منبع مقاله درباره توسعه پایدار، توسعه پاید، رشد اقتصادی، سلسله‌مراتب

دانلود پایان نامه ارشد

ميزان زمين موجود است كه با بهرهوري آن، زمين وزن دهي شده است. به‌طور خلاصه، ظرفيت زيستي توانايي پهنه‌های آبي و خاكي براي تهيهي خدمات بوم‌شناختی است. ظرفيت زيستي با دو عامل تعيين می‌شود: پهنههاي آبي و خاكي. بهرهوري زيستي و حاصلخيزي آن پهنهها با معيار ميزان بازده براي هر هكتار اندازه‌گیری می‌شوند.(همان).
فضای بوم‌شناختی44: این فضا شامل زمین‌های حاصلخیز و دریاهای مولد و مزارع و مزارع پرورش ماهی میشود. فضای بوم‌شناختی زمین و یا آبی است که نیازهای مصرفی جامعه را تأمین کرده، یا آنکه آلایندههای آن‌ها را جذب میکند (همان).
دیدگاه اقتصاد فضا45 :
اقتصاد فضا، در فرهنگ به توزیع فضایی و محل فعالیت اجزاي یک اقتصاد و جریان فضایی کالا و جمعیت اطلاق میشود. اقتصاد فضا به الگوي مکانی یک اقتصاد همانند توزیع و محل فعالیتهاي تشکیل‌دهنده آن و جریانهاي مکانی که بخش اساسی آن اقتصاد را تشکیل میدهند، مانند روند کالا به مقصد مصرف‌کنندگان، حرکت مصرف‌کنندگان به مکانهاي مرکزي و جریان فرآوردههاي زراعی به‌سوی بازارها اطلاق میشود. ساختار فضایی یک اقتصاد، اقتصاد فضا نامیده میشود. این واژه توسط جغرافیدانان به‌مثابه الگوي فضایی فعالیتهاي اقتصادي در تشریح چشمانداز اقتصادي در مقیاسهاي مختلف ناحیهاي، ملی و بین‌المللی به کار میرود که با پیکربندي خاص منابع و تولیدات خاص و نقل‌وانتقال تکنولوژيها مطابقت دارد. ازنظر ایزارد46 تئوري اقتصاد فضا به آرایش فضایی فعالیتهاي اقتصادي با توجه به توزیع جغرافیایی دادهها و نهادهها و تغییرات هزینه و قیمت میپردازد. ایزارد47 علل بررسی اقتصاد منطقهاي را در ارتباط با فضا و مکان غفلت نظریههاي کلاسیکی و نوکلاسیکی در این حوزه میداند. نقش ابعاد فضایی در تحلیلهاي اقتصاد منطقه به حدي اهمیت دارد که مارك بلاک48 به نقل از ایزارد می‌گوید “اقتصاد کلاسیک و نوکلاسیک، گویا بنگاه را در سرزمین خیالی که در آن مسئله‌ای به نام مکان وجود ندارد، مستقر کرده و بدین ترتیب، مسائل مربوط به هزینه‌های حمل‌ونقل و دسترسی به بازارهاي فروش اساساً نادیده گرفته‌شده‌اند(افراخته، 1391 :55).
در تحلیل اقتصادي- اجتماعی، فضا به‌منزله متغیري استراتژیک در نظر گرفته میشود. جریان غالب اقتصاد اذعان دارد که فضاهاي مختلف از منابع خدادادي مادي و انسانی مختلفی برخوردارند. این تفاوتها، فرصتهایی براي تخصیص جغرافیایی بر طبق مزیت نسبی پدید آورده و مبناي تجارت بین منطقهاي را فراهم میآورد. ازنظر اقتصادي تفاوت‌های مزبور مستلزم وجود فاصله میان فضاهاست. بنابراین، هزینههاي حمل‌ونقل و تحرک محدود باید در هر تحلیلی به‌حساب آید. ازآنجایی‌که نیروي انسانی و منابع به‌طور متوازن در فضا منتشر نمیشوند، یک سري تصمیمها و انتخابها باید در خصوص تعیین مکان و وقوع فعالیتهاي اقتصادي اتخاذ شود. نزدیکی به بازارها (مردم) و به منابع، هزینههاي تولید، و هزینههاي حمل‌ونقل مواردي هستند که باید در این تصمیمات موردتوجه قرار گیرند. دسترسی به اطلاعات و اختراعات هم اخیراً به این لیست اضافه‌شده است. از مجموعه این تصمیمها، مکان‌یابی صنعت و سایر فعالیتهاي اقتصادي و ازاین‌رو استقرار جمعیت، مکان‌یابی و اندازه شهرها و سلسله‌مراتب شهري تعیین خواهد شد (همان:56).
