منبع تحقیق درمورد نگاه به شرق، سیاست خارجی، کشورهای آسیایی، منافع اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

مفاد ایدئولوژی مهدویت بودند. در حوزه ی خارجی نیز بازتعریف منافع ملی ایران، تمایل به سوی شرق را تقویت می کرد. همانطوری که از جملات ایشان برمی آید” ملت ما مسیر پیشرفت را می پیماید و در این مسیر هیچ نیازی به امریکا ندارد”. در بخش عمده ای از 16 سال گذشته، ایران با پیگیری سیاست تنش زدایی کوشید تا روابط خود با غرب را بهبود ببخشد اما با مواجه شدن با سردی، نگاه تحقیر آمیز و عملکرد خصمانه ی غرب ، دیگر ایران تمایلی ندارد که وجهه ی عمومی کشور ، امنیت ملی و منافع تجاری خود را قربانی رابطه با غرب کند(وکیلی، 1386: 82) از زمان بر سرکار آمدن دولت دکتر احمدی نژاد توجه به همکاری های منطقه ای به ویژه با کشورهای شرق افزایش یافته است و قالب تئوری«نگاه به شرق» مورد توجه قرار گرفته است. هم سو کردن منافع اقتصادی و سیاسی کشور از طریق تطابق دوستان سیاسی و طرف قراردادهای اقتصادی مبنای اصلی این رویکرد است و تهدیدات غرب و امریکا در مورد پرونده هسته ای نیز شکل گیری این رویکرد را تسریع نموده است. (شیخ عطار،1385: 13 )
در این رابطه در سیاست خارجی سیاست نگاه به شرق دولت نهم می توان دیدگاههایی را مشاهده کرد که در آن اتحاد با کشورهای آسیایی بر محور ضدیت با امریکا مورد توجه است که از جمله می توان به طرح اتحاد میان ایران ، هند و پاکستان و یا میان ایران ، هند و چین و روسیه اشاره نمود. طرفداران چنین سیاست هایی معتقدند که ایران باید بکوشد تا با ایجاد اتحادی از کشورهای قدرتمند در شرق، آثار سیاست تهدید آمیز امریکا در قبال خویش را زایل سازد (روزنامه شرق، 4 اردیبهشت 1384 )
در این راستا،دیدگاههای متفاوتی در دولت نهم نسبت به نگاه به شرق بوجود آمدندکه هر یک با نگرش خاص خود به دنبال یافتن الگویی برای برآورده شدن منافع ملی ایران هستند. برخی از این دیدگاهها معتقدند که همکاری با کشورهای آسیایی با توجه به امکانات بالقوه آنها، به خوبی انجام نشده است. عده ای دیگر معتقدند که تاکید بیش از حد به روابط با غرب با اعمال سیاست نگاه به شرق حالت توازن پیدا می کند و بالاخره دیدگاههایی وجود دارند که تقریبا به کلیه مسایل سیاست خارجی از زاویه ی معارضه و تضاد با امریکا نگاه می کنند و در واقع در جهت سیاست تقابل با امریکا، در جستجوی متحدان استراتژیک اند، زمانی در شرق و زمانی دیگر در سایر نقاط جهان. توضیح بیشتر اینکه به رغم گرایش های دولتهای قبلی ایران به سمت غرب، نوع برخورد کشورهای اروپایی در عمل دستاوردی برای ایران نداشت که این امر خود مهمترین دلیل گرایش مردم به انتخاب احمدی نژاد با سیاست های جدید در تعامل با شرق بود(سایت بازتاب ، 23 شهریور 1385) مقامها و مسئولان دولت نهم نیز با تاکید بر سیاست نگاه به شرق به عنوان رویکرد اصلی سیاست خارجی ایران معتقدند که سیاست جدید نگاه به شرق در واقع سیاست تنش زدایی با رویکردی جدید است که حول محور تعامل سازنده دور می زند. از این دیدگاه تعامل سازنده در سیاست خارجی حتی مرحله ای پیشرفته تر از سیاست تنش زدایی می باشد که نیازمند پویایی، تاثیرگذاری و جهت دار بودن بر اساس شناخت دقیق معادلات سیاسی است.
