منبع تحقیق درمورد نگاه به شرق، سیاست خارجی، ژئوپلیتیک، کشورهای آسیایی

دانلود پایان نامه ارشد

سرعت توسعه اقتصادی در شرق و بخصوص چین در جهان بی‌نظیر است. چینی‌ها حتی حدودی هندی‌ها توانسته‌اند بسیاری از بازارهای جهانی ازجمله امریکا و اروپا را تسخیر کنند. این می‌تواند نشانه‌ای بر آینده‌ی مناسب اقتصادی کشورهای شرق باشد (ولایتی،1385: 2)تحولات بین المللی در حالی روند تازه ای به خود گرفته است که روند رخدادها، بیانگر افول قدرت غرب و بازیگری فعال تر شرق در عرصه ی جهانی است. در این چارچوب غرب به عنوان اروپا و امریکا و شرق متشکل از چین، روسیه ، هند و ایران است(شفیعی و صادقی 1389: 311) در بررسی دلایل گرایش کشورها به شرق و قدرت یابی آنها در آینده می توان چند نکته را مورد ارزیابی قرار داد :
الف)بحران اقتصادی جهان نشان داد که نظام سرمایه داری در حال فروپاشی است و دیگر اعتمادی به آن وجود ندارد. اما اقتصاد شرق که ترکیبی از اقتصاد دولتی و آزاد بوده، توانست در برابر بحران اقتصادی مقاومت نموده و بحران مذکور تاثیر چندانی بر آن نداشته باشد.
ب)سیاستهای غرب در چند دهه اخیر به ویژه در سالهای اخیر که با اشغال عراق و افغانستان همراه بود، نشان داده که سیاست غرب بر اساس سیاست کشتار می باشد، در حالی که افکار عمومی جهان در چارچوب صلح حرکت می کند. در این زمینه می توان گفت که اکنون با توجه به اینکه شرق، دیدگاهی جنگ طلبانه ندارد و بیشتر از روش دیپلماتیک استفاده می کند، سایر کشورها تلاش می کنند تا برای به انزوا کشاندن غرب و اعلام انزجار از سیاستهای آنها، به کشورهای شرقی روی بیاورند که نمونه ی آن را در مناسبات گسترده اقتصادی چین و روسیه با سایر کشورها و همچنین گسترش روابط ایران با کشورهای آسیایی و آفریقایی می توان مشاهده کرد (اصغری، 1386 : 1) استراتژی نگاه به شرق امید خود را بر مبنای ایجاد روابط دو جانبه برد- برد با کشورهای غیر غربی در زمینه های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی استوار کرده است . این استراتژی به وضوح زیر مجموعه ای از یک استراتژی جهانی است که اولویت آن برقراری روابط با کشورهای مختلف است برای مثال: گسترش روابط در آسیا،آفریقا ،امریکای مرکزی و لاتین که آشکارا ضد امریکایی هستند، در اولویت قرار دارد (حسن خانی،1384: 12) علاوه بر این، در آسیا علاوه بر سازوکارهای فرهنگی و تمدنی قابل توجه کشورها با ایران، توسعه ی این قاره، استدلال مناسبی را برای افزایش مناسبات فراهم می کند. پر جمعیت ترین کشورهای آن یعنی چین و هند که آنان نیز میراث دار تمدن های بزرگ بشری هستند چهره ی این منطقه را متفاوت نموده است و به این قاره با شاخصهای متحیر کننده نرخ رشد و سهم آن در رشد جهانی و جهش های اقتصادی باور نکردنی و رقابت جهانی و مسایلی از این دست نگاه می شود .(امین زاده، 1387: 6)
