منبع تحقیق درمورد نهضت مشروطه، جنگ جهانی اول، امپراطوری عثمانی، انقلاب مشروطه

دانلود پایان نامه ارشد

رؤسای حزب دموکرات را عامل ترور معرفی کرده و تبعید او را از ایران خواستار شدند.164 با تشییع مردم، پیکرشان به نجف منتقل و در کنار مزار پدر به خاک سپرده شد.
4. 3. 4. سيد محمد طباطبايى (۱۲21–1299 ش)
«كسروىِ ضد دین پس از تجلیل از آقایان بهبهانى و طباطبایى، دستور بهبهانى و طباطبایى به مردم را در پناه بردن به سفارت یك دولت بیگانه رد مى‏كند.»165
آیت الله سيد محمد طباطبايى، در 1221ش در كربلا به دنيا آمد و در دو سالگي به ايران آورده شد. در حدود شش سال را نزد جدش سید مهدی طباطبایی گذراند و آنگاه به تهران آمد. پس از گذراندن تحصيلات ابتدايى، فقه و اصول را نزد پدرش سید محمد صادق طباطبایی آموخت و در محضر ميرزا ابوالحسن جلوه و شيخ هادي نجم آبادي حكمت و اخلاق را فرا گرفت.
در 1299ه پس از انجام مراسم حج عمره به عتبات رفت و با ميرزا محمد حسن‌ شيرازي ملاقات کرده و مقیم سامرا گشت. آیت الله طباطبایی بیشترین بهرهی علمی را در مکتب سامرا، نزد میرزای شیرازی بدست آورد و بیش از یک دهه به شاگردی گذراند و از یاران و نزدیکان میرزای بزرگ به شمار میرفت. وی در سامرا به تكميل تحصيلات خود پرداخت. پس از واقعه‏ي تحريم تنباكو در 1311ه به درخواست ميرزاي شيرازي راهي تهران گرديد و به جای پدر در مسجد و محراب به وظایف دینی و اجتماعی مشغول شد. او مدرسهی مبارکهی اسلام را در سال 1317ه، در تهران تاسیس کرد و برادرش سید اسدالله طباطبایی را که روحانی با تقوا و مطلعی بود به عنوان رئیس مدرسه انتخاب کرد. وی میرزا محمد کرمانی را به عنوان ناظم آن برگزید. میرزا محمد کرمانی بعدها به مناسبت همین مسئولیت به ناظم الاسلام شهرت یافت.
آیت الله طباطبایی، روحانی مبارزی بود که از نابسامانی اوضاع مملکت و از ظلم حکومت نسبت به مردم رنج می برد واز فقر و فلاکت مردم و خرابی مملکت آگاهی کامل داشت. او می کوشید با حمله به استبداد زمینهی فروپاشی آن را فراهم آورد.166 از روحانیان مبارز نهضت مشروطیت و از ارکان مهم آن بود. سعی و مجاهدت او در این راه به حدی دارای اهمیت است که می توان گفت بدون کوشش و حمایت او آزادیخواهان موفق به برقراری نهضت مشروطه نمی شدند.167 ايشان با همكاري آیت الله سيد عبدالله بهبهاني يكي ديگر از رهبران روحاني نهضت مشروطه در راه مبارزه با استبداد قاجاريه، كوشش و مجاهدت بسيار كرد. تحصن ایشان در ری که شرح وقایع آن قبلا ذکر شد، زمينه‏ي انقلاب مشروطه را فراهم آورد. همان گونه که حضرت امام متذکر شدهاند مرحوم طباطبایی و بهبهانی در انتقال تحصن به سفارت انگلستان نقش نداشتند زیرا آنها پس از تحصن ری، به قم رفتهاند و در تهران حضور نداشتند.
