منبع مقاله درباره تاثیر و تاثر، رفتار متقابل، جنگ جهانی اول، اجتماعی و فرهنگی

دانلود پایان نامه ارشد

مطرح است، انحصار گرایان حقیقت را منحصر در دین خود می دانند، شمول گرایان دین خود را کمال حق و سایر ادیان را دارای بهره ای نسبی از حقیقت می پندارند و نهایتا کثرت گرایان مدعیند که حقیقت (محتوای ایمان) می تواند از تنوع مشروع برخوردار باشد. جدای از اینکه کدامیک از این سه رویکرد به حقیقت نزدیک تر است آشکار است که تفاوت و شباهت هایی در عقاید و تعالیم ادیان مطرح است، و نکته قابل توجه وجود نکات مشابه بسیار خصوصا در میان ادیان توحیدیست، از سوی دیگر نیز مواجه ادیان و مومنان امریست گریز ناپذیر و همین مساله اساسی است که مدیریت این مواجه را ضروری می نماید، مدیریتی که شاید با پایه گذاری گفتگو آغاز گردد، بحثی که در فصل بعد به تفصیل به آن پرداخته خواهد شد.

فصل سوم

3- گفت و گوی ادیان
3-1- مقدمه

پیشتر اشاره شد ادیان دارای نقاط اشتراک و اختلاف متعددی هستند، با گسترش ارتباطات برخورد ادیان گریز ناپذیر شده و چگونگی همنشینی و رفتار متقابل متدینان اهمیت بیشتری یافته است. ادیان متفاوتند ولی این تفاوت ارزشمند است. معجزه واقعی توحید همین است که تمامی تنوع زمینی، به وحدتی آسمانی منجر شود. (سوئدلر28،1383، ص56)
همه ادیان آسمانی منادی صلح و رفتار محبت آمیز نسبت به پیروان دیگر مذاهب می باشند. ولی با به مرور این مسالمت فراموش شد و حتی جنگ های بسیاری نیز به راه افتاد. (کریمی نیا،1382، ص88) و اکنون تنها راهی که به واسطه آن دین حقیقتا منشا خیر و حل منازعات جهان شود گفتگو است. (سوئدلر،1383، ص56)
بر این اساس این فصل از پژوهش به شکافت مساله گفتگو دینی اختصاص یافته است، و لذا به بیان تاریخچه، شرایط شکل گیری گفتگویی موثر و اهداف آن و نیز انواع گفتگو در حوزه گفتگوی ادیان پرداخته خواهد شد.

3-2- گفت و گو
3-2-1- تعریف گفتگو

گفتگو در زبان فارسی به معنی مکالمه، مباحثه، مجادله و گفت و شنود است. (دهخدا) گفتگو به شکلی که اخیرا مصطلح شده تنها به گفت و شنید میان دو نفر یا دو گروه و مکالمه میان آن ها محدود نمی شود. این واژه در مقابل واژه دیالوگ29 به معنای “مبادله اندیشه ها برای دستیابی به تفاهم و شناخت متقابل” آورده شده است. دیالوگ به معنی همپرسه دو یا چند نفر، مبادله و مباحثه در باب اندیشه ها و مبادله و مباحثه ای برای دستیابی به تفاهم و یا شناخت متقابل است. (منصور نژاد، 1382، ص42) در خصوص تعریف گفتگو، ملکیان حل مشکل خاص و مشترک را مد نظر داشته است: “گفتگو مکالمه ای است که در آن شرکت کنندگان برای نیل به هدفی واحد و مشترک که حل یا رفع مساله یا مشکل مبتلا به همه شان است، به فهم و نقد سخن یکدیگر می پردازند.” (ملکیان، 1381، ص130) گفتگو وسیله ای برای آشنایی با تفکر یکدیگر است. به عقیده دکتر عبدالکریم سروش واژه گفتگو متضمن معنای مشارکت است و دلالت بر آن دارد که اقلا دو جانب یا دو گروه در آن شرکت دارند. وجود دیگری در آن به رسمیت شناخته می شود. (سروش،1378، ص76)
دیوید بوهم در تعریف خود بر زایش معنا و فهم تازه ای تاکید کرده و معتقد است در دیالوگ هیچ کس دنبال این نیست که خودش برنده شود.مشارکت در دیالوگ بازی کردن با هم است نه بازی در برابر هم. (بوهم30، 1381، ص42) “غرض از گفتگو آگاهی بدون واسطه و بدون تحریف از حوزه های فکری خود و دیگری است.” (هارتکه مایر31، 1382، ص15).

