منبع تحقیق درمورد مصرف انرژی، مصرف کننده، نگاه به شرق، حمل و نقل

دانلود پایان نامه ارشد

تبدیلی کشاورزی به جای صنایع سنگین ؛ تلاش برای توسعه صنایع با تکنولوژی برتر ؛ تقویت شبکه های تولیدی در جهت سازماندهی توانایی های صادراتی ؛ ریسک پذیری شرکت های چینی. به دلیل همین نقاط قوت می باشد که اقتصاد چین فرصت های مختلفی را برای اقتصاد ایران فراهم می آورد. در حقیقت، چین در سال های اخیر به دلیل رشد بالا، افزایش حجم صادرات و درآمدهای ارزی، شاهد افزایش درآمد خانوارها بوده است. این امر تقاضا برای کالاهای مصرفی را افزایش داده به طوری که بازار جذابی برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان سایر کشورها به وجود آورده است. به دلیل کثرت جمعیت و تقاضای انبوه، هر جز کوچکی از این بازار خود بازار بزرگی محسوب می شود. به رغم درآمد سرانه پایین در چین، طبقه مرفه در این کشور کسر بزرگی از جمعیت را تشکیل می دهند؛ این گروه قدرت خرید بالایی دارند و به دنبال مصرف کالاهای جدید می باشند. از طرف دیگر، اصلاحات اخیر چین و کاهش محدودیت ها امکان بیشتری را برای فعالیت های بازرگانی شرکت های خارجی و شرکت های با سرمایه گذاری مشترک فراهم آورده است .
بخشی دیگر از این فرصت ها به شرح زیر می باشند :
• ظرفیت های متفاوت به منظور مقابله با تحریم احتمالی علیه جمهوری اسلامی ؛
• جمعیت بسیار زیاد و بازار مصرف عظیم ؛
• نیاز روزافزون به مواد اولیه و انرژی ؛
• موقعیت چین به عنوان شریک تجاری ایران به عنوان رقیب اروپا و بازار جایگزین ؛
• حمایت از ایران در سازمان های بین المللی اقتصادی و منطقه ای ؛
• استفاده از تجربیات چین در زمینه اصلاحات اقتصادی ؛
• انتقال دانش انرژی هسته ای ؛
• انتقال فناوری پیشرفته ؛
• انتقال فناوری فضایی ؛
• ظرفیت بالقوه برای توسعه روابط اقتصادی و تجاری دو کشور ؛
• امکان سرمایه گذاری چین در زمینه های مختلف اقتصادی در ایران ؛
• دستیابی به تجهیزات مدرن ؛
• دسترسی به کالاهایی که از سوی اروپا و آمریکا به محدودیت روبه روست . ( حسن زاده ، 1387 : 133)
در این راستا همکاری های دو کشور در زمینه های مختلف گسترش یافته است که حوزه ی حمل و نقل مهم ترین آنها محسوب می شود. در سال 1992، وزارت راه آهن چین یادداشت تفاهمی در زمینه همکاری در «راه‌اندازی خطوط جدید راه آهن» از جمله یک راه آهن 295 کیلومتری (183 مایلی) که برای نخستین بار ایران را با خطوط راه آهن آسیای مرکزی مرتبط می‌ساخت، با ایران به امضا رساند(Tehran Voice of the IRI, 1992) همکاری در زمینه حمل و نقل تا دهه 2000 ادامه یافت. وزیر راه ایران؛ احمد خرم، سفیر چین؛ لبوژن تانگ را مطلع ساخت که در ژوئن سال 2003 سران ایران تصمیم گرفته بودند که از طریق گسترش خطوط آهن و خطوط قطار سریع السیر قابل کنترل، حمل و نقل را گسترش دهند (گارور،تهران 1388: 396) خرم از شرکت‌های چینی برای شرکت در مناقصه‌های ساخت 600 واگن مسافربری، 5000 واگن باری، تعدادی کشتی، 5000 کیلومتر خط سریع السیر به اصافه 6000 کیلومتر راه آهن، 7 فرودگاه بین المللی و سه بندر تجاری بزرگ دعوت کرد. یکی از این بنادر در چابهار بود که می‌بایست به یک «بندر بزرگ» تبدیل می‌شد. خرم گفت که طی گفت‌وگوهایش در پکن طرفین با سرمایه‌گذاری 3 تا 4 میلیارد دلاری در یک دوره سه ساله در ایران به توافق رسیدند43. همچنین، مهم‌ترین بخش همکاری اقتصادی چین – ایران طی دهه 1999 قطار زیرزمینی تهران یا مترو بود.