منبع مقاله با موضوع پیامبر (ص)، فرهنگ اسلامی، فرهنگ جاهلی، حکومت اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

اجتماعی همت گماشت تا فضای فرهنگی جامعه به عناصر فرهنگ غیر توحیدی آلوده نشود. احکام مربوط به مرتد شدگان، بدعت گذاران در دین، تحریف گران و مفسران به رأی و چگونگی برخورد با آنها نیز دقیقا در همین جهت برای صیانت از فرهنگ دینی و پیشگیری از تزلزل اعتقادی و استحاله و اضمحلال فرهنگی جامعه قابل ارزیابی است(اسدی،1383: 50).

2-5-1-3-1- محدودیت های اجتماعی- فرهنگی:
از دیدگاه فقه اسلامی، پیروان ادیان آسمانی و اهل کتاب حکمشان با مشرکان و بی دینان یکسان نیست. از این رو آنها میتوانند تحت شرایط «ذمه» با حفظ عقیده و مذهب خویش در حوزه حکومت اسلامی، زندگی کنند. این شرایط عبارتند از:
پرداخت جزیه(مالیات سرانه)، پرهیز از اقداماتی که به نوعی امنیت مسلمانان را به خطر انداخته یا موجب آزار و اذیت آنان شود(مثل: همکاری با بیگانگان و جاسوسی برای آنها ایجاد مزاحمت برای زنان و دختران مسلمان ودزدی اموال آنها)، پرهیز از شکستن هنجارها و بی اعتنایی نسبت به ارزشهای اسلامی در ملأ عام، اجتناب از احداث معابدی همچون کلیسا، صومعه،کنشت و آتشکده، خودداری از احداث بناها و ساختمانهای مشرف بر خانههای مسلمانان، به صدا در آوردن ناقوس، ورود به مساجد مسلمانان، خودداری از فروش کتب دینی خود و صلیب در بازار مسلمانان، تبلیغ باورها و ارزشهای خود و انجام معاملاتی که در اسلام حرامند.
این محدودیتها که بخشی مربوط به دوره پس از پیامبر(ص) اسلام بوده است. از جمله برای آن است که به مرور زمان فرهنگ جامعهی اسلامی با تأثیر پذیری از باورها و ارزشهای آنان دگرگون نشود(خاکرند، 1390: 164).
نفی نمادهای فرهنگی غیر مسلمانان نیز توصیه دیگر اسلام بود. نمادها به عنوان ابزار ارتباط اجتماعی- نقش انتقال فرهنگی را بین افراد، نسلها و جوامع بشری ایفا میکند. از این رو اسلام بسیاری از باورها و ارزشهای بنیادین خود را در قالبهای گوناگونی از رفتارها و گفتارهای نمادین و یا ترکیبی از هر دو ریخته و با عناوین گوناگون کوشیده است که آنها را جزئی از رفتارها و گفتارهای روزمره مسلمانان قرار دهد تا از این راه وارد حوزه فرهنگ عمومی کرده و به هدایت فکری، رفتاری آنها بپردازد. «توحید» بنیادیترین باوری است که اسلام میخواهد آن را در تمام اندیشهها، باورها، رفتارها، گفتارها و عواطف فردی و اجتماعی انسان منعکس نماید و در یک کلام قبله نمای فرهنگ و جامعه کند. از سوی دیگر رفتارها، گفتارها و نمادهای را که به نوعی تداعیگر و در بردارنده باور و یا ارزش جاهلیاند، مورد نهی تحریمی و یا تنزیهی قرار داده است تا همۀ روزنههای نفوذ فرهنگ بیگانه به حوزههای فرهنگی مسلمانان مسدود نماید.

