منبع تحقیق درمورد وابستگی متقابل، منطقه گرایی، روابط بین الملل، همگرایی منطقه ای

دانلود پایان نامه ارشد

نگرش و کنش جمعی می شود .از نظر اینان، آنچه باعث می شود که گروهها از افراد و یا کشورها و مجموعه ها به یک تفکر و نگرش برسند ، ارتباطات است. چرا که ارتباطات اعضای یک گروه را قادر می سازد تا بصورت جمعی فکر کنند و نگرش جمعی داشته باشند . بر همین اساس کشور –ملت تعریف می شود از نظر اینان، مرزهای جغرافیایی در جایی قرار دارند که تراکم جمعیت و ارتباطات به شدت کاهش می یابدو اگر ارتباطات وجود داشته باشد مرزهای ملی از رونق می افتند در نتیجه تفاوت جامعه ی ملی و بین المللی در میزان ارتباطاتی است که در میان گروهها وجود دارد و در عوض آنچه که وحدت سیاسی را در جامعه تضمین می کند ، ارتباط گروههاست.
دویچ در پاسخ به اینکه چگونه ممکن است اجتماع سیاسی در مقیاسی وسیع گسترش یابد وچندین اجتماع کوچک را که حتی تخاصم بالقوه ای دارند در درون اجتماع سیاسی وسیعتری که جنگ در آن حذف می شود در برمی گیرد، اینگونه برداشت می کند که می توان به دو اجتماع امنیتی اشاره کرد: اجتماع امنیتی ادغام شده و اجتماع امنیتی کثرت گرا . در اولی ما به یک حکومت واحد و حاکمیتی واحد رو به رو هستیم مانند بریتانیا و ایالات متحده یا هر کشور دیگری که در آن، همگرایی در حدی معقول صورت گرفته باشد در مقابل در اجتماع امنیتی کثرت گرا چندین حکومت با دولت های حاکم وجود دارند و ادغامی صورت نگرفته است در این شرایط دولت ها حاکمیت خود را حفظ می کنند اما در ورابط خود از جنگ استفاده نمی کنند و احتمالی نیز برای آن در نظر نمی گیرند مانند نروژ و سوئد. با این وجود، در بیان نظریات دویچ ، انتقادات زیادی وارد شده است عده ای معتقدند که مشخص نیست که عوامل همگرایی همین موارد باشند، از سویی آنچه را که به عنوان عوامل همگرایی معرفی می کند شاخصه های همگرایی است و در نتیجه عامل و نتیجه مخدوش شده اند و همچنین دامنه ی تعمیم پذیری نظریه مشخص نیست و می تواند بسیار محدود باشد. با این حال در بسیاری از مطالعات بعدی در ورابط بین الملل که در آنها بر وجود جامعه ی بین المللی تاکید می شود مانند مکتب انگلیسی و سازه انگاری که فرهنگ و هویت را نیز در نظر می گیرند، برخی از آراء دویچ مورد توجه مجدد قرار گرفتند(مشیرزاده، 1389: 47)

ه) همگرایی منطقه ای و وابستگی متقابل
ریشه فکری متاخرتر این نظریه را که نیز بر مباحث اقتصادی تاکید دارد می توان در مطالعات مربوط به همگرایی منطقه ای یافت. نظریه پردازان وابستگی متقابل بسیاری از نگرش های مربوط به نظربه همگرایی منطقه ای را به طیفی از مسائلی که به وابستگی متقابل اقتصادی بین الملل مربوط می شود و در دهه 1970 مطرح شد گسترش دادند . (مشیرزاده، 1388: 48) بنابراین محققان روابط بین الملل درصددند ضمن ایجاد پیوند میان مفاهیم وابستگی متقابل و همگرایی، همگرایی را به گونه ای تعریف نمایند . بنابراین می توان ابراز داشت همگرایی به وابستگی متقابل ارتباط دارد، زیرا واحدهایی که در وابستگی متقابل به سر می برند به همکاری و هماهنگی سیاست ها برای