کار بر روی سیستم متروی تهران در دوران شاه شروع شد، اما به محض شروع جنگ با عراق متوقف شد، بخش‌های تکمیل شده تونل طی جنگ به عنوان پناهگاه مورد استفاده قرار گرفتند. با برقراری صلح و طی سفر یانگ شانگکون به تهران در اکتبر سال 1991، رئیس جمهور رفسنجانی از شرکت‌های چینی دعوت کرد تا در مزایده برای کار بر روی این سیستم (که پس از تکمیل برای 96 کیلومتر طرح ریزی شد) شرکت کنند (گارور ، 1388: 399) قرارداد متروی چین – ایران تصریح کرد که ایران 25 درصد از محتوای پروژه و چین 75 درصد آن را تامین خواهد کرد که 25 درصد از این بخش را تکنولوژی غربی تازه وارد شده به چین تشکیل خواهد داد. به عنوان قسمتی از قرارداد، ایران در پرداخت هزینه خرید این تکنولوژی جدید از سوی چین، کمک کرد. مقامات ایرانی از کیفیت و سرعت کار راضی بودند و این در تصمیم ایران برای انجام مذاکرات در مورد گسترش خط مترو به سوی غرب در آوریل سال 2004 نمودار بود. تکمیل کل سیستم برای اواخر سال 2006 برنامه‌ریزی شده بود. پروژه متروی تهران بزرگ‌ترین پروژه ماشینی – برقی بر عهده گرفته شده از سوی شرکت‌های چینی بود. به گفته معاون وزیر بازرگانی چین، تکمیل موفقیت آمیز آن نشان دهنده توانایی و قدرت شرکت‌های چینی و توانایی آنها در برابر ساختن استانداردهای بین المللی و اجرای پروژه‌های مهندسی بزرگ خارجی بود (گارور، 1388: 404)
همکاری های دو کشور ایران و چین در زمینه فناوری پیشرفته موضوع مهم دیگری است که باید در دستور کار ایران قرار گیرد. چین در سال های اخیر در بخش های مختلف صنعتی و به خصوص در زمینه فناوری های پیشرفته رشد قابل ملاحظه ای داشته و درآمدهای قابل توجهی را کسب کرده است. با توجه به شرایط خاص ایران و نیاز به گسترش فناوری های نوین ، چین می تواند یکی از گزینه های تامین کننده نیازهای ایران باشد . در هر حال، سطح فنی پایین تر کالاهای اصلی چین نیز مزیت های مسلمی برای ایران دارد. متخصص شدن در آنها برای پرسنل ایرانی آسان تر بود، از این رو نیاز به تعداد زیاد متخصص گران قیمت غربی که لازمه واردات فناوری غربی پیشرفته تر بود، را کاهش می داد. کارشناسان چینی که اغلب تجهیزات را به منظور نصب همراهی می کردند و هزینه بسیار کمتری نسبت به متخصصین غربی داشتند.(گارور، 1388: 371) از دیگر سو، شرکت های چینی متمایل به انتقال چرخه های کامل تولید به ایران هستند اما شرکت های غربی به منظور حفاظت از چرخه های تولید خود اغلب از این امر خودداری می کردند. کالاهای اصلی چینی مزایایی نیز در ایجاد شغل برای ایران به دنبال داشتند؛ ایجاد شغل یکی از اهداف اصلی مقامات جمهوری اسلامی ایران بود. یکی از خصوصیات توسعه ایران سطح نسبتاً بالای شهرسازی و اتکا نسبتاً اندک به بخش کشاورزی است. این امر موجب اولویت دادن به کارآفرینی در صنعت شد. از این دیدگاه، اتکا به چیزهای ساده تر، تجهیزات اصلی کابر موثر واقع شدند.(گارور، 1388: 373)