2-5-1-4- مقاومت فرهنگی
پایبندی به باورهای اسلامی در زندگی فردی و اجتماعی ناگزیر یک سلسله ناملایمات، محدودیت و محرومیتهای ظاهری به دنبال دارد. اسلام مقاومت در برابر این امور و دیگر فشارهای اجتماعی را برای صیانت از فرهنگ اسلامی و عدم پذیرش فرهنگ جاهلی از مصادیق بارز «صبر در طاعت» و «جهاد فی سبیل الله» میداند و از مسلمانان میخواهد هرگز به دلایلی همچون فرهنگ جاهلی بر جامعه و پیروی اکثریت از آن، اندک بودن رهروان طریق هدایت و فشارهای گوناگون اجتماعی دست از باورها و ارزش های خود برنداشته و به رنگ جماعت در نیابند؛ چرا که پس از هدایت سبیل و تبیین رشد حجت بر همه تمام است و باید برای حفظ باورها و ارزشهای توحیدی پایداری کرد(اسدی،1383: 51).

2-5-1-5-مهاجرت فرهنگی
اسلام که حیات و تکامل حقیقی انسان را در گرو حیات معنوی او میداند. گسترش مهاجرت را به محدودهای فراتر از قلمرو زندگی مادی توسعه و به آن صبغه توحیدی داده است. از این رو « مهاجرت فرهنگی» یکی از مفاهیم عمیق اسلامی و بهترین نوع هجرت به شمار میرود. این هجرت دو نوع است: هجرت درونی؛ یعنی ترک دیار آلودگیها و زشتیها و خیمه زدن در سرزمین پاکیها و زیباییها و هجرت بیرونی؛ یعنی ترک دار الکفر، خارج شدن از ولایت طاغوت و سکنی گزیدن در دارالایمان و قلمرو ولایت خدا است. در بینش اسلامی باید همه استعدادها و توانمندیهای انسانی و جامعه در مسیر بندگی خدا و رشد تکامل الهی به کار گرفته شوند و تمام باورها، ارزشها و رفتاهای فردی و اجتماعی صبغه توحیدی داشته باشد. بر همین اساس اگر مسلمانی نتواند در یک جامعه طاغوتی هویت فرهنگی حود را حفظ کرده و با برخورداری از آزادیهای اجتماعی، آزادانه و آشکارا به باورها و ارزشهای اسلامی پایبند باشد باید از آنجا کوچیده و در جامعه اسلامی زندگی کند. هجرت برای حفظ حیات معنوی و فرهنگی اسلامی چنان حائز اهمیت است که مهاجرت پیامبر(ص)از مکه به مدینه مبدأ تاریخ مسلمانان شده است. در این زمینه خداوند کسانی را که به سبب زندگی در سرزمین بیگانگان(غیر مسلمانان) و عدم مساعد بودن شرایط اجتماعی برای فراگیری معارف دینی و پایبندی به آنها از خدا روی بر تافتهاند، ستمگرانی مینامد که بر خود ستم روا داشته اند(همان، 52).