حصول به نتایج مثبت نیاز دارند در نتیجه ایجاد وابستگی متقابل می تواند به نمونه هایی از همگرایی کارکردی میان بازیگران منجر شود (قوام ،1389: 41) ریچارد روزکرانس و دیگران در تعریف وابستگی متقابل، در جایی آن را نوعی پیوند می دانند” وابستگی متقابل را می توان به عنوان پیوند مستقیم و مثبت منافع دولت ها در مواردی تعریف کرد که تغییر در موقعیت یک دولت، جایگاه سایرین را در همان جهت تغییر می دهد . آنان همچنین وابستگی متقابل را به عنوان یک نظام تعریف می کنند که می توان آن را برآیند پیوندهای فوق دانست . وابستگی متقابل به مفهوم نظامی است که در آن، دولت ها معمولا در نردبان موقعیت بین المللی توازن اقتصادی، قدرت، رفاه و دسترسی به اطلاعات و یا تکنولوژی با هم بالا و پایین می روند (مشیرزاده، 1388: 49) بسیاری از لیبرال ها بر این اعتقاد بوده اند که وابستگی اقتصادی جهانی محوریت دولت را از بین برده و یا حداقل تضعیف نموده و همچنین به میزان قابل توجهی از اهمیت نیروی نظامی کاسته است . بر این اساس اینک همکاری های فراملی و نیز سازمان هایی که در نتیجه ی همگرایی اقتصادی ظهور یافتند برای نفوذ جهانی، با دولت ها به رقابت برخاسته اند. بر این اساس روابط جدید قدرت بر مبنای وابستگی های مشترک به وجود می آید (قوام،1389: 38)
ریچارد کوپر بر بعد اقتصادی وابستگی متقابل تاکید می کند و آن را حساسیت تعاملات اقتصادی میان دو یا چند دولت به تحولات اقتصادی درون آن دولت ها می داند . وی در ادامه تاکید می کند که لازمه وابستگی متقابل دوجانبه بودن حساسیت است. (مشیرزاده، 1388: 49) از دیگر سو، کوهن و نای برای درک نقش قدرت در وابستگی متقابل بر تمایز میان دو مفهوم حساسیت و آسیب پذیری تاکید می کنند . حساسیت متضمن درجه واکنش در یک چهار چوب سیاستگذاری است – یعنی تغییرات در یک کشور با چه سرعتی موجب تغییرات در کشور دیگر می شود و آثار پر هزینه آن تا چه حد است(مشیرزاده، 1388: 49) برای مثال تغییر در میزان وابستگی کشورهای شرقی بخصوص چین به انرژی چه تاثیری بر روابط ایران با این کشورها می گذارد. منظور از آسیب پذیری عبارتست از قابلیت یک بازیگر در تحمل هزینه های تحمیلی ناشی از وقایع خارجی ، حتی پس از تغییر سیاست ها .یعنی پس از تغییر وابستگی کشورهای شرقی به چین و تامین این انرژی از کشورهای دیگر و یا وابستگی کمتر به این منبع، با پایین آمدن میزان صادرات نفت ایران ، اقتصاد ایران با چه مشکلاتی مواجه می شود و مردم ایران چه هزینه هایی را متقبل می شوند
تقارن و عدم تقارن مبحثی است که در وابستگی متقابل مطرح شده است و به معنای شرایطی است که وابستگی دو جانبه بطور مساوی و در حالت توزان قرار می گیرد، اکثرا مثل رابطه ای که میان کشورهای شمال دیده می شود. وابستگی متقابل مبتنی بر فرض هایی است که در قالب مجموعه ای از شرایط یا ویژگی های یک نمونه ناب وابستگی متقابل پیچیده تعریف می کند این مفروضه ها عبارتند از:
– کانالهای متعددی جوامع را به یکدیگر پیوند می دهند این کانال ها را می توان تحت عنوان روابط میان دولت ها ، روابط فراحکومتی و فرا ملی خلاصه کرد.