3-2-2- پیشینه گفتگو
گروهی گفتگو را محصول عصر جدید و روزگار حاضر می دانند ولی گروهی دیگر با توجه به تاثیر ادیان و تمدن ها از ابتدای تاریخ تا کنون پیشینه این پدیده را بسیار پیش از این می دانند. (منصور نژاد، 1382، ص174) به طور کلی می توان گفت تاثیر و تاثر ادیان، فرهنگ ها و تمدن، چه از مقوله گفتگو فرض شود و چه نشود، کلمه گفتگو بدان معنا که امروزه مورد توجه است، در گذشته دور استعمال نمی شده و یا حداقل در این سطح وسیع نبوده است. به تعبیر دیگر این واژه بار معنایی خاصی را که امروزه یافته پیش از این نداشته است. دکتر غلامرضا اعوانی در این باره می گوید:” قبلا ما چیزی به این اسم نداشتیم. در واقع نوعی دیالوگ بوده است، ولی اسم دیالوگ را نداشته و در سطح وسیعی نیز نبونده است.” (منصور نژاد، 1382، ص19)
با وجود این قدیمی ترین نمونه های گفتگو را – البته چنان که اشاره شد نه در سطح وسیع – باید در دیالوگ های سقراط و افلاطون جستجو کرد. مشهورترین گفتگو دیالوگ های سقراط با همنشینان و شاگردانش است، سقراط در این همپرسه ها، از شاگردان همان اندازه می آموخت که ایشان از وی. به اعتقاد سقراط معرفت در ژرفای روح انسان ها نهفته است تنها دشواری این است که آن را در شخص، کشف و بیدار و آشکار کنند. در نظر افلاطون هنر گفتگو تنها راه رسیدن به زیبایی مطلق و وقوف به حقیقت بود. او در دیالوگ فیلوس می گوید که دیالکتیک، هدیه خدایان به آدمیان است. اما بی شک اعتقاد به چنین گفتگویی یا در سطح وسیعی نبوده و یا با فروپاشی تمدن یونان به دست فراموشی سپرده شده بوده است. (منصور نژاد، 1382، ص44) به طور کلی باید گفت مقوله گفتگو با شکلی که امروزه مطرح است در دوران مدرن تئوریزه شده و اصول و مبانی آن تدوین یافته است.

3-3- گفتگوی ادیان

گفت و گو ضرورت بسیار مهمی برای همه متدینان است. زیرا برای تمامی کسانی که اعتقاد بنیادی به دینی دارند، مهمترین مساله باقی ماندن دین آن هاست چرا که اگر دین ها باقی نماند ، بنیاد گرایی هم بی فایده خواهد بود. (اکرمی، 1383، ص1) دکتر سروش در مقوله ی گفتگوی ادیان بر این عقیده است که ادیان مسلما در طول تاریخ با یکدیگر گفتگو کرده اند و تاثیر و تاثر داشته اند تا امروزه بدین جا رسیده اند.(سروش،1378، ص78)
“می توان گفت گفتگوی ادیان در واقع همان گفتگوی فر هنگ ها و تمدن هاست.” (سروش،1378، ص78) چراکه “تمدن های کهن حول محور ادیان شکل گرفته اند..” (ملکیان، 1381، ص151) و لذا تعاریف ارائه شده برای گفتگوی تمدن ها را تا حدود زیادی می توان منطبق با تعریف گفتگوی ادیان دانست. ملکیان در تعریف گفتگوی تمدن ها می گوید: گفتگوی تمدن ها گفتگویی میان نمایندگان تمدن هاست که هدف اصلی آن حل مسائل مبتلا به بشر امروز است . در این میان دغدغه مشترک دینداران سعادت بشر است یعنی دینداران با چنین رویکردی مسایل بشر را مورد مداقه و تجزیه و تحلیل قرار می دهند و برای آن راهکار ارایه می کنند. هدف از گفتگوی ادیان این است که هر یک از طرفین به شناخت تازه تری از خود دست یابند و به معتقدات خود آگاهتر و واقف تر شده، خود را در آینه دیگری ببیند و با شنیدن داوری دیگری درباره خود، اگر هم ضعیف است نیرومند گردد. “گفت و گو مذاکره بی وقفه بین گروه هایی است که حرفشان یکی نیست و بین کسانی است که تفاوت ها، تضاد ها و طرد متقابل بین شیوه های گوناگون تفکرشان را تشخیص داده، به آن احترام می گذارند. هدف این گفت و گو فهم و درک منتهی به تامل بیشتر در مورد دلالت های آن برای موضع خود شخص و در باب اعتقادات و حساسیت های سنت های دیگر است.” (ساجد، 1383،ص12)