ایران با چنین نگاهی به آسیا به عنوان شریک مهم استراتژیک برای توسعه ، صنعت و تجارت می نگرد. آسیایی ها هم به ایران به عنوان یک شریک استراتژیک برای تامین انرژی و بازار تولیدات و خدمات کشورهای آسیایی می نگرند. در واقع روابط اقتصادی ایران با کشورهای شرقی آسیا یک نیاز متقابل توسعه ای می باشد . (شفیعی و صادقی، 1389: 311) همچنین همکاری‌های ایران، با کشورهای شرقی چون روسیه و چین دارای مطلوبیت‌های متفاوتی است. اگر چه بخشی از این روابط در چارچوب ضرورت‌های سیاست بین الملل شکل می‌گیرد(ترابی، 1385: 7 ) اما نهایتا مهمترین کشورهایی که ایران در سالهای اخیر نگاه ژرف تری به آنها دارد. چین، هند، روسیه، مالزی، اندونزی، ژاپن و پاکستان است که می تواند روابط خود را با این کشورها در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی گسترش دهد (شفیعی و صادقی، 1389: 311) و چون غرب فناوری مورد نیاز را در اختیار ما نمی گذارد و یا در مقابل آن امتیازهای سیاسی غیر قابل قبولی را مطالبه می نماید و همواره سعی در ایجاد سلطه ی سیاسی دارد پس علی القاعده باید کشور از همکاری با شرق استقبال کند؛ زیرا امکان دستیابی به تکنولوژی برتر با هزینه بسیار کم مادی و سیاسی فراهم می‌گردد.
موضوع هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران نیز تابعی از کلان سیاست خارجی کشور است و همکاری ما با شرق در این زمینه امکان حداکثر سازی منافع را بالا برده است و مصلحت کشور در همکاری نزدیک‌تر با روسیه و چین نهفته است. از اوایل جدی شدن مباحث هسته‌ای ایران در فضای بین ‌الملل بعضی از کارشناسان مدافع نزدیکی با غرب بوده‌اند و همکاری با غرب و بویژه امریکا را توصیه می‌کردند.
ه)تبار شناسی نگاه به شرق
آلمانی‌ها بر این اعتقاد بود‌ه‌اند که در صورت کنترل حوزه‌های ژئوپلیتیکی شرق، قادر خواهند بود تا اهداف استراتژیک خود را تحقق بخشند. این امر به مفهوم آن است که مداخله‌گرایی، نیازمند طرح‌ریزی استراتژیک و ژئوپلیتیکی است. کشوری که درصدد باشد تا اهداف و منافع استراتژیک خود را تامین کند، نیازمند شکل‌بندی رفتار سیاسی و همچنین تنظیم مرزهای ژئوپلیتیکی خواهد بود (ترابی، 1385: 6) حمله نظامی به لهستان و گسترش آن به حوزه اوراسیا بر اساس چنین رویکردی شکل گرفته است. سپس آلمان تلاش نمود تا حوزه اوراسیا را بخشی از حوزه نفوذ خود قرار دهد. به همین دلیل بود که ائتلاف با ژاپن را در دستور کار خود قرار داد. آلمان و ژاپن می‌توانستند روند جدیدی از ائتلاف منطقه‌ای را ایجاد نمایند که بر چین و شوروی غلبه نماید. جهت‌گیری ژئوپلیتیکی آلمان بر مولفه های زیستی قرار داشت و آن را به حوزه سیاست جغرافیایی تعمیم داد (ترابی،1385: 6) سیاست نگاه به شرق در دیگر کشورها نیز مورد توجه قرار گرفته است. عربستان سعودی که یکی از کشورهای ثروتمند نفت خیز خاورمیانه می باشد در تلاش است تا شرکای تازه ای در کشورهای آسیایی بیابد تا از این طریق از روابط انحصاری و اتکای صرف به غرب رهایی یابد. توجه عربستان به شرق، به ویژه پس از حوادث 11 سپتامبر و تیرگی نسبی روابط این کشور با امریکا قابل ملاحظه است. برخی از شرکت های بزرگ عربستانی بویژه آرامکو 2 بیش از نیمی از مراودات تجاری خود را به کشورهای آسیایی منتقل کرده اند، هر چند روسای این شرکت ها تاکید دارند که رشد فزاینده ی تقاضا برای انرژی در کشورهایی همانند چین و هند علت گرایش بیش از بیش آنها به شرق است. نکته ی حایز توجه این است که از لحاظ تاریخی، کشورهای شرق آسیا با کشورهای خاورمیانه روابط دیرینه دا شته اند (Vatikiotis ,2004)