– دستور کار ورابط میان دولت ها ، یعنی مجموعه مسائل مربوط به سیاست خارجی ، از اقلام متعددی تشکیل می شود که در سلسله مراتب روشن یا مداومی قرار نمی گیرند. به عبارت دیگر، مسائل امنیتی و نظامی دیگر در راس مسائل بین المللی قرار ندارند، بلکه مسائل اقتصادی و رفاهی، یعنی مسایل مربوط به حوزه ی سیاست ملایم ، اهمیت یافته اند.
– دولت ها از نیروی نظامی در مواردی که وابستگی متقابل پیچیده حاکم است علیه سایر دولت هایی که در منطقه وابستگی متقابل قرار دارند، استفاده نمی کنند. زیرا زور راه مناسبی برای نیل به اهدافی نظیر رفاه اقتصادی تلقی نمی شود. همچنین وجود سلاح های هسته ای با توجه به ماهیت تخریبی متقابلشان از میزان استفاده از نیروی نظامی می کاهد (مشیرزاده، 1388: 51)
با این توضیح اگر کانال های متعددی میان جوامع وجود داشته باشد، از میان خشونت در روابط جوامع کاسته می شود، چون گسستن روابط برای همه طرفها پر هزینه می شود و این عاملی برای همکاری بین المللی است . اگر سلسله مراتب روشنی در دستورکار بین المللی وجود نداشته باشد، ترتیب موضوعات بر اساس مسایل بین المللی و داخلی ناشی از رشد اقتصادی و وابستگی متقابل حساسیت تعیین می شود. همچنین سیاسی کردن مسایل از سوی گروههای داخلی و بین المللی و پیوند گروهی از مسائل به گروه دیگر تغییراتی در دستور کار بین المللی ایجاد می کند . همچنین اگر سلسله مراتب روشنی در دستور کار بین المللی وجود نداشته باشد ، اهداف دولت ها تنوع پیدا می کند ، یعنی دیگر هدف فائقه دولت ها امنیت نظامی نیست و اهدافی چون اقتصادی و رفاهی برای دولت ها اهمیت می یابد و البته اگر مسایل بین المللی در حوزه ی سیاست ملایم باشد، بازی های غالب در روابط بین المللی از نوع حاصل جمع متغیر خواهد بود، نه حاصل جمع صفر.
نتیجه این می شود که وابستگی متقابل میزان بالایی از عمل متقابل را سرعت می بخشد ، در نتیجه اعمال قدرت از روابط حذف می شود . بنابراین در چنین شرایطی ، شاخصه روابط بین الملل همکاری و اجماع است (مشیرزاده، 1388: 53) به همین ترتیب، بر اساس وابستگی متقابلی که در همگرایی منطقه ای ایجاد شده است، مردم ملاحظه می کنند که اینک فراهم کردن کالاها و خدمات به میزان قابل توجهی به همکاری های فراملی بستگی دارد و مردم به این نتیجه می رسند که منافع آنها به بهترین وجه می تواند از طریق ترتیبات نوین تامین گردد. برپایه ی این تحلیل هنگامی که دولت ها در وابستگی متقابل بیشتر بسر می برند، آنگاه برای آنها بسیار دشوار خواهد بود که خود را از چنین ترتیباتی خارج کنند، زیرا بیرون ماندن از اتحادها و همگرایی رفته رفته هزینه های سنگینی را بر دوش آنها خواهد گذاشت . افزایش روزافزون هزینه های بیرون ماندن از اتحادها خود انگیزه ی قوی برای پیوستن به اتحاد ها را فراهم می آورد. (قوام ،1389: 48) بر این اساس میترانی معتقد بود که مباحث امروزی در روابط بین الملل به نفع فراملی گرایی و وابستگی متقابل است