طرفداران سیاست نگاه به شرق معتقدند که گرایش ایران به شرق و اتحاد با کشورهای قدرتمند آسیایی می تواند منافع ملی ایران را تامین کند و مسئله فقدان متحد استراتژیک را برای ایران حل نماید. در این خصوص اغلب به چین و روسیه اشاره می شود که طی سالهای گذشته نشان داده اند که مایل به گسترش روابط اقتصادی خود با ایران هستند. هر چند که کشورهای مزبور به لحاظ هزینه های بالای همکاری استراتژیک با ایران رغبتی به همکاری در این زمینه ابراز ننموده اند. در واقع، آنها تعامل استراتژیک با غرب و همبستگی اقتصادی با کشورهای منطقه را دنبال می کنند. بر این اساس چین و روسیه در عرصه ی بین المللی الگوهای جدید ی در گرایش های موازنه گرایی و تعامل با بازیگران منطقه ای را ارائه می کنند و در واقع سیاست این کشور ها فاقد ماهیت جدال آفرین با امریکاست و در تلاشند تا موقعیت خود را در سیاست و اقتصاد بین المللی تثبیت نمایند. در چنین شرایطی برخی معتقدند که اگر ایران ، چین و روسیه بتوانند رهیافت مشترکی را در مورد امنیت بین المللی و همچنین امنیت منطقه ای سازماندهی کنند در آن شرایط زمینه های همکاری سازنده و موثرتر این سه کشور در سطح بین المللی فراهم خواهد شد. زیرا چینی ها و روس ها رسالت تاریخی خود را ایفای نقش بین المللی و مقابله با یکجانبه گرایی امپریالیستی قرار داده اند و از این رو، جهت گیری سیاست خارجی ایران در چار چوب الگوی تعامل می تواند در نهادینه سازی روابط متقابل ، نقش موثری ایفا کند (متقی، 1384)
در مقابل برخی دیگر از صاحبنظران با نقد سیاست نگاه به شرق دولت احمدی نژاد؛ آن را رویکرد مناسبی نمی دانند. از این دیدگاه سیاست نگاه به شرق که مد نظر قرار گرفته، از ابتدا طرحی شکست خورده است و نمی تواند به عنوان سیاستی جایگزین رویکرد دولت خاتمی معرفی شود، زیرا اگر ایران فکر کند که می تواند از ابزار اقتصادی استفاده کند و از این طریق حامیانی پیدا کند به خطا رفته است و کشورهایی همچون هند و چین به هیچ وجه مایل به رویارویی با امریکا نیستند و حتی روسیه که در سیاست نگاه به شرق توجه خاصی به آن می شود در واقع به دنبال منافع خویش است و فقط با کارت ایران بازی می کند(سایت خبری جمهوری ، 2006) بر این اساس تنها در جایی می توان به سیاست نگاه به شرق تمایل یافت که ایران به صورت محدود مسایل اقتصادی و فرهنگی را مدنظر قرار دهد برای مثال در زیر مجموعه نگاه به شرق ، همکاریهای اقتصادی و فرهنگی میان سه کشور ایران ، افغانستان و تاجیکستان باید از جایگاه ویژه ای برخوردار باشد. ایران می تواند در برنامه های توسعه اقتصادی و به ویژه اشتغال زایی تاجیکستان شرکت کند و یا درب دانشگاه های خود را به روی دانشجویان تاجیکی و افغانی بگشاید، در عوض آنچه از تاجیکستان و افغانستان انتظار می رود چیزی جز تقویت فرهنگ مشترک و توسعه زبان فارسی نیست. ایران باید از هرگونه بزرگنمایی که به توسعه طلبی ایران تعبیر شده و واکنش امریکا و رقبای منطقه اش را در پی داشته باشد، پرهیز کند.( سایت نو اندیش، 2006)