همان‌طور که بیان شد در دیدگاه اقتصاد فضا از آرایش فضایی فعالیت‌های اقتصادی، هزینه‌های حمل‌ونقل، دسترسی به بازارهای فروش و… صحبت به میان می‌آید. تمامی مباحث مطرح‌شده در این دیدگاه نقش مؤثری در رابطه با پایداری شهری دارا می‌باشند بر همین اساس این دیدگاه در اینجا مطرح و موردبررسی قرار گرفت.
دیدگاه سیستمی49 :
سیستم یا نظام موجودیتی است متشکل از عناصر مرتبط و متعامل و این ارتباط و تعامل به آن کلیت و تمامیت میبخشد. هر سیستم دارای ویژگیهای زیر میباشد:
اجزا و یا عناصر و بخشها: کوچک‌ترین واحدهای هر سیستماند و هر یک کارکرد مستقلی دارند.
ارتباط: پیوند بین اجزا و عناصر یکی از مهمترین ویژگیهای موجودیت نظام است.
کلیت: اساس تفکر و نگرش سیستمی مفهوم کلیت است و اجزای تشکیلدهنده سیستم در ارتباط متقابل با یکدیگر، کلیت نظام را تشکیل میدهند. یک نظام کلیتی است که در حاصل جمع سادهی اجزای تشکیل‌دهنده آن خلاصه نمیشود.
سازمان: سازمان را میتوان عنوان مفهوم اصلی نگرش سیستمی تلقی کرد. سازمان سلسلهای از روابط بین عناصر یا اشخاص است که یک واحد وجودی جدید را به وجود میآورد. این واحد دارای کیفیتهایی است که هر یک از عناصر یا اشخاص مربوط، به‌تنهایی از آن‌ها برخوردار نیست.
پیچیدگی: درجه پیچیدگی یک نظام به تعداد عناصر آن و تعداد و نوع روابطی که این عناصر را به هم مربوط میکند، بستگی دارد. پیچیدگی، مشخص‌کننده اصالت یک سیستم است و دلالت بر محتوای اطلاعاتی آن دارد. به همین علت است که پیچیدگی به‌عنوان یک بعد اصلی و عمومی سیستم قلمداد میشود.
محیط: مجموعه عوامل، شاخصها و یا متغیرهایی را که جزء نظام به شمار نیامدهاند، ولی میتوانند به‌گونه‌ای در ساخت و رفتار نظام تأثیر بگذارند محیط یک نظام میخوانند (پوراحمد، 1388 : 300-302).
کلیه دادهها و اطلاعاتی که به نحوی وارد سیستم میشوند و موجب تحرک و فعالیت آن خواهند شد، ورودی سیستم نام دارد. برون داد یا خروجی، دادهها و اطلاعاتیاند که در فرایند تبدیل قرار میگیرند، طبق نظم و روابط حاکم بر سیستم به‌صورت کالا و خدمات از سیستم وارد محیط میشوند(همان: 306).
