایت قوانین رمز پردازانه هندسی و نسبت های معین در بستر فنون آیینی و منسکی ریشه دار در تعالیم ما بعد الطبیعی و اساطیری آن سنت شکل می گیرد و به واسطه این رمز پردازی و آفرینش منسکی است که فرم معبد محملی برای دخول اعجاز آمیز امر قدسی در زمین خاکی می شود. (خداوردیان1382،ص1)
– بهره گیری از ریاضیات،نظم و تناسبات عددی: انسان همواره در طول تاریخ خود را نیازمند درک هندسه و ریاضی فضا می دانسته و از ماحصل این شناخت برای ساختن و آفرینش فضایی شایسته انسان معنوی بهره می برده است. (علی مددی، 1391، ص2) هنر و معماری قدسی نیز جلوه تصویری معنا است و برای تحقق خود از فرم و قالبی (ریاضیات و هندسه) بهره میگرفت که آن نیز در حکمت شرقی صورت مثالین داشته و به تعبیر برقلس در شرح اصول اقلیدس، در میانه عالم معقول و محسوس قرار داشت؛ ریاضیات در موضعی میانه مابین عوالم معقول و محسوس واقع است و درون خود تشابهات عدیده به امور الهیه و هم تماثلات متعدد به نسبت های جسمانی دارد. (نجیب اوغلو، 1379، ص 259)
عشق مقدس جمال الهی را مشاهده می کند و قوه ی خیال کار صورتگری را انجام می دهد و صوری را می آفریند که زیبایی را بر اساس ریاضیات الهی نقش می زند. این ریاضیات همان صورت عدل الهی است که در جهان آشکار شده است. هنرمند از قوانین ریاضی در فعل الهی تبعیت میکند و به آفرینش زیبایی که جلوه ای از افرینش الهی است دست می یازد. پس صور هنری از خلقت الهی و قوانین ریاضی آفرینش طبعیت میکند.” ستایش خاص تو است که آفریدی و پرداختی و اندازه کردی”(نوروزی طلب، 1388)
پس هنر انسانی زمانی که با اراده الهی رهبری شود می تواند بازتابی از هنر الوهیت گردد چنان که در تناسبات عددی ایقاعات و هارمونی ها چنین است.(الیاده،1374،ص 254)
– بهره گیری از هندسه مقدس: اشکال و اعداد هندسی آنگونه که می نمایند، جنبه کمیِ صرف ندارند. آ نها دارای جنبه یکفی و نمادینی هستند که پژواکی از وحدت، در بطن اصل درونی خود می گسترانند.(حسینی، 1390،ص10) خیر و تناسب که جوهره ی زیبایی است در ریاضیات الهی(هندسه مقدس) مبدا آفرینش و مبدا هنر و هر تصویری که آشکار کننده ی جمال احدی است. (نوروزی طلب، 1388)
هندسه مقدس در معماری ادیان توحیدی حاوی اعداد و نسبت هایی است که کثرت به سوی وحدت را با تقسیمات و اشکال گوناگون امکان پذیر می سازد و نظم شکل یافته در این نقوش نیز اشارتی به نظم الهی است.(کامرانی،1378، ص3)برای مثال هنرمندان مسلمان توانسته اند با کمک هندسه، مفاهیمی آن همه متعالی و انتزاعی مانند مفهوم تجلی، یعنی تجلی ذات الهی در کثرت مراتب وجود را به گونه ای بصری تصویر کنند. (نوروزی طلب، 1388) در هنر مقدس هندسه و ریاضیات در همه اشکال خود به صورت زبانی نمادین، متجلی می شود که ترکیب هندسی نهفته جهان هستی، و رابطه میان عناصر آن را آشکار سازد. (نوروزی طلب، 1388)
حضور نقوش و اشکال متنوع هندسی دراثری مقدس، علاوه بر ویژگی های عملکردی، به مثابه زبان استعاری و نمادین از مفاهیم و جهان بینی خاص و متمایز است که قدرت را مختص خداوند احد و واحد می شمارد. (بمانیان،1389) “هندسه فضایی می تواند سکویی باشد جهت پرواز و تعالی و نه قفس ماندگاری و هبوط در حوزه ی مادی و حیوانی.” (علی مددی،1391، ص2)
اغلب وضوح هندسی شهر قدیمی آن را از نواحی اطراف متمایز می کند و آن را به صورت مقدس ترین ناحیه شهر که در آن نظم الهی به نحو تام و تمام تحقق یافته ظاهر می سازد. (بررتون،1377)
– هم سازی و ارتباط موثر با طبیعت: وسیع ترین و عام ترین و بخشنده ترین فضای قدسی فضای طبیعت مخلوق خداوندی است که با تجلی حق بودنش بیشترین قداست را عرضه می کند. ( رهنورد،1385) برای انسان مذهبی طبیعت هرگز فقط طبیعت نیست، طبیعت همیشه دارای ارزش مذهبی است. درک این مطلب ساده است چون کیهان آفرینش خداست از دست خدایان بیرون می آید. جهان اشباع شده از تقدس است، خدایان کیفیات مختلف تقدس را در هر ساختاری از جهان و پدیده های کیهانی مجلی ساختند. (نوروزی طلب، 1378، ص119)