همانگونه که اشاره شد در اغلب موارد منطقه گرایی بر حسب درجه انسجام اجتماعی (زبان، قومیت، نژاد، فرهنگ، مذهب، تاریخ و آگاهی از میراث مشترک)، انسجام اقتصادی( الگوی تجاری و مکمل بودن اقتصادی)، یکپارچگی سیاسی و انسجام سازمانی تجزیه و تحلیل می شود، تحت این شرایط به وابستگی متقابل منطقه ای توجهی خاص مبذول می گردد (قوام ،1389: 55) اگر بخواهیم این موضوع را با توجه به مسئله وابستگی متقابل تجزیه و تحلیل کنیم، که تمام دولت های واقع در یک منطقه از لحاظ بومی شناختی ، راهبردی و اقتصادی در یک وضعیت بسر برده و در نتیجه برای طراحی اشکال جدید همکاری می باید دست از خودخواهی های ملی خویش بردارند. البته در این روند ضروری است ویژگی های ساختاری و فرهنگی را برای توسعه انگاره منطقه گرایی در نظر بیگیریم . در اغلب موارد صحبت از همگرایی غیر رسمی و یا یا منطقه گرایی نرم می شود اینگونه اصطلاحات حاکی از آن است که فرایندهای مستقل اقتصادی در یک منطقه ی خاص بیش از آن منطقه با سایر نقاط جهان باعث افزایش سطح وابستگی متقابل اقتصادی خواهد شد . بر این اساس عمده ترین نیرو برای منطقه گرایی اقتصادی از بازار، جریانات سرمایه گذاری و تجاری خصوصی و از جانب سیاست ها و تصمیم های شرکت ها ناشی می شود. رشد روز افزون تجارت فراشرکتی و ادغامهای بین المللی و افزایش شبکه های اتحاد های راهبردی میان شرکت ها به تشدید این روند کمک فراوان می کنند. (قوام ،1389: 56) بر وابستگی متقابل انتقاداتی نیز وارد است از جمله:
عمده ترین این انتقادات در دهه ی 1970 و در ارتباط با وابستگی متقابل و نوسازی توسط محققانی چون ژوزف نای، رابرت کوهن و ادوارد مورس مطرح شدند. در این راستا توجهات به پیوند میان وابستگی متقابل و قدرت دولت و همچنین به ماهیت و نقش رژیم ها در اداره وابستگی متقابل در یک حوزه ی موضوعی خاص معطوف شد در این رابطه دغدغه اصلی، جانشین کردن دیدگاه دولت محور توسط بازیگران غیر دولتی و نیز فراملی گرایی بود این موضوع را نیز می توان در گرو سطح جهانی شدن و منطقه ای استفاده نمود عده ای به موضوعات جهانی شدن می پردازند و ترتیبات منطقه ای را در یک فضای وسیع تر جهانی بررسی می کنند (قوام ،1389: 58)
مهم ترین انتقاد نسبت به نظریه وابستگی متقابل متوجه نارسایی های مفاهیم آن است . مکلین بر آن است که مفهوم وابستگی متقابل مانند موازنه قدرت به این علت اهمیت یافته است که فاقد دقت است و می تواند مجموعه ای لایتناهی از موضوعات را بپوشاند و به این ترتیب مانع از نیل به قدرت تبیینی می شود که ظاهرا متعهد به آن است. باری جونز می گوید عده ای وابستگی متقابل را وابستگی دو جانبه می دانند که به معنا اتکا یک کنشگر به کنشگر یا کنشگران دیگر برای حمایت یا ارضا یک نیاز اساسی است و اختلال یا تحولات مغایر آن در داخل این رابطه وابستگی به ضرر کنشگر

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد کارکردگرایی، همگرایی منطقه ای، اروپای غربی، برون گرایی Next Entries منبع تحقیق درمورد نگاه به شرق، سیاست خارجی، سیاست خارجی ایران، کشورهای آسیایی