نگرش سيستمي در برنامهريزي، به‌ویژه در عرصهي شهري، به اواخر دههي هفتاد و اوايل دههي هشتاد بازمی‌گردد، كه برخي از پيشگامان آن با بهرهگيري از ديدگاه مدون برتا لانفي50، درزمینه‌ی نظریهي عمومي سيستمها، پايههاي اصلي آن ر ا بنا نهادند. در نظريهي سيستمها، شهر به‌عنوان سيستمهاي واقعي مطرح‌شده، و در طبقهبندي سيستمها، كه توسط بولدينگ51 به‌عمل‌آمده، از آن به‌عنوان”پیچیده‌ترین سيستم” یادشده است. علّت اين پيچيدگي، تنوع عناصر آن (عناصر فيزيكي و طبيعي تا بيولوژيك و انسان‌ساخت) تنوع ارتباطات اعم از (ارتباطات فیزیکی،روان‌شناختی، اقتصادی و اجتماعی و…) سلسله‌مراتب گسترده اهداف و اجزاء آن است. سیستم شهر، برآيند رو سيستم يا محيط، متشكل از سيستمهاي جغرافيايي، اقليمي، جمعيتي، اقتصادي و فرهنگي است، كه خود داراي زير سيستمهاي اقتصادي، اجتماعي و كالبدي و روابط متقابل خاص بين آن‌هاست. تظاهر جسماني يا فيزيكي سيستمهاي مختلف شهر را ميتوان در سيستم كالبدي آن‌ها ملاحظه كرد .به‌این‌ترتیب، سيستم كالبدي شهر به‌عنوان عنصري از سيستم شهري، داراي زير دستگاه‌هایی چون فضا (كاربريهای مختلف زمين) و ارتباطات (انواع شبكههاي مختلف ارتباطي ) است كه براي تحقّق هدف يا اهداف خاصي درحرکت‌اند. هدف، عمدهترين ركن يك سيستم و فلسفهي وجودي آن است. هدف در سيستم كالبدي شهر، عامل اصلي سازوبرگی و سازماندهي آن بوده و شكلگيري نظام ساخت و سازمان سيستم و تعداد عناصر و روابط آن‌ها، همه در جهت همين هدف صورت ميگيرد. جغرافيا و برنامهريزي شهري با نگرش دستگاهی، وقتي ميتواند پايهي مطالعات توسعهي شهر قرار گيرد كه سيستم كالبدي شهر مجموعه‌ای از فضاها، كاربريهاي مختلف و شبكههاي ارتباطي بين آن‌ها باشد.كه تحت تأثير دستگاه‌های جغرافيايي، اقليمي، بوم‌شناختی، اقتصادي و …، به‌عنوان محيط سيستم، در مسير فراهم آوردن شرايط زندگي مطلوب براي ساكنان آن (هدف) قرار دارد. از طرفي اين دستگاه‌ها همواره تحت تأثير دستگاه‌های محيط ازیک‌طرف و دستگاه‌های تشکیل‌دهنده‌ی آن انواع کاربری‌های زميني، تراكم كاربريهاي مختلف، مكانيابي و تركيب مكاني يا هم‌جواری كاربريها، کار آیی يا فرسودگي فضاها و كاهش عملكرد فضاها) از طرف ديگ ، دچار دگرگوني شده و در مسير تحقق هدف (زندگی مطلوب و عادلانه) دچار اختلال ميشوند. اين وضعيت موجب شده تا سيستم شهري از تعادل خود، كه براي تحقق سطح كيفي و كمي خاصي از زندگي در نظر گرفته‌شده، خارج شود و از اين رهگذر بازده عناصر يا كاربريها يا فضاهاي شهري، به‌جای گرايش به‌سوی تعادل، عملاً از آن دورگشته و در مسير كاهش كيفی سطح زندگي (هدف) پیش میرود. اين موضوع، امروزه در شهرها به‌صورت گراني سفرهاي درون‌شهری، تأخيرهاي طولاني، تخريب محیط‌زیست، ايجاد مراكز توليدي ناسالم در كنار مناطق مسكوني و… به‌روشنی ديده ميشود بنابراين، علم برنامهريزي شهري با نگرش دستگاهی خود ميتواند در ارتقاء سطح كمي و كيفي سيستم مؤثر باشد (حسینزادهدلیر، هوشیار، 1385: 214-215).
همان‌طور که مطرح شد در دیدگاه سیستمی به شهر به‌عنوان یک سیستم که دارای اجزا و عناصر اقتصادی، اجتماعی، زیست‌محیطی فرهنگی و کالبدی توجه می‌شود. هدف این سیستم فراهم کردن شرایط زندگی مطلوب برای ساکنین آن می‌باشد. اگر هرکدام از این بخش‌ها دچار اختلال شوند سیستم شهر از حالت تعادل خارج‌شده و از رسیدن به هدفش بازمی‌ماند. اجزا و عناصر تشکیل‌دهنده سیستم شهر نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری شهرها ایفا می‌کنند درنتیجه در مباحث مربوط به پایداری شهری توجه به دیدگاه سیستمی نیز ضرورت میابد.