3-3-1- پیشینه گفتگوی ادیان
بحث گفت و گوى اديان براى دستيابى به وجوه مشترك از دير زمان ميان اديان الهى مطرح بوده است. مباحثه ميان اديان با هدف به پيروزى رساندن اعتقادات خود و از ميدان بيرون راندن رقيب از ديرزمان صورت گرفته است. اما گفت و گو به معناى دستيابى به بينشها و ارزشهاى مشترك كه اخيرا روح تازه‏اى يافته است و مورد توجه اديان قرار گرفته، نمى‏توان بدرستى گفت از چه زمانى آغاز شده است. مطالعه در تاريخ اديان بزرگ چون مسيحيت و يهوديت اين حقيقت را بر ما نمايان مى‏كند. كه هر كدام از اينها فقط خود را بر حق و ديگرى را بر باطل مى‏دانسته‏اند. (موسویان،1377، ص184).
اصطلاح «گفت وگوی ادیان» فقط از نیمه دوم قرن بیستم به بعد در بین سنت های دینی مختلف رواج و عمومیت یافته است.(شارپ32، 1384) در اواخر قرن نوزدهم تلاش جدیدی برای گردآوردن رهبران مذهبی جهان با روحیه ای آشتی جویانه صورت گرفت که تأكید آن بر اتحاد آنان بود. اولین نمونه «پارلمان ادیان جهان» در سال 1893 در شیكاگو بود که هدف گردآوردن رهبران دینی در زیر پرچم واحد خداگرایی را داشت. در ادامه آن نشست های دیگری نیز برگزار ؛ در «شورای بین المللی موحدان» و در فعالیت های متفكران دینی لیبرال و آثار نویسندگان در سال های 1901 تا 1913 تأكید بر اصول و عناصر جهانی همه ادیان و فعالیت برای «ارتقای اخلاق در جهان» بود. پس از جنگ جهانی اول جنبش های بین الادیانی مختلفی ظهور كرد و منجر به تشكیل «انجمن جهانی ادیان» در 1932 شد و در فاصله بین دو جنگ، كنگره های جهانی و مجمع ادیان به طور مرتب به نشست های خود ادامه دادند. (الیاده، 1987) فردریش هیلر در كنفرانس بین المللی توكیو به سال 1955 اعلام كرد: ” اگر ادیان سعه صدر واقعی و همكاری متقابل را به خاطر انسانیت افزایش دهند، فصل نوی برای بشر آغاز خواهد شد”. (شارپ، 1384)
اگرچه اقدامات بین الادیانی در بین دو جنگ آغاز شده بود اما كاربرد اصطلاح «گفت وگو» در رابطه با سنت های دینی تا سال ها بعد از جنگ جهانی دوم عمومیت نیافته بود. در دوران عمومیت فوق العاده اصطلاح گفتگو كه از اواسط دهه 1960 تا اواسط دهه 1970 بود این كلمه تقریبا به نحو انحصاری از سوی جناح آزاداندیش مسیحی به كار می رفت. محافظه كاران اصطلاح «گفت وگو» را ناپذیرفتنی دانستند؛ زیرا این اصطلاح به طور ضمنی سنت های دینی را برابر با یكدیگر به حساب می آورد یا حداقل مدعیات اظهارشده از سوی مسیحیان را بدیهی و روشن تلقی نمی كرد. در بیرون از دنیای غرب به قضیه گفت وگو با دیده تردید نگریسته می شد. شورای دوم واتیكان (1962-65 ) در اسناد مختلف درباره گفت وگو صحبت نموده؛ به عنوان مثال كلیسا به اتباع خود توصیه می كند «عاقلانه و دوستانه به همكاری و گفت وگو با دیگر ادیان» و شناخت، صیانت و گسترش معنویت و اعمال اخلاقی كه در بین همه انسان ها به عنوان ارزش های اجتماعی و فرهنگی مطرح است، بپردارند. در کل تا این زمان تلاش های صورت گرفته، در جهت گفت وگوی عملی با پیروان ادیان مختلف نبوده بلکه بیشتر به تئوری پردازی درباره گفت وگو پرداخته شده است. (الیاده، 1987).

