منبع مقاله با موضوع بخش کشاورزی، نیروی کار، شیوه زندگی، خدمات شهری

دانلود پایان نامه ارشد

n در زبان انگلیسی و urbain در زبان فرانسوی از ریشه urbanus لاتین ،یعنی شهری یا
متعلق به شهر واز urbs که به شهر رم اطلاق می شد می آید(فکوهی ،26:1383).
شهر،طی دهه های اخیر ،از سوی اندیشمندان جغرافیا ،جامعه شناسی ،اقتصاد ،جمعیت شناسی وبرخی علوم دیگر تعاریف متعددیا ارائه شده است و جامعه شناسان از جمله انگلس و مارکس ،شهر را محل ت
مرکز جمعیت ،ابزار تولید،سرمایه ،نیازها واحتیاجات وغیره میدانندکه تقسیم کار اجتماعی ،در آنجا صورت گرفته است.جغرافی دانان ،شهر را منظره ای مصنوعی از خیابانها ،ساختمانها ،دستگاهها وبناهایی می دانند که زندگی شهری را امکان پذیر می سازد .مورخان ،شهر را با توجه به قدمت آن ، تعریف می کنندواز نظر اقتصاددانان ،شهر به جایی اطلاق می شود که معیشت غالب ساکنان آن ،بر پایه کشاورزی نباشد.جمعیت شناسان نیز تعدادجمعیت یک نقطه را ملاک شهری بودن آن نقطه می دانند .اندیشمندان طراحی شهری شهر را مجموعه پچیده سازمان یافته ای می دانند که متشکل از سه مولفه اصلی کالبد ،تصورات و فعالیت می باشد،که پیوسته در حال تغییر وتحول است .شهر شناسان شهر را محلی می دانند که بشر دست از زمین کشیده وفکر کردن را آغاز می کند.
با توجه به دیدگاه های گوناگون ،تعریف های متفاوتی برای شهر ارائه شده است.در بیشتر کوشش ها ،برای تعریف بنیادی واساسی شهر دو ملاک در نظر گرفته شده است:
1-تعیین حداقل اندازه شهر از نظر جمعیت
2-تعیین حد نصاب برای چگالی جمعیت (جمعیت نسبی )
ملاک دوم ملاکی است که “میلز ” آن را برای تعریف شهر تایید می کند.
شهر منطقه ای است که در آن زمین، برای خانه سازی ،نسبت به سایر عوامل تولید ،مخصوصا سرمایه ، در مقایسه با نواحی اطراف آن ،با شدت بیشتری مورد استفاده قرار می گیرد .از آنجایی که مردم ، معمولا در نواحی نزدیک به محل سکونت خود کار می کنند بنابراین ،شهر ،با دو عامل دیگر یعنی اشتغال بیشتر و تولید بیشتر کالا وخدمات ،نیز توصیف می شود.به طور کلی ،شهر منطقه ای است که نسبت تولید و سایر عوامل تولید به زمین ،در آن بیشتر از نواحی همجوار است. به طور کلی شهر ها دارای سیستمهای پیچیده برای بهداشت ،آب وبرق ،کاربری زمین ،مسکن وحمل ونقل هستند.

2-1-1-شهر در ایران
شهر محلی است با حدود قانونی که در محدوده جغرافیایی بخش ،واقع شده واز نظر بافت ساختمانی ،اشتغال وسایر عوامل ،دارای سیمایی با ویژگی های خاص خود بوده ،به طوری که که اکثریت ساکنان دائمی آن ،در مشاغل کسب ،تجارت ،صنعت ،کشاورزی ،خدمات وفعالیت های اداری اشتغال داشته ودر زمینه خدمات شهری از خودکفایی نسبی برخوردار وکانون مبادلات اجتماعی ،اقتصادی ،فرهنگی وسیاسی حوزه جذب ونفوذ پیرامون خود بوده وحداقل ،دارای 10 هزار نفر جمعیت باشد(ماده 4 قانون تعاریف وضوابط تقسیمات کشوری مصوب 15/4/62 مجلس شورای اسلامی ).
در هرنقطه که از نظر موقعیت واهمیت ،تشکیل شهرداری ،ضرورت داشته باشد ولو جمعیت آن ،به 5 هزار نفر بالغ نشود وزارت کشور ،می تواند در آن محل دستور تشکیل انجمن وشهرداری بدهد(بخشی از تبصره ماده 1 قانون شهرداری ها مصوب 11/4/1344).در سالهای اخیر ،حد نصاب شهر شدن در ایران از 10 هزار وپانصد نفر به 3 هزار رو پانصد نفر کاهش یافته است4.