شایان ذکر است که برای اقتصاد ایران، کالاهای ارزان قیمت و با کیفیت چینی است که با ایجاد بازار در داخل کشور، تقاضا برای محصولات شرکت های داخلی را کاهش داده و زمینه های ورشکستگی آنها را فراهم ساخته است. ظهور چین پدیده ای در بازار کفش و نساجی ایران به روشنی قابل مشاهده است. البته این پدیده مختص ایران نیست و حتی در کشورهای اروپایی و آمریکا نیز هجوم کالاهای ارزان قیمت چینی برخی از بخش های اقتصادی این کشورها را با مشکل مواجه ساخته است بدین ترتیب لازم است ایران به منظور مصون ماندن از تاثیر واردات کالاهای چینی تدابیری اندیشیده و واردات این کالاها را محدود کند. در واقع با توجه به آنچه در زمینه تاثیر افزایش تجارت چین بر کشورهای طرف تجاری بیان شد، لازم است ایران محدودیت هایی را در زمینه ورود کالاهای کاربر چینی اعلام نماید44. اصل مشارکت اقتصادی جمهوری خلق چین- جمهوری اسلامی ایران صادرات مقادیر عظیم کالاهای سرمایه ای، خدمات مهندسی و مهمات چین به ایران، در ازای نفت، مواد معدنی و فلزات قلیایی ایران بوده است. این یک مبادله مهم پرسود برای طرفین بوده است. همچنین بر خلاف کشورهای غربی، پکن در امور داخلی ایران به خاطر تردیدها بر نظام رژیم اسلامی ایران یا برنامه سلاح های اتمی، شیمیایی، یا غیر اتمی پیشرفته، دخالت نمی کند.
ب)انرژی ، کالایی استراتژیک در پیوند میان دو کشور
انرژی اکنون کالایی استراتژیک محسوب می شود که بر چگونگی و کیفیت زندگی بشر بسیار تاثیرگذار است . شمار فراوانی از جنگ ها و تنش ها در بین کشورها طی قرن گذشته بر سر تصاحب یا کنترل این ماده حیاتی رخ داده است.( کی پور، 1388 : 162-139) انرژی هم بر سیاست و هم بر اقتصاد کشورها موثر است، زیرا باعث تقویت اقتصادها و به تبع آن افزایش قدرت ملی و در نتیجه قدرت سیاسی یک کشور در عرصه بین الملل می شود. اختلاف بر سر منابع انرژی در شرایطی که پایان عصر نفت نزدیک تر می شود، احتمال وقوع نبرد بر سر انرژی را افزایش داده است. همه کشورها، چه تولید کننده و چه مصرف کننده ، نسبت به این ماده حیاتی آسیب پذیر هستند. مصرف کنندگان، نگران تامین امنیت عرضه اند، درحالی که تولید کنندگان امنیت فروش انرژی را برای اقتصادشان ضروری و حیاتی می دانند. در این شرایط هرگونه اختلال در حوزه انرژی می تواند آسیب های بسیار جدی به اقتصاد به هم پیوسته جهانی وارد ساخته و صحنه را برای جنگ آماده کند. امروزه نفت، جنگ، دیپلماسی، اقتصاد و سیاست در یک محور قرار دارند و دارای ارتباط و پیوندی ناگسستنی هستند؛ بنابراین اهمیت نفت و گاز در سبد انرژی و جایگاه انرژی در اقتصاد جهان موجب تعامل گسترده میان دو عرصه سیاست و انرژی شده است و بسیاری از رقابت ها و همکاری های بین المللی را تحت تاثیر خود قرار داده است ( کی پور ، 1388 : 