هند نیز چندی است که به سیاست نگاه به شرق توجه نموده و در نظر دارد تا روابط استراتژیک و اقتصادی گسترده ای با کشورهای پویای آسیای جنوب شرقی برقرار کند . هند درصدد است در دوران بعد از جنگ سرد، از توان بالقوه اقتصادی و اهمیت ژئواستراتژیکی خود در آسیا بهره برداری کند. از این رو توجه ویژه ای به برقراری ارتباط و پیوند های مستحکم با اتحادیه ی آسه آن دارد تا از طریق همکاریهای گسترده تر آسیایی و رشد هر چه بیشتر اقتصادی خود را امکان پذیر سازد. از طرف دیگر هند، آسیا را منبع اصلی انرژی در جهان می داند. بر اساس نظرات کارشناسان هندی ، منابع نامکشوف عظیمی از انرژی در آسیا وجود دارد که تنها منحصر به منطقه خلیج فارس نیست، بلکه مشخص شده که منابع مهمی نیز در اندونزی ، میانمار ، بنگلادش و هند وجود دارد(Malik &Crome ,2006)
گرایش ایران به سمت شرق نیز از آن جهت که یک کشور شرقی محسوب می شود اساسا گرایش قوی تری نسبت به سایر گرایش هاست. توضیح بیشتر اینکه کشورهای شرقی عملکرد قابل دفاع تری در روابط بین الملل داشته اند. بر این اساس، در این دیدگاه به تجارب تاریخی توجه می شود که در آن کشوری همچون چین هیچ سابقه قابل ذکری از استعمارگری ندارد و مجموعا کشوری غیر مهاجم تلقی می شود . از این دیدگاه مقامهای ایرانی تاکید دارند که در مقابل شرقی ها ، غربی ها سابقه ای 500 ساله در استعمار دارند که نمونه امروزی آن عراق است. همچنین با گذشت 65 سال از جنگ جهانی دوم، امریکا همچنان در ژاپن و کره جنوبی پایگاه نظامی دارد و این کشورها را مغلوب و مفتوح تلقی می کند.
از لحاظ تاریخی، گرایش عمده به شرق در سیاست خارجی ایران به اوایل دهه ی 1340 باز می گردد که ایران در سیاست خارجی خود به توسعه ی روابط با شوروی اهمیت بسیاری قائل گردید. در سال 1341، ایران در توافقی به شوروی اطمینان داد که اجازه نمی دهد ایران پایگاه دشمنان شوروی و یا پایگاه استقرار موشک های غرب شود. در سال 1344، ایران و شوروی توافقنامه ای را به امضا رساندند که بر اساس آن شوروی کمکهای مالی و فنی لازم را برای ساخت کارخانه ی فولاد در برابر دریافت گاز طبیعی ایران متقبل شود. این توافقنامه منجر به ساخت خط لوله ی دو هزار کیلومتری از میادین نفتی در جنوب ایران تا مرزهای شوروی می گردید. از طرف دیگر ایران در آن زمان مقادیری سلاح نیز از شوروی خریداری کرد 3. به عقیده ی برخی از کارشناسان علت گرایش ایران به شوروی در آن زمان ، تلاش برای خروج از وابستگی کامل به امریکا و تبدیل شدن به قدرت برتر در منطقه ی خلیج فارس و اقیانوس هند بود و از طرف دیگر ایران علاقه مند بود تا سیاستی را در قبال شوروی دنبال کند که به روابط خوب اقتصادی و تجاری میان دو کشور منجر شود.چنین سیاستی می توانست نیازمندی های روز افزون ایران به تسلیحات را که غرب به طور کامل در اختیار ایران قرار نمی داد، تامین کند.(سایت بازتاب،23 شهریور 1385)