2-1-2-شاخص های تفکیک شهر از روستا
1-وسعت
2-وضعیت ونوع فعالیت اقتصادی
3-درجه اشتغال وقشر بندی اجتماعی
4-درجه پیچیدگی روابط ومناسبات
5-چگونگی بهره گیری از نهادهای اجتماعی ،فرهنگی ،اقتصادی وسیاسی
6-میزان وترکیب جمعیت(حسینی1390 :50و49)

2-1-3-دلایل وجود شهر
شهرها خاصیت مشترکی دارند و آن تمرکز افراد در یک فضا برای برآوردن خواسته های مشترک شان است.بنا براین ،تفاوت خواسته های مشترک افراد ،در دوران گوناگون تاریخ است که باعث پیدایش نظریه های مختلف ،درباره دلایل به وجود آمدن شهر ،شده است .برای مثال فوستل دوکولانژ تاریخ نگار فرانسوی معتقد است که شهرهای قدیمی را نباید ،با شهرهای جدید مقایسه کرد در عصر حاضر دلایل برتر برای اثبات وجود شهر ،دلایل اقتصادی است(عابدین در کوش 22:1389).

2-1-4-اثرات احداث شهر
عمده ترین اثر انسان بر روی کره خاکی ایجاد مجتمع های زیستی بالاخص شهر ها می باشد چرا که اغلب آثار به دلیل وجود شهرها وگسترش آنهاست که به وجود می آیند ورشد می کنند.
اثرات شهر در محیط
-تغییر منظره (آمیختن محیط طبیعی و محیط مصنوعی ) که در صورت ناهماهنگی این دو محیط می‌توانند به زشتی مبدل گردند.
-ایجاد ارتفاعات مصنوعی ودر نتیجه اثر گذاری بر روی سرعت ومسیر حرکت هوا
-به وجود آمدن وانباشتگی زباله ها که طبیعت قادر به هزم آنها نبوده وبرای نابودی آن باید تدابیری اندیشید.
-گرم شدن محیط در اثر فعالیتهای مختلف شهرها
-انهدام محیط زیست مناسب برای برخی گیاهان وموجودات زنده
-به وجود آمدن تغییرات جوی ودر نتیجه تغییرات پوشش های گیاهی
-افزایش آلودگی محیط
-تغییر در توپوگرافی زمین محل احداث شهر ها
-تغییرات در سطح آبهای زیر زمینی
-افزایش انواع مختلف آلودگی های صوتی
-افزایش انواع مختلف آلودگی های بصری
-افزایش انواع مسیر های ارتباطی(بابکنسان ،1389)

2-1-5-ملاک تشخیص شهر از روستا(به طور کلی )
برای تشخیص شهر از روستا ملاکهایی از قبیل ابعاد اکولوژیکی ، اقتصادو شرایط شغلی ،خصیصه های اجتماعی –فرهنگی بیش از دیگر ملاکها مورد تاکید است (شکوهی –موسی کاظمی ،38:1384)
1-ابعاد اکولوژیکی : در حوزه های روستایی کاربری زمین ،بیشتر به بخش کشاورزی اختصاص دارد،وسعت سکونتگاهها محدود تر وتراکم جمعیت بسیار پایین است .جامعه روستایی به انزوا گزینی خاصی پناه می برد وخود را از بخش های جامعه کنار می کشد5.
2- اقتصاد وشرایط شغلی: اقتصاد حوزه های روستایی بیشتر به فعالیتهای بخش کشاورزی مانند زراعت ،باغداری ،دامداری ،جنگلداری وصیادی وابسته می باشد.
3-خصیصه های اجتماعی و فرهنگی : در جامعه روستایی برخوردچهره به چهره می باشد و خانواده ها دارای ارزشهای فرهنگی هستند.