پس از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلي شاه قاجار، آیت الله طباطبايى در منزل خود، تحت نظر قرار گرفت و چند ماه در شمیران ماند، آنگاه با خانوادهی خود به مشهد رفت و در اين شهر مورد استقبال كم نظيري قرارگرفت. در مشهد با كمك آیت الله آقازاده خراساني، انجمن ايالتي را تشكيل داد و با انجمن سعادت مشهد شروع به همكاري كرد. ركن الدوله والي مشهد، گزارشی از فعالیتهای ایشان را برای مشيرالسلطنه فرستاد و او ضمن تلگرافي آیت الله طباطبائي را تهديد كرد، اما ایشان به ارشاد و بيدار ساختن ذهن مردم ادامه داد. هنگامی که تهران را مجاهدان قفقازي، گيلاني و نيروهاي بختياري فتح و محمدعلي شاه را در 1327ه عزل كردند، آیت الله طباطبائي به تهران بازگشت و مورد استقبال مردم قرار گرفت.
آیت الله طباطبایی معتقد بود در نظام قضایی کشور حکم شرع باید در عدلیه اجرا شود و تصویب هر قانون آن موکول به تصویب علماست. ایشان با تأسیس بانک استقراضی روس مخالفت کردند. مرحوم طباطبایی نشان داد که نه تنها مرد اندیشه، بلکه مرد عمل نیز هست.
در آغاز جنگ جهاني اول در1334ه، که روس‌ها و انگليسي‌ها بسوي ايران روان شدند و پس از فتوای تاریخی مراجع عراق، طباطبائي وگروه كثيري از تهران به بغداد رفتند تا در این مبارزه به برادران مسلمان خود کمک کنند. پس از سقوط بغداد، آیت الله طباطبائي و عده‌اي از همراهان او از آنجا به استانبول رفتند و در اواخر سال 1336ه به تهران بازگشتند و تا پايان عمر در تهران بسر بردند. سرانجام پس از تحمل رنج فراواني كه در قيام مشروطه و پس از آن نمود، در حدود سال 1339ه (1299ش) در 81 سالگي درگذشت و در حرم حضرت عبدالعظيم در ري مدفون شد.

4. 4. قیام علمای عراق؛ جنگ علیه استعمار انگلستان
«در قضیه عراق اگر چنانچه این مجاهدات علماى عراق نبود … پسر سید در جنگ كشته شد _ پسر مرحوم آقا سید محمد كاظم_ در جنگ كشته شد. علماى اینجا تفنگ به دوش گرفتند رفتند مقابله. مرحوم آقاى خوانسارى ـ آقاى آقا سید محمد تقى خوانسارى ـ رضوان اللَّه علیه ـ به حبس رفت یعنى [انگلیسیها] گرفتند اسیرش كردند.»168
با آغاز جنگ جهانی اول انگلستان به بهانهی جلوگیری از نفوذ آلمان، با نیروی نظامی از خلیج فارس به عراق حمله کرد. عراق در این سالها جزو قلمروی امپراطوری عثمانی بود. نیروی نظامی انگلستان بصره و نواحی اطرافش را در نوامبر 1914م اشغال کرد. مردم عراق که از سلطهی انگلستان بر ثروتها و معادن نفت خود هراس داشتند، به رهبران مذهبی متوسل شده و بارها تقاضای جهاد کردند. بيش از هفتاد درصد مردم عراق ‏مادامى كه از نجف و مراجع مقيم اين شهر اجازه نمى‏گرفتند، ‏دست‏ به هيچ گونه حركت انقلابى نمى‏زدند و در امر جهاد و مبارزه با‏ دشمنان اسلام فقط از نجف دستور مى‏گرفتند.169 نويسندهی كتاب ‏«ثورة النجف‏» نوشته است: «موقعيت‏ خاص نجف چنان بود كه بازتاب و اخبار تمامى انقلابات و تحولات‏ مهم سياسى ايران و عراق در آن شهر منعكس مى‏شد و اين انعكاس نتايج وآثار گوناگونى را در پى مى‏آورد.»170
رسیدن تلگراف علماي بصره مبنی بر اشغال عراق و همچنین استمداد دولت عثمانی از علما، واکنش سریع مراجع شیعه و علما را به دنبال داشت و فتواهایی دربارهی ضرورت دفـاع از کشور در برابر هجوم انگلیس را صادر کردند. آیت الله میرزا محمد تقی شیرازی (میرزای دوم) که زعامت شیعه را در کربلا به عهده داشت، حکم جهاد علیه قوای اشغالگر انگلیس را داد و علمای نجف و کاظمین نیز علیه این هجوم اعلام جهاد کرده و نیرو‌های مردمی را بسیج کردند و خود در جبهههای جنگ حاضر شدند.171
از آنجا كه در آن دوره شيوهی ادارهی حكومت عثماني‌ها تا حد زيادي آميخته با تعصب ضد شيعي بود به همين جهت عشاير شيعه همواره با حكومت مركزي در حال درگيري و نزاع بودند. نفوذ مراجع بزرگ شيعه در بين قبايل جنوب عراق و فرات بسيار زياد بود و اين عشاير هميشه در مسائل اعتقادي از ايشان اطاعت مي‌نمودند. پس از فتوای جهاد، همهی گروه‌هاي شيعه مذهب كه از دولت عثماني ناراضي بودند، دست از مخالفت كشيده و براي حفظ وحدت اسلامي و جلوگيري از سوء استفادهی بیگانگان، ظلم و ستمي را كه از عثماني ديده بودند ناديده گرفته و با آنان در يك جبهه به مصاف با دشمنان اسلام رفتند.