برخی از مقام های ایرانی نیز اظهار می دارند که سیاست جدید این فرصت را به ایران می دهد که در صحنه روابط بین الملل در جایگاه مدعی قرار گیرد. بر این اساس وضعیتی که تنها به شکل عکس العمل به اتهامات مطرح شده علیه جمهوری اسلامی ایران وجود داشت، به تعاملی فعال و سازنده با کشورهای دیگر تبدیل می شود. بنابراین چنین سیاستی باعث خواهد شد تا ایران ارتباط خود را با کشورها، بخصوص کشورهای منطقه افزایش و در صحنه و مجامع بین المللی حضور فعال و سازنده ای داشته باشد. از طرف دیگر اولویت سیاست جدید، تعمیق مناسبات با کشورهای همسایه بر اساس سیاست تعامل سازنده باشد. با این حال بعضی از مقامهای ایران تاکید دارند که استراتژی جمهوری اسلامی ایران نسبت به قبل تغییر نکرده و همچنان استراتژی گذشته ادامه دارد، درحالی که رویکردها متفاوت تر از گذشته شده است. از این دیدگاه ایران از سیاست تنش زدایی عبور کرده و اکنون در وضعیتی است که می تواند تعامل فعال با دنیا داشته باشد(روزنامه همشهری ، 22 اسفند 1384) بعضی دیگر از مسئولان ایرانی نیز به ابعاد اقتصادی سیاست نگاه به شرق در کنار ابعاد سیاسی آن توجه دارند و بر این عقیده اند که ایران برای دستیابی به جایگاه برتر منطقه ای که طبق سند چشم انداز بیست ساله به عنوان هدف تعیین شده، باید درسال 1404 از نظر توسعه یافتگی و پیشرفت های تکنولوژیکی به جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در منطقه ی آسیای جنوب غربی تبدیل شده باشد. برای رسیدن به این هدف باید متوسط نرخ رشد اقتصادی آن 8 درصد باشد دستیابی به چنین رشدی جز از طریق همکاریهای منطقه ای قابل تحقق نیست. دولت نهم در چارجوب سیاست نگاه به شرق از کلیه ی ظرفیت های دو جانبه و چند جانبه برای توسعه، تعمیق و تحکیم روابط با کشورهای آسیایی و شرقی بهره می جوید. با وجود این، بسیاری بر این باورند که سیاست نگاه به شرق با محدودیت ها و موانع متعددی روبه رو است. فشارهای امریکا بر کشورهای آسیایی برای عدم توسعه ی همکاری با ایران یکی از این محدودیت ها است . ظرفیت اقتصادی و تکنولوژیک محدود کشورهای آسیایی مانندچین و روسیه یکی دیگر از موانع موجود بر سر راه سیاست نگاه به شرق است (دهقانی فیروز آبادی، 1387: 47)
قابل ذکر است که سیاست نگاه به شرق دولت نهم فقط در روابط دو جانبه خلاصه نمی‌شود بلکه به شکل تقویت همکاری‌های منطقه‌ای کشور است که بر مبنای منافع اقتصادی نیز شکل گرفته است.دولت جدید اقتصاد را در خدمت دیپلماسی می خواهد و بر این اساس می خواهد که وابستگی کشور نسبت به بلوک های که همکاری لازم با ایران در مسایل سیاسی را ندارند کمتر شود و در مقابل توجه به آسیا و کشورهای شرقی که تناسب بیشتری با ما دارند در دستور کار قرار گیرد و بسیاری از همکاری ها با کشور هایی مثل مالزی، چین، ژاپن، روسیه ضرورت گیرد که البته این مهم در قالب پیمانهای منطقه ای پی گیری خواهد شد ( شیخ عطار 1385: 13) مقامهای ایرانی تاکید دارند که تقویت نگاه به شرق و توسعه مناسبات با همسایگان، کشورهای اسلامی و جهان سوم نیز از اولویت های این دولت است.