2-2-مفهوم شهر گرایی
مفهوم شهر گرایی در قالب شیوه زندگی معنی می شود.شهرگرایی را می توان در شیوه ساکنان شهر دید .میزان جمعیت ،تراکم جمعیت وناهمگنی جمعیت در یک حوزه شهری روابط میان افراد وافزایش شرایط جدایی مردم موثر است ودر نهایت به جدایی گزینی گروههای مردم در شهر می‌انجامد ،بنا براین شهر به عنوان محل شیوه زندگی خاص شناخته می شود.(Wirthe.1938)

2-3-شهرهای جهان سومی6
2-3-1- خصوصیات شهرهای جهان سومی
واژه جهان سوم براي اولين بار در سال 1952 به وسيله آلفرد سوي7 در دوران جنگ سرد درباره کشورهايي به کار رفت که جزء کشورهاي غيرمتعهد8 بودند و به هيچ بلوک سياسي پيوستگي نداشتند، اين اصطلاح در آن زمان داراي بار سياسي بود. منظور از کشورهاي جهان سوم جوامعي است که از نظر اقتصادي مدرن در سطح پايين تري قرار دارند.جوامع جهان سومي از خصوصيات اقتصادي مشترکي برخوردارند. يکي از اين خصوصيات عبارت است از وابستگي اقتصادي به کشورهاي صنعتي مدرن بدين معني که اغلب اين کشورها از نظر نيازهاي اقتصادي – تکنولوژيکي به کشور مادر متکي هستند.
رشد سریع شهرهای بزرگ در کشورهای جهان سوم، توجّه بسیاری از محققان را به عدم تعادلها و نابسامانیهای ناشی از این رشد، بخصوص در زمینة مسایل مربوط به متعادل نبودن عرضه و تقاضای سطح مسکونی و خدمات شهری- که جزو مشهودترین مسایل شهری می‌باشد- معطوف ساخته است.توجّه به این مسایل و روبه‌رو شدن با افزایش حاشیه نشینی در شهرها، باعث به وجود آمدن تحلیلهای انتقادی بسیاری شده است که در اغلب آنها به جای یافتن ریشه‌های موضوع، شهرنشینی در کشورهای توسعه نیافته مورد حمله قرار گرفته است. به همین جهت این تحلیلهای انتقادی عملاً از موضعی ضد شهری به مسایل می‌نگرند و به طورکلّی شهرنشینی را مورد سؤال قرار می‌دهند. در مقابل عللی که سبب این وضع شده‌اند، هر چندکه نمی‌توان وخامت و جدّی بودن مسایل شهری و تأثیرات آن را بر جمعیت شهرنشین- که هر روز دست به گریبان مسایل بیشتری می‌گردد- انکار کرد، امّا دیدگاههای ضد شهری و ضد صنعتی شدن و یا فقط شهری شدن نمونه مدرن شدن، را نیز نمی‌توان پذیرفت. مسایل موجود ضرورت بحث دربارة شهرنشینی خصوصاً پدیدة شهرنشینی در جهان سوّم را مطرح می‌سازند که در این تحقیق سعی خواهد شد با بررسی شهرنشینی در جهان سوّم، علل مشکل زایی شهر را روشن نماییم. شایان توضیح است که سخن از مشکلات جهان سوّم بدان معنی نیست که کشورهای توسعه یافته مشکلی ندارند. آنها نیز مشکل دارند. بیان این مطلب به این سبب است که ما براساس چارچوبی منطقی به توسعة شهری بپردازیم تا از آسیبهای جانبی آن در امان باشیم(دراکسیس – اسمیت،1376)
شهرهای بیشتر کشورهای جهان سوم با اقتصاد بازار اداره می شود ودارای دو جریان موثر است:1-
رشد سریع جمعیت شهری 2-افزایش تمرکز جمعیت وفعالیتهای اقتصادی در بزرکترین شهرها
یکی از مسائل مهم کشورهای جهان سوم ،کنترل شهرهای بسیار بزرگ وکیفیت ناموزون سلسله مراتب شهری است.(شکوهی ،343:1373)