فصل سوم

وضعیت و روابط اهل ذمه با مسلمانان از صدر اسلام تا امویان

3-1- روش پیامبر(ص) در تعامل با مسیحیان

پس از قرآن اصول اولیه روابط میان مسلمانان و مسیحیان بر پایه سنت پیامبر(ص) قرار دارد. در سیزده سال سکونت رسول خدا(ص) در مکه دورهی « فرد سازی» بود. وحشت مشرکان مکه از این مسئله سبب شد جهت مقابله با آن حضرت اتهاماتی را مطرح نمایند. از جمله اینکه پیامبر (ص) آیات قرآنی را از غلامی یونانی به نام «جبر» که اطلاعات از کتابها دارد، فرا می گیرد(زریاب، 1370: 137).
کفار مکه علاوه بر پیامبر(ص)، تازه مسلمانان را نیز هدف آزار و اذیت خود قرار میدادند پیامبر(ص) هنگامی که ملاحظه کرد مسلمانان در مکه در شکنجه و آزار قرار دادند آنان را به کشور حبشه که ملت آن دارای آئین مسیحیت بود روانه کرد. مسلمانان توانستند در پناه نجاشی امنیت کاملی را بدست آورند. درحقیقت این مهاجرت مسلمانان به حبشه و امکان سکونت آنها در آن سرزمین یکی از مواردی میباشد که اشتراکات اصول دینی اسلام و مسیحیت را فراهم کرده است. حسن اقبال نجاشی از اسلام موجب گردید که دانشمندان مسیحی از حبشه برای تحقیق درباره پیامبر جدید به مکه روانه شوند و با روشن شدن حقیقت اسلام، احیاناً آیین جدید را اختیار نمایند. ابن هشام در سیره می نویسد «گروهی از علماء مسیحی حبشه به مکه وارد شدند و با پیامبر (ص) در مسجدالحرام به گفتگو نشستند و هنگامی که حقیقت آئین جدید بر ایشان روشن شد و آن را مطابق با بشارات تورات و انجیل یافتند به آن ایمان آوردند. این برخورد، ابوجهل و دیگران را سخت به اضطراب وا داشت(ابراهیمی، 1368، 161).
پادشاه حبشه علیرغم آگاهی دقیق به اختلاف عقاید مسیحی با عقاید مسلمین درباره مسیح و مریم، سیاست تسامح را پیش گرفت. این تسامح دین باورانه و فضیلت شناسانه بود. نجاشی میدانست که اختلاف درباره طبیعت عیسی با مسلمین در مقابله با تضاد بین عقاید مسیحیت با عقاید بت پرستان مکه اندک و ناچیز است(زرگری نژاد، 1378: 278). از دیدگاه پیامبر(ص) برقراری پیوند دوستی متقابل با اهل کتاب نه تنها مذموم نبود بلکه پسندیده به شمار میرفت.
تقریباً تمامی آیات قرآن که در رابطه با اهل کتاب میباشد در مدینه بر رسول خدا (ص) نازل گردیده است. مهمترین مباحثات میان مسلمانان و نصارا دربارهی تحریف انجیل و چگونگی خلقت عیسی (ع) بود. این امر بعد از نزول آیهای از قرآن شدت گرفت «همانا مثل خلقت عیسی به امر خدا، خلقت آدم است پس بدان خاک گفت: باش، همان دم چنان گردید»(آل عمران/ 59).
یکی از اقدامات پیامبر(ص) پس از فتح مکه نامه نگاری به سران کشورها و قبایل و دعوت آنان به عبادت خداوند یکتا بود(ابن خلدون، 1363، 4/257). در این راستا نامهای برای اسقف نجران نوشت. مسیحیان را به پذیرش یگانه پرستی و دوری از شرک دعوت کرد که در صورت امتناع باید جزیه بپردازند یا آماده جنگ باشند(منتظری مقدم، 172:1385). وی پس از مطالعه نامه با ا هل رای مشورت کرد و قرار گذاشته شد هیأتی بالغ بر 60 نفر جهت تحقیق و آوردن خبر، به مدینه بروند موقعی که آنها وارد مسجد شدند هنگام نمازشان بود. طبق مراسم خود، ناقوس را نواختند و به طرف مشرق ایستاده، مشغول نماز شدند. گروهی از اصحاب رسول(ص) خواستند مانع شوند حضرت با آرامش فرمود: «آنان را به حال خود وا گذارید و متعرضشان نشوید»(همان، 127).