در كاظمين دو مجتهد بزرگ به نام‌هاي «آیت الله سيد مهدي حيدري» و «آیت ‌الله شيخ‌ مهدي خالصي» حركت جهاد را رهبري و بر كار مجاهدان داوطلب نظارت نمودند. گروه بزرگی از مجاهدین در محرم 1323ه نجف را به سمت بغداد ترک کردند. در این گروه آیت الله سید مصطفی کاشانی و شیخ الشریعه اصفهانی از مراجع تقلید عراق شرکت داشتند. آیت الله سید محمد تقی خوانساری و عدهی زیادی از طلاب جوان نیز در این گروه حضور داشتند.172
آیت الله سید محمد کاظم یزدی از سوی آیت الله کاشانی برای شرکت در این جهاد دعوت شد، اما ایشان به علت بیماری و کهولت سن فرزند خود سید محمد یزدی را به جبهه فرستادند. آیت اﷲ یزدي، مردم را به دفاع از سرزمینهاي اسلامی فراخواند و بر ثروتمندان واجب دانست که از زکات مال خود، وسائل مورد نیاز مجاهدان را فراهم کنند.173 مردم در بغداد برای استقبال از مجاهدین به دروازههای شهر هجوم آوردند. حدود 20 هزار نفر از نیروهای مردمی داوطلب، در جبهههای جنگ عراق همگام با نیروهای نظامی عثمانی علیه اشغالگران انگلیسی شرکت نموده و در این راه هزاران شهید و مجروح تقدیم کردند.174 ارتش انگلستان توان مقاومت در برابر اتحاد مردم و علما و نیروهای عثمانی را نداشت و متفرق شد. علما با جانفشانی بسیار پیشروی نیروهای انگلستان را به سمت بصره سد کردند. انگلیسیها با تحمل خسارات و تلفات زیاد در آوریل 1915م تسلیم ارتش عثمانی شدند، اما شکست دولت آلمان در جنگ جهانی اول، باعث در هم شکستن عثمانی و تسلط دوبارهی انگلستان بر عراق شد.175
حرکت جهاد، اولین رویارویی مسلحانهی علمای شـیعه بر ضد اشغالگري انگلیس بود که تجربـهاي مهـم و مقدماتی براي انقلاب بزرگ 1920 میلادی به شمار رفت. این جهاد، بهرغم کوششهاي فـراوان علمـا توفیق چندانی نداشت؛ چنان که با فتح بغداد، تصرف عراق کامل شد. اما چندي پس از آن، انقلاب 1920م «ثورة العشرین» موجب رویارویی سخت شیعیان این کشور با اشغالگران انگلیسی شد.