دولت نهم همچنین بر تقدم نگاه منطقه ای در روابط بین الملل و تقویت و گسترش سازمانها و پیمانهای منطقه ای تاکید می نماید. از طرف دیگر به لحاظ سیاسی نیز مسئولان ایرانی معتقدند که مهم ترین بازدارنده های اقتصادی در برابر تهدیدات امریکا و رژیم غاصب اسرائیل، تقویت تعامل با کشورهای تاثیر گذار بر تحولات جهان به ویژه در جهان سوم است. تقویت تعامل اقتصادی با همسایگان به گره زدن منافع اقتصادی کشورهای همجوار با منافع اقتصادی و ثبات سیاسی کشور خواهد انجامید. فشار و تحریم‌هایی که غرب به ایران وارد کرده، سبب شده است که ایران برای ایستادگی در برابر فشار و تهدید غرب و تغییر جهت‌گیری شورای امنیت، سیاست نگاه به شرق را در سیاست خارجی خود اتخاذ کند (شفیعی و صادقی، 1389: 312) پرونده هسته ای باعث تشدید فشارهای غرب در محدود سازی ایران در دسترسی به فناوری های پیشرفته، عدم دستیابی به توافقات عمومی مانند قراردادهای تجاری مابین اتحادیه ی اروپا و ایران ، ارسال پرونده ی هسته ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل و تدوین تحریم های عمده ی تکنولوژی ، مالی و تهدید به استفاده از تحریم های گسترده تر شده است(ملکی، 1386: 8 ) بنابراین ایران با گرایش خود به سمت کشورهای آسیایی می تواند اولا برای استفاده از ظرفیت های همکاری با کشورهای شرقی و شمالی خود برای روز های سخت، برنامه ریزی داشته باشد. ثانیا از پتانسیل این کشورها برای مقابله با تحریم ها و تهدیدات استفاده کند(اصفهانی، 1386: 2) برخورداری ایران از سازوکارهای دیپلماتیک، به منظور توسعه ی جو اعتماد در برقراری فضای حسن نیت در سطح جهان و به ویژه کشورهای همسایه است. به هر حال ایران باید در سیاست نگاه به شرق با تعمق بیشتری به تعامل با قدرت های بزرگ و از جمله با کشورهای همسایه ی شرقی خود بپردازد(شفیعی و صادقی، 1389: 311) بر این اساس سیاست نگاه به شرق به عنوان راهبردی برای برقراری تعامل و تعادل و توازن بین نگاه به شرق و نگاه به غرب تلقی می شود. در واقع هر چند در گذشته نگاه به غرب از وزن بیشتری در مقایسه با نگاه به شرق برخوردار بود . اما دولت نهم خواهان برقراری روابط متوازن با شرق و غرب است . با این تعریف، از دید برخی کارشناسان نگاه به شرق نادیده گرفتن غرب نیست. بلکه به معنای استفاده از توان شرق به ویژه کشورهایی همچون چین، روسیه و هند است.( دهشیری، 1385) برخی می گویند کشورهای شرقی در همکاری با ایران ممکن است ما را وجه المصالحه همکاری با غرب و امریکا قرار دهند البته این نگرانی وجود دارد و باید گفت که این نگرانی در مورد رابطه با هر کشوری وجود دارد. کشورها در روابط بین الملل بر اساس منافع خود عمل می‌کنند همچنان که غرب از این موضوع مستثنی

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد نگاه به شرق، سیاست خارجی، سیاست خارجی ایران، کشورهای آسیایی Next Entries منبع تحقیق درمورد آسیای مرکزی، نفت و گاز، سیاست خارجی، تاجیکستان