3-3-2- اهداف و آثار گفتگوی ادیان
تعریف گفتگو خود به تنهایی نیز تا حدودی متضمن هدف آن می شود. در گذشته گفت وگو برای تحمیل نظر بوده، ولی امروز گفت وگو برای فهم نظر طرف مقابل است. در حقیقت در زمینه گفتگو در باب مسائل معرفتی همچون مسایل ادیان نیل به یک نتیجه یکسان و دستیابی به حقیقت مشترک نه تنها نشدنی، که امری ذاتا محال است و آنچه مهم است اینکه هر یک از طرفین به شناخت متقابل و به درک تازه تری از حقیقت دست یابد و سیمای متفاوتی از آن را که قبلا نمی دیده است ببیند و البته تحقق چنین امری برای کسی میسر است که پیوسته در طلب حقیقت باشد. هدف از این رویکرد، فرایند حرکت در زمینه ای مبتنی بر مشروعیت داشتن تفاوت ها و دیگر بودگی هاست. با این وجود نباید تصور کرد که چنین گفتگویی بی هدف یعنی کورکورانه است. نبود هدف از پیش تعیین شده به معنی نبود اهداف متعدد در چند سوی گفتگو نیست (فکوهی، 1385، ص 64) برای هر کاری، از جمله گفت وگو باید هدف یا اهدافی را در نظر گرفت. اگر این گفت وگو بین پیروان ادیان انجام می شود، باید در زمینه ها و با اهداف زیر باشد:

3-3-2-1- تفاهم و درک متقابل
در گفتگو نه تنها هدف شکست دادن و محکوم کردن دیگری برای اثبات خود نیست بلکه حتی اقناع هم نیست. هدف پذرفتن اختلاف، روشن کردن موارد اختلاف و بررسی روش برخورد مناسب با این موارد است. فهمیدن نظرات یکدیگر بدون هیچ گونه جنجال و هیاهو به طریق بیان صادقانه و صمیمانه که می تواند ناشی از درک و پذیرش نقاط اشتراک و افتراق موجود باشد. گفتگو راهی برای اداره صلح آمیز رقابت پیشنهاد می کند. (ابطحی، 1376،ص115)
گفتگو راهکاری مؤثر در نزدیکی ادیان به یکدیگر است، تفاهم و درک متقابل حاصل گفتگوی ادیان مختلف بدون در نظر داشتن سوء تفاهم ها است. به طور کلی اگر گفتگوی بین ادیان جدی و اصولی باشد، راهی است برای فهم بهتر

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره کثرت گرایی، کثرت گرایی دینی، ادیان ابراهیمی، سلسله مراتب Next Entries منبع مقاله درباره کاهش بحران، حل و فصل اختلافات، نسبی گرایی، زیست جهان