متفقـین در کنفرانس «سان ریمو» سرپرستی انگلیس را بر عراق پذیرفتند و شایعهی ماندگار شدن انگلیسیها در عراق دامـن زده شد. مردم عراق که در دورهی حضور انگلیسیها با مشکلات اقتصادی رو به رو بوده و بیکاری عدهی زیادی از مردم را دچار فقر کرده بود، آمادهی حرکتی در برابر انگلیس بودند. مردم در مساجد نشستهایی بر پا کردند و علما مـردم را بـه شـورش در برابـر انگلیسیها فراخواندنـد.176
در اکتبر 1918م دولت انگلیس از نمایندهی خود ویلسون در عراق خواست در رابطه با آیندهی عراق و پذیرش تحت الحمایگی انگلیس بر عراق انتخاباتی برگزار نماید و در میان مردم به رفراندوم گذارد. استعمارگران تصور می کردند مردم رنج کشیده از ترکهای عثمانی، به کسی غیر از انگلستان رأی نمی دهند. به دنبال این تصمیم، ویلسون به نجف رفت و عدهی زیادی از علما را به کاخ فرمانداری شهر دعوت کرد و از آنها نظر خواست. حاضران در جلسه پاسخ دادند: ما باید با پیشوایان بزرگ خود چون آیت الله یزدی، میرزا محمدتقی شیرازی و شیخ الشریعه اصفهانی مشورت کنیم و آنگاه جواب خواهیم داد. در جلسه ای که با حضور مجتهدان و بزرگان عشایر عراق تشکیل شد، آنان قیمومیت انگلستان را رد کردند. متعاقب این اوضاع میرزا محمدتقی شیرازی در جواب استفتایی که در این زمینه از او کرده بودند، نوشت: « هیچ یک از مسلمانان حق ندارد که شخص غیرمسلمانی را برای حکومت بر مسلمانان برگزیند.» که این فتوا اثر عجیبی برمردم عراق گذاشت.
پس از درگذشت آیت اﷲ یزدي، میرزای دوم در جایگاه مرجع اعلی در مخالفت با طرحهاي انگلیس، مقاومت در برابـر اشغالگران و دفاع از استقلالطلبی عراق تلاش کرد. در اثر برخوردهاي خشونتبار اشغالگران با مردم در سرکوب شدید اجتماعات و دستگیري رهبران و فعالان سیاسی، شماري از رهبران و رؤسـاي عشایر از میرزای شیرازي خواستند که به جواز استفاده از اسـلحه در برابـر نیروهـاي اشغالگر فتوا دهد. میرزای دوم که اوضاع را براي آغاز انقلاب آماده دید، فتوايی صادر کرد: «احقاق حق بر مردم عراق واجب است و بر مردم واجب است که در ضـمن درخواست حق خود، به صلح و امنیـت توجـه داشـته باشـند و و در صورتی كه انگلستان از پذیرش درخواست‌هایشان خودداری ورزد، جایز است به قوه دفاعی متوسل شوند».177
متأسفانه آیت اﷲ محمد تقی شیرازي رهبر انقلاب، در اوج انقلاب از دنیـا رفـت. دو ماه پس از این، همین مشکل دربارهی جانشین وي آیت اﷲ شیخ الشریعه اصفهانی تکـرار شد. با توجه به جایگاه این دو مرجع نزد عشایر و رهبري انقلابیون، مرگ آنان ضربه سـنگینی به انقلاب زد.178

4. 4. 2. محمدتقی خوانساری (1267 ـ 1371ه)
«این آخوند بود كه در عراق به جبهه رفت و به جنگ رفت و اسیر شد. همین مرحوم آقاى خوانسارى ـ رضوان الله علیه ـ مرحوم آقاى آسید محمد تقى خوانسارى یكى از اشخاصى است كه در جبهه رفت و جنگ كرد و اسیر شد؛ مدتها هم اسیر بود.»179
آیت الله محمدتقی خوانساری در 1267ش، در خوانسار متولد شد. پدر ایشان علامه سید اسدالله، عالم بزرگ شهر بود. ایشان در حوزهی خوانسار كه در آن زمان رونقی داشت رشد كرد. با هوش

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد ناصرالدین شاه، ساختار سیاسی، امام زمان، نهضت مشروطه Next Entries منبع تحقیق درمورد شرکت در انتخابات، نماز جماعت، نقش برجسته، ادبیات عرب