162-139) از آنجا که کشورهای آسیایی از جمله بزرگترین مصرف کنندگان نفت ایران هستند، همکاری های دو جانبه در حوزه ی انرژی در دستور کار سیاست خارجی جمهوری اسلامی قرار گرفته است. بدین منظور وزیر امورخارجه ی وقت ایران، منوچهر متکی بیان کرد که ایران به منزله یک کشور آسیایی آمادگی دارد در چارچوب یک طرح امنیتی – اقتصادی جامع برای منطقه ی آسیا، کلیه ی عناصر و مولفه های تامین تولید اقتصاد و فناوری مصرف انرژی را تامین کند (دهقانی فیروز آبادی، 1387: 46) می توان گفت: در حوزه ی اقتصادی مهم ترین زمینه ی همکاری ایران با آسیای شرقی، نیاز رو به افزایش انرژی در این قاره است. بنابراین ایران می تواند به عنوان اصلی ترین منبع انرژی برای کشورهای بزرگی همچون چین و هند درآید. بر اساس این دیدگاه نباید در توجه به سیاست نگاه به شرق راه افراط و تفریط را پیمود ، بلکه باید با کنار گذاشتن عواملی که نمی توان در آن توفیق یافت بر پتانسیل های همکاری با آسیا به ویژه در مسائل اقتصادی و یا حتی فرهنگی توجه کرد. لذا سیاست نگاه به شرق در این تعریف یک سیاست اقتصاد محور خواهد بود.(شریعتی نیا ،1384) در واقع در اینجا بر تجربه موفق دیگران تاکید می شود، بزرگترین اتحادیه آسیا یعنی آسه آن در ابتدا در زمینه های اقتصادی فعالیت خود را آغاز نمود و بعدا مسایل امنیتی و سیاسی را نیز مورد توجه قرار داد. بنابراین چنین استدلال می شود که هر طرحی برای همکاری ایران با ملل آسیایی و شرقی و در چارچوب سیاست نگاه به شرق، زمانی از امکان موفقیت بیشتر برخوردار خواهد بود که مبتنی بر همکاریهای اقتصادی و تجاری و پرهیز از به چالش کشیدن قدرتهای بزرگ باشد
1) قابلیت های ایران در تامین انرژی مورد نیاز چین
در روز بیستم ژوئیه سال جاری، اقتصاددانان ارشد آژانس بین المللی انرژی (IEA) «فاتح بیرول» به وال استریت ژورنال گفت که چین از آمریکا در مصرف انرژی جلو زده است و از این به بعد اولین مصرف کننده انرژی جهان است . اکنون جهان و بالاخص آمریکا در یک رکود اقتصادی قرار دارد . اما عطش چین در حال رشد،در حال افزایش است (فرهادی،1389: 13) از طرف دیگر در حالی که اقتصاد کشورهای غربی در رکود فرورفته است، اقتصاد چین در سالهای گذشته از رشدی معادل ده درصد در سال برخوردار بوده و این رشد کماکان استمرار دارد و معنای این روند رشد این است که عطش چین برای مصرف انرژی فزاینده و سیری ناپذیر است . (فرهادی،1389: 13)رشد سریع اقتصادی چین باعث شد تا این کشور در سال 1993 با وجود آنکه پنجمین تولید کننده نفت در جهان به شمار می‌رفت، به صف واردکنندگان انرژی بپیوندد. یک دهه پس از آن،‌ نرخ رشد بالای مصرف انرژی در چین موجب گردید تا این کشور در سال 2003 با پیشی گرفتن از ژاپن به دومین مصرف کننده نفت در جهان تبدیل شود. بر مبنای آمارها از سال 1993 تا 2003، مصرف نفت چین 90

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد سیاست خارجی، ایران و چین، نگاه به شرق، شرق ایران Next Entries منبع تحقیق درمورد خاورمیانه، خلیج فارس، نفت و گاز، آسیای مرکزی