توسعه شهرهای بزرگ در نقاط مختلف دنیا مانند مکزیک ،هند ،برزیل وپاکستان مسائلی را در سلسله مراتب شهری ظاهر می سازد زیرا شهرهای بزرگ هزینه های شهری بیشتری می طلبدودر آنقیمت زمین ،قیمت مسکن ،اجاره بها،هزینه آمدوشدروزانه و هزینه های مربوط به آلودگی های هوا وآلودگی صوتی ،خیلی بیشتر از هزینه های مصرف شده در شهرهای میانی و کوچک گزارش می شود(همان،343)
در برابراین نارساییها وهزینه ها ،شهرهای بزرگ دارای امتیازاتی استاز جمله :دارا بودن سیستم تامین مصرف جمعی،بیمارستانهای مجهز ،کتابخانه ها،تئاترها ،موزه ها خدمات آتش نشانی و پلیس کارآمد.متاسفانه در بیشتر کشورهای جهان سوم این قبیل خدمات در مناطق پر درآمد شهری ارائه می‌شود.
علل اصلی افزایش جمعیت را در جهان سوم را در دو عامل بایستی جستجو کرد :
1- سرمایه گذاری محدود کشورهای جهان سوم در بخش کشاورزی وعدم فرصتهای اشتغال برای نیروی کار روستایی
2- امکانات پزشکی ،درمانی بهداشتی و آموزشی در شهرهای جهان سوم قابل مقایسه با حوزه های روستایی نیست ومیزان مرگ ومیر کودکان در شهرها بسیار کمتر از روستاههاست ،در نتیجه نیروی کار روستاهها به شهرها مهاجرت می کنند تا هم امکانات مورد نیازدسترسی پیدا کنند وهم سطوح مختلف اشتغال به کار گرفته شوند (شکوهی ،346:1373)
2-3-2-آلودگی شهری9
آلودگی شهری شهرهای جهان سوم بسیار بزرگتر از ترکیب کلی آلودگی کل شهرهای اروپا وآمریکای (شمالیاست است. 1991United Nations,)
تخمین متداولی که به ذهن خطور می کند یک وسه دهم بیلیون آلودگی به وسیله پنجاه میلیون نفر در هر سال است.درحقیقت یک قسمت مهم از آلودگی شهری کشورهای جهان سوم از وضعیت پایین زندگی وکار مردم ناشی می شود واین آلودگی در جزییات زندگی آنها نمایان است.(اطاق های اجاره ای در آپارتمانها یا زیست گاههای اجاره ای ،تخت های اجاره ای در پانسیون ها ،خانه یا کلبه تصرفی غیر مجاز یا زمین های ناقص تقسیم شده یا پناهگاههای موقتی)10.
ولین علت آلودگی محیط شهری در این کشورها نبودن زیر ساخت ها وسرویس ها مانند خطوط لوله های آب ،نبودن سیستم پیوسته فاضل آب،زباله های انباشته،پیشگیریهای پایه ای جلوگیری از امراض و … می باشد.
درمورد خصوصیات شهرهای جهان سومی بایستی این خصوصیات را در 4 مورد بررسی کرد:
-مورفولوژی شهری
در مورفولوژي شهرهاي جهان سوم دو بخش کاملاً مجزا ديده مي شودبخش قديمي با مورفولوژي سنتي، بخش جديد با مورفولوژي غربي که با بررسي و مقايسه اين دو بخش ميتوان بسیاری از مسایل شهری را بررسی کرد.
-اکولوژی اجتماعی
برخلاف گذشته امروزه در شهرهاي جهان سوم، عامل اقتصادي، تعيين کننده اکولوژي اجتماعي شهرهاست. همانطور که در بخش هاي معيني از شهر

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله با موضوع کاربری اراضی، توسعه پایدار، توسعه پاید، برنامه ریزی شهری Next Entries منبع مقاله با موضوع کاربری اراضی، توسعه پایدار، توسعه پاید، کیفیت زندگی