پس از نماز خدمت پیامبر(ص) رسیدند؛ حضرت آنها را به اسلام دعوت نمود. سوالاتی میان ایشان و بیشتر در رابطه با چگونگی خلقت عیسی (ع) مطرح شد، که بحث به درازا کشیده شد(ابن اسحاق، 1373: 256). خداوند پیامبر خویش را امر به مباهله نمود. بنا به گفته مفسران، نصارای نجران اقدام به مباهله نکردند و به شهر خویش بازگشتند و پذیرفتند جزیه بدهند گفتند «یا محمد، ما با تو مباهلت نمی کنیم و به دین تو در نمیآییم و لیکن با تو صلح میکنیم و جزیت از توبه خود فرو میگیریم(همان،257). پیامبر(ص) نامهای به امام علی(ع) نوشت که امنیت آنان و معابد را تضمین میکرد و در برابر مسیحیان هر سال دو هزار لباس که قیمت هر یک از چهل درهم تجاوز نکند یا معادل آن شمش طلا و نقره به مسلمانان بدهند و هر گاه از ناحیه یمن آتش جنگ شعله ور گشت سی زره، سی نیزه، سی شتر و سی اسب به مسلمانان عاریه بدهند(ابن سعد، 1374: 1/ 346؛ سبحانی، 1389: 399). بنا به درخواست اهالی نجران رسول خدا(ص) ابوعبیده جراح را با آنان فرستاد تا در میانشان حکم کند(ابن اسحاق، 1373: 257).
همزمان با افزایش قدرت و توان مسلمانان، پیامبر(ص) در سال نهم هجری نظامیانی را به تبوک فرستاد. اسقف ایله پیش آمد و صلحی نهاد که هر فرد بالغ در سال دیناری دهد. مردم اذرح نیز بیامدند و تقاضای صلح کردند. ایله شهری ساحلی در کنار خلیج عقبه و اذرح شهری در اطراف شام بوده است این منطقهی آّباد را دژی محکم فراگرفته و در پنجاه فرسنگی شام قرار داشت(مسعودی، 1365: 25). در همین زمان رسول خدا(ص) با اکیدربن عبدالملک فرمانروای «دومه الجندل» که مردی ترسا از قبیله کنده بود با گرفتن جزیه پیمان بست(ابن اثیر، 1382: 3/ 1144).
تلقی پیامبر(ص) از شیوه تسامح به عنوان امری که موجب تأمین صلح و مایهی تحکیم قدرت اسلام خواهد بود پیداست. مانند عهدنامهای که برای نصارای نجران فرستاد و توصیهای که به «معاذ جبل» هنگام اعزام به یمن «در نهی از الزام و اکراه قوم بر ترک دین» کرد. به هر حال این تسامح و تساهل در بررسی تطبیقی ادیان عالم، اسلام را دین واقع بینی و متضمن اخلاق عالی همراه با حکمت عملی نشان میدهد در حالی که به گواه تاریخ دین مسیحیت که بنا به ادعای پیروانش دین محبت و ایثار هم خوانده میشدکمتر جنبه تسامح دارد(زرین کوب، 1375: 397). بر اساس این پیمانها، آزادی دینی و امنیت اقتصادی مسیحیان تأمین میشد و بنا به سفارش پیامبر(ص)حق ستم کشی بر کسی را نداشتند(بلاذری ،1367: 236).
در کنار تسامح و مدارای رسول خدا(ص) با مسیحیان، آن حضرت به حفظ فرهنگ اسلامی و عدم تأثیرپذیری مسلمانان از آنان توجه داشت در حدیثی از پیامبر (ص) چنین آمده «لاتکونوا کُرهبانّیه النصاری» مانند مسیحیان راه رهبانیت پیش نگیرید(پاینده، 1360: 299). توجه پیامبر(ص) به مناطق مرزی شمال عربستان از غزوه تبوک، نبرد مؤته و بسیج آخرین لشکر او به سرپرستی اسامه بن زید حاکی میباشد .این مناطق خیلی زود شاهد رویارویی پیروان دو دین بزرگ الهی قرار گرفتند. تصدیق ادیان کهن و رفتاری که اسلام با پیروان آن داشت(تسامح مذهبی) وادارشان میکرد تا سلاح بگذارند و با دادن جزیه از حمایت اسلام برخوردار شوند. ابتکار سیاسی بزرگ پیامبر (ص) اسلام بود(حتی، بی تا: 299). با رحلت حضرت، تسامح مذهبی افزایش یافت. این تسامح بستگی به کسب آزادی با پرداخت جزیه دارد؛. دولت اسلامی دو امتیاز با دو نعمت برای ملل مغلوب به ارمغان آورد یکی تسامح و آزادی دینی و دیگر احکام معتدل اقتصادی جزیه.

3-1-1-روابط مسلمانان و مسیحیان در دورهی

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله با موضوع فرهنگ اسلامی، اجتماعی و سیاسی، فرهنگ جاهلی، جامعه اسلامی Next Entries منبع مقاله با موضوع قرآن کریم، پیامبر (ص)، پیامبران الهی، روابط اجتماعی