گرایش دیگر ایران به شرق به حدود سالهای 1352 تا 1356 باز می گردد. در واقع، توجه به شرق در این برهه نیز بخشی از سیاست خارجی ایران را جهت تبدیل شدن به قدرت منطقه ای تشکیل می داد و در ادامه سیاست نیل به قدرت برتر نه تنها در خلیج فارس بلکه در گستره ای دور تر در اقیانوس هند بود 4 در آن زمان ایران در مرزهای شرقی خود ، متحد نزدیک پاکستان بشمار می رفت و روابط خوبی با افغانستان و بسیاری دیگر از کشورهای منطقه داشت، اما به منظور بسط و توسعه نفوذ خویش در شبه قاره ی هند و اقیانوس هند ضرورت نوعی تعامل نزدیک با کشور با اهمیتی همچون هندوستان را احساس می کرد. لذا در یک فرایند همکاری و دوستی، ایران به انجام سرمایه گذاریها و تعامل اقتصادی وسیع با این کشور مهم برآمد. از جمله ایران سرمایه گذاریهای عمده ای همچون تاسیس شرکت کشتیرانی ایران و هند5، پالایشگاه مدرس6 و سرمایه گذاری در معدن سنگ آهن کودرمخ7 را مد نظر قرار داد. ایران در زمینه ی گسترش مناسبات با کشورهای دیگر نیز گامهای مهمی برداشت. از جمله در اختلافات میان پاکستان و افغانستان میانجیگری نمود و به این دو کشور کمک های مالی فراوانی نمود از طرف دیگر همکاریهای مهمی را با چین نیز پایه ریزی نمود . روابط نزدیک با ژاپن را توسعه داد و با کره جنوبی همکاریهای اقتصادی گسترده ای از جمله تاسیس یک پالایشگاه بزرگ را طرح ریزی کرد.
در دوره ی پس از انقلاب اسلامی، که جنگ 8 ساله رژیم بعث عراق علیه ایران آغاز شد، توجه عمده ایران به شرق به منظور تامین نیازهای خویش به ویژه در زمینه ی تجهیزات نظامی بود8 چین، روسیه و کره شمالی در آسیا از تامین کنندگان عمده نیازهای تسلیحاتی ایران بودند. همچنین پاکستان تسهیلاتی را در بندرکراچی در اختیار ایران قرار داد تا کالاهای وارداتی خود را از آن طریق به ایران ترانزیت نماید9 و به دنبال آن با پایان جنگ پاره ای از این همکاریها همچنان ادامه پیدا کرد. با این حال نگاه به شرق به عنوان یک سیاست در دوره های بعد و در دولتهای هاشمی رفسنجانی و خاتمی با شدت و ضعف ادامه داشت تا اینکه با انتخاب محمود احمدی نژاد به ریاست جمهوری دولت نهم این سیاست با جدیت پیگیری شد و مبنای سیاست خارجی دولت نهم قرار گرفت.

ی) نگاه به شرق: محور سیاست خارجی دولت نهم
انتخابات ریاست جمهوری نهم در ژانویه 2005 جهت گیری های آینده ی کشور را تغییر داد آقای احمدی نژاد بلافاصله بعد از بدست آوردن قدرت، برنامه ی جدید خود مبنی بر تقویت بنیان های اسلامی نظام، جلوگیری از ایجاد تحریف در ارزش های انقلاب اسلامی و به نوعی بازگشت به ایدئولوزی های انقلاب اسلامی را با الهام از امام (ره) در سر لوحه کار خویش قرار داد. احمدی نژاد از نخبگانی در اداره ی کشور استفاده کرد که معتقد به

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد نگاه به شرق، سیاست خارجی، سیاست خارجی ایران، کشورهای آسیایی Next Entries منبع تحقیق درمورد آسیای مرکزی، بحران هویت، ژئوپلیتیک، سیاست خارجی ایران