دیدگاه توسعه پایدار:
نظریه توسعه پایدار که دستاورد کنفرانس ریو است به معنای”پیشرفت کیفیت زندگی در ظرفیت تحمل اکوسیستمهای پایدار است” این نظریه نیازهای کنونی را بدون کاهش توانایی نسلهای آتی در برآوردن نیازهایشان تعریف‌شده است. در این تعریف حق هر نسل در برخورداری از همان مقدار سرمایه طبیعی که در اختیار نسلها به رسمیت شناخته‌شده و با استفاده از سرمایه طبیعی در حد بهره آن (و نه اصل آنکه موجب نابودی سرمایه طبیعی است) مجاز شمرده‌شده است. به بیانی دیگر توسعه پایدار در بهرهبرداری از دادههای طبیعی محدود به حد بازتولید و جبران طبیعی آن‌ها است. در غیر این صورت موازنه منفی، در بهرهبرداری از سرمایه طبیعی به کاهش تدریجی آن میانجامد و توسعه را ناپایدار میکند (زیاری، 1388 :423).
توسعه پایدار رهیافت نوینی است که راهبرد توسعه اقتصادی را بدون در نظر گرفتن پایداری محیط‌زیست و عدالت اجتماعی فرایندی نیمه‌تمام و ناکام میداند. توسعه پایدار فرایندی است که رشد اقتصادی را نه به‌عنوان هدف اصلی بلکه به‌مثابه ابزاری جهت بهبود شرایط زندگی انسانها در همه ابعاد موردتوجه قرار میدهد. توسعه پایدار برنامهای همه‌جانبه است که شامل جنبههای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و زیست‌محیطی است به‌نحوی‌که بتوان نیازهای مبرم کنونی را با اولویت‌های آینده تطبیق داد (همان : 424).
دیدگاههای مختلف درباره توسعه پایدار:
دیدگاه اقتصاد نئو کلاسیک:
طرفداران این نظریه میگویند زمانی رشد اقتصادی به حداکثر میرسد که تمامی فرصتهای در دسترس برای افزایش کارآمد یا استفاده از منابع تمام‌شده باشد. در این دیدگاه توسعه پایدار را میتوان به‌صورت ثابت نگه‌داشتن مصرف سرانه در تمامی نسلها یا حفظ درآمد سرانه غیر نزولی در آینده نامحدود توصیف کرد. این دیدگاه بین سرمایه طبیعی و سرمایه نزولی انسان تمایزی قائل نشده است حال‌آنکه سرمایههای طبیعی، فیزیکی و انسانی کاملاً قابل‌جایگزینی با یکدیگرند. بنابراین طرفداران اقتصاد نوکلاسیک در عمل توسعه پایدار را معادل با رشد اقتصادی پایدار در نظر میگیرند (ساسانپور، 1390 : 75-76).
دیدگاه دانشمندان بوم‌شناس:
ازنظر این دانشمندان، کیفیت زندگی به کیفیت محیط‌زیست بستگی دارد. بنابراین، میزان تمامیت بوم‌شناختی پایدار و ظریفت جذب محیط‌زیست طبیعی به‌منظور تعیین عملکرد نظام اقتصادی کاملاً مشخص است. در این دیدگاه کاهش کیفیت محیط‌زیست اثر زیان‌آوری بر رفاه جامعه دارد. بنابراین توسعه پایدار را، میتوان حداکثر مقدار مصرف تعریف کرد که بدون کاهش در موارد زیر قابل حصول است: 1) ارزش خالص 2)کیفیت زیست‌محیطی 3)ذخیره منابع تجدید پذیر(همان).
دیدگاه عدالت بین نسلی:
طرفداران این دیدگاه نسبت به دو دیدگاه پیشین، نظریات بسیار محدودکننده‌تری نسبت به توسعه پایدار دارند. آنان میگویند که نرخ تخلیهی منابع طبیعی بسیار سریع و در تضاد با علایق نسل متولد نشده است. به‌این‌ترتیب، توسعه پایدار با محدودیتهای فوق‌العاده‌ای تعریف میشود و

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره توسعه پایدار، توسعه پاید، توسعه پایدار شهری، پایداری شهری Next Entries منبع مقاله درباره توسعه پاید، توسعه پایدار، شهر پایدار، مشارکت مردم