آدمی زاده طبیعت است و طبیعت به مثابه آیینهی تمام نمای جمال، زیبایی، نظم، ابهام و تقدس همواره مورد الهام معماران بوده است. آنان بر این باورند که تنها با تکیه بر اصول حاکم بر طبیعت می توانند آدمی را به تفکر و تعمق فرو ببرند، موجبات گذار او از مادیات به عالم معنویت را فراهم آورند و او را به کمال متعالی اش رهنمون سازند.(صادقی، 1389)
طبیعت عنصری حائز اهمیت در ادیان و واجد جایگاهی متفاوت در ایدئولوژی ها بوده است. .(قدوسی فر، 1391،ص1) و معماران، همواره کوشیده اند با برقراری ارتباطی نزدیک و مأنوس با طبیعت پیرامونی، برای کشف راز و رمزهای نهانی خلقت، گام بردارند.(بمانیان، 1389) انسان ابتدایی برای مهار کردن نیروهای طبیعت با استفاده از راز نیایش و تصاویر ترسیمی با محیط اطراف خود سازگار شد.(گودرزی سروش،1391)
در دنیای سنتی وجود نگرش احترام آمیز و همراه با تقدس به طبیعت و عناصر آن در ادیان سرزمین های مختلف سبب شده انسان همواره با مقدس و ملکوتی شمردن آن در حفظ و تکریم آن کوشا باشد. طبیعت در جهان بینی سنتی واجد جایگاه بسیار مهم بوده و به عنوان عامل مرتبط با ماوراءالطبیعه و نظم گیتی یا لوگوس مطرح است. علاوه بر آن طبیعت همواره به عنوان مهمترین الگو برای هنرمندان در تجلی زیبایی مطرح بوده است. .(قدوسی فر، 1391،ص1) معماری قدسی وصله ای ناساز بر قامت طبیعت نیست، بلکه جزیی از آن است. چنین معماری ای همچون دیگر اجزای طبیعت “آیه” است. انسان چنین فضایی را چون طبیعت متعادل و امن می شمارد.(نقی زاده، 1382، ص102)
بناهای چهارتاقی و کوه های مقدس و اماکنی که به عنوان مقبره پیامبران و بزرگان و نیز معابدی که در دل طبیعت و در کنار رودخانه، چشمه یا قناتی قرار داشتند و از گذشته تا کنون مورد احترام مردم بوده اند به طور مسلم بر اساس باور های طبیعت گرا و اعتقادات باستانی شکل گرفته اند.(جوادی، 1386، ص 13)
طبیعت همواره محسوس است و هندسه ی پنهان و شگفت انگیز آن که رمز گشای صورت مثالی است، مورد الهام معماران بوده است. ایشان از دیرباز کوشیده اند با گنجاندن برجسته ترین ویژگی های حاکم بر نظام طبیعت، چون تنوع، ابهام و رازگونگی، سادگی، پویایی، هماهنگی و تعادل در لایه های معرفتی آثارشان، حجاب از پیش روی دیدگان آدمی بردارند و حقایق معنوی و ماورایی را برایش آشکار سازند . (بمانیان، 1389)
– اعراض از تشبه به طبیعت : هنر دینی در نقطه مشرک همه تمدن های سنتی برگردانی از آفرینش کامله الهی است، اما این به معنی طبیعت گرایی نیست. زیرا آنچه مد نظر این تمدن هاست تقلید از نحوه فعل روح قدسی است و کار بستن قوانین آن در همه صنایع و آثار هنری. هنر واقعی زیباست چون حقیقی است.(داداشی، 1378، ص129)
هنر قدسی در نسبت با طبیعت پیرامون، اثر انسانی را از طبیعت جدا و سوا میکند، بدین جهت که اثر هنری مخلوق انسان، به جای آن که منحصرا کاری تقلیدی(تقلید از طبیعت) باشد، بر عکس طبق قواعد معنوی و فنی تفسیر طبیعت و تغییر شکل و تبدیل صورت آن است.(شوان،1375،صص 5و 11)
هنر دینی و مقدس در بیان از تشبیه به طبیعت اعراض می کند و می کوشد تا جنبه های تنزیهی را در بیان هنری خویش آشکار کند و به همین منظور از نمایش سه بعدی اشکال و استفاده از پرسپکتیو پرهیز می کند.(نوروزی طلب،78، ص61)
نمادگرايي 22 يا رمز و تمثيل است كه وجه اشتراكي غالب هنرهاي ديني نيز محسوب مي شود. طبق اين ويژگي هرگز قيد به طبيعت كه در مرتبه سايه است، وجود ندارد و هر نمادي، حقيقتي ماوراء اين جهان پيدا م يكند(حسینی، 90، ص23) حتی در فنون تقلید، هنرمند صرفاٌ به آنچه در طبیعت و واقعیت هست، اکتفا نمی­کند، بلکه از فضایل و رذایل بالفعل و واقعی در می­گذرد و با قوای درونی خویش به آنچه از واقعیت اخذ کرده، مایه می­دهد؛( گودرزی سروش،1391)
هدف اصلی هنر در بینش قدسی تقلید یا توصیف طبیعت نیست بلکه شکل دادن به محیط انسان است چراکه فعل بشر هرگز با هنر الهی برابر نخواهد بود.( شهبازی شیران،1384، صص 57-55)
مقابل هدف اصلی هنر در بینش اسلامی تقلید یا توصیف طبیعت نیست بلکه شکل دادن به محیط انسان است چراکه فعل بشر هرگز با هنر الهی برابر نخواهد بود.( شهبازی شیران،1384، صص 57-55)
– جهت گیری خاص: انسان همیشه سعی داشته در گستردگی غیر قابل تفکیک زمینی، راه خود را باز یابد. این تمایز در جهت گیری با تفاوت در مکان و ویژگی های مختلف اجزای معماری نیز هماهنگ بوده است. (تقوایی، 1390، ص18)
جهت يابي استعاره ي مكاني ديگري است كه ارتباط نزديكي با مكان هاي مقدس دارد. مكان هاي مقدس توجه خويش را به سوي يك ناحيه كه از نظر نمادين اهميت دارد معطوف مي كنند و اين كار را با گردش به سوي آن ناحيه يا گردش محتويات دروني به سوي آن انجام مي دهند. (اکرمی، 1391) دانستن اینکه یک شخص کجاست( و یا در چه زمانی است)ساختاری می دهد که در حقیقت به واسطه همین جهت گیری است. این ساختار جنبه ای از شکل است که به ما امکان می دهد فضا و زمان را شناخته و در قالب الگوهای خود معرفی نماییم (لینچ، 1381، ص 173-168).
كليساهاي قبطي و شرقي اوليه و كليساهاي غربي بعدي رو به طلوع خورشيد ساخته مي شدند. طلوع خورشيد براي مسيحيان نماد مسيح رستاخيز يافته است. كنيسه هاي يهوديان معمولاً رو به جهت بيت المقدس ساخته مي شدند مساجد و بسياري از اماكن مقدس اسلامي رو به سمت قبله (كعبه) ساخته مي شوند جهت گیری به سوی کعبه یا سمت قبله، نیز رو کردن نمادین به این اتصال و قرار گرفتن در جهت ارتباط با مبدا هستی است. این جهت مقدس به فضای معماری مسلمانان که از نظر کالبدی معمولا فاقد جهت است جهتی معنوی می بخشد. اين مكان ها از آن جهت شبيه نيستند كه نظام هاي مشابهي جهت يابي را بيان مي كنند بلكه از آن جهت شبيه هستند كه يك جهت را معني دار مي كنند.(اکرمی، 1391)
– بهره گیری از معنویت نور و تاریکی: وجود دیدگاه معنویت گرایانه نسبت به نور مساله ایست که می توان آن را در نگاه ادیان مختلف نسبت به آن و همچنین در نوشته حکما، عرفا و متالهین در جوامع سنتی مشاهده کرد. در دیدگاه ادیان نور دارای اصلی متافیزیک و مقدس بوده و دارای ماهیتی معنوی و روحانی است.(قدوسی فر ، 1391، ص42)
اهمیت نور و توجه به اندازه ای ایست که در بسیاری ادیان معابد همواه با توجه به وضع خورشید شکل گرفته و جهت گیری می کنند.برای مثال کلیسا ها اغلب رو به شرق ساخته می شوند. . (قدوسی فر ، 1391، ص42)
نور عبارت است از وجود و در دار هستی به جز خدا نوری و ظهوری نیست و هر چه نور و ظهور است به او باز می گردد(نورورزی طلب، 1378، ص124) نور و خورشید به عنوان یک عنصر مقدس ممکن است توسط عناصر مصنوع یا طبیعی نمادین در پرستشگاه ها حضور یابند. (قدوسی فر ، 1391، ص42) برای مثال معنویت و روحانیت متمایز مکان قدسی در بسیاری مساجد در نتیجه ی گذار نور طبیعی از شبکه های نقش برجسته ی اسلیمی داخلی و خارجی پنجره های تعبیه شده در ساقه ی گنبد، قوام و جلا یافته است؛ به گونه ای که هر بیننده ی آگاه و متفکری را از حضور ذاتی مقدس در ماورای این دیار فانی مطلع می سازد.( بمانیان، 1389، ص51) در فضای گنبدخانه با

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره انسان کامل، هستی شناسی، ناخودآگاه، انسان آرمانی Next Entries منبع مقاله درباره سلسله مراتب، سلسله مراتبی، صاحب نظران، نقطه مرکز