منبع تحقیق درمورد قاعده اتلاف، قاعده لاضرر، برنامه سوم توسعه

دانلود پایان نامه ارشد

لازمه احترام اموال اين است كه اولاً، خسارتي وارد نشود و ثانياً، نبايد اين مال به هدر رود. روايات دلالت بر احترام مال مسلمان و در نتيجه دلالت بر حرمت تكليفي و وضعي و ضمان ناشي از آن دارد. بنابراين شاكله كلي نظريه احترام اموال بر اين مبنا استوار است كه اموال افراد مانند خون آنان محترم است و كسي حق زيان به آن را نداشته و نتيجه آن ضمان است. نظريه احترام اموال به دنبال توسعه “مسئوليت حداكثري حفاظت از محيط زيست” است. در واقع، اين نظريه مكمل نظريات فرض تقصير، اتلاف و مسئوليت مطلق است و به عنوان نظريه‌اي رقيب در برابر نظريه مبتني بر تقصير قرار مي‌گيرد. بر اساس مبناي پذيرفته شده در اين نظريه، اصولاً عناصر و مواهب زيست محيطي “مال” (اعم از عمومي و خصوصي) محسوب مي‌شوند و بايد احترام آنها در مفهوم حقوقي آن مراعات شود. بر اين اساس از بين بردن اموال زيست محيطي ضمان‌آور است. بدين صورت كه مبناي اوليه اين است كه در فرضي كه تلف مستقيماً به فاعل اسناد داده مي‌شود؛ مورد مشمول قاعده اتلاف بوده و مسئوليت مستقر است و در فرضي كه اثبات رابطه سببيت مواجه با مقدمات و واسطه‌هاي بعيده و با دشواري مواجه شود (اتلاف غير مستقيم) مورد تابع احترام اموال زيست محيطي بوده و بايد جبران شود. البته در اتلاف غير مستقيم هر گاه اسناد عرفي در خسارات زيست محيطي وجود داشته باشد قاعده اتلاف جاري است و هر گاه اسناد عرفي در خسارات زيست محيطي وجود داشته باشد قاعده اتلاف جاري است و هر گاه اسناد عرفي نيز بعيد شود بناچار بايد بدليل وضعيت ويژه خسارات زيست محيطي و اهميت آنها در حيات انساني جبران صورت پذيرد. به مثال ذيل توجه فرمائيد: “اگر كسي درب قفسي را بگشايد و پرنده‌اي كه در آن است پرواز كند و بر سر سفره‌اي بنشيند و آن سفره را بر هم زند در اينجا عنوان اتلاف و اسناد عرفي ورود ضرر بسيار بعيد است. ولي به خاطر ضرر وارده، صرف گشودن قفس كافي است تا مسئوليت مستقر شود. بنابراين در جايي كه عنوان قاعده اتلاف صادق است طبق قاعده اتلاف و در غير اين صورت براي جبران زيان ما سراغ قاعده لاضرر مي‌رويم كه تركيب اين دو قاعده (نظريه) احترام اموال را صورت‌بندي مي‌كند”. نظريه احترام اموال كه جامع دو نظريه اتلاف و لاضرر است از طرف بعضي از بزرگان و فقها نيز مورد قبول واقع شده است239. در نهايت بايد اشاره شود كه نظريه احترام اموال در موضوع خسارت زيست محيطي راهگشا است و اعم از قاعده لاضرر و اتلاف بوده، سازگار با مسئوليت عيني و بيشتر با مباني فقه پويا در حمايت حداكثري از محيط زيست سازگاري دارد.

گفتارسوم -پيشينه تاريخي قوانين و مقررا ت ارزيابي اثرات زيست محيطي و اهميت قانوني آن در ايران و جهان و رابطه آن با انسان
تاريخچه ارزيابي اثرات زيست محيطي و اهميت قانوني آن در جهان به اواخر دهه 1960 ميلادي باز مي گردد. در اين زمان دولت ايالات متحده آمريکا بر اساس قانون سياست240 که در سال 1969 قابل اجرا از ( NEPA )زيست محيطي اول ژانويه 1970 وضع گرديد، سازمان ها و مؤسسات مختلف را موظف نمود که قبل از اجراي هر طرح بزرگ، اثرات زيست محيطي آن را مورد بررسي قرار دهند. براين اساس چنانچه به نظر برسد که طرحي باعث به وجود آمدن اثرات نامطلوب قابل توجه بر محيط زيست مي گردد، ناگزير به تهيه گزارش ارزيابي اثرات زيست محيطي، پيش از اجراي چنان طرح هايي خواهند بود. بسياري از کشورهاي ديگر جهان نيز به اقتضاي قوانين و ارزش هاي اجتماعي خويش مقررات مشابهي را به تصويب رساندند. جمهوري فدرال آلمان در سال 1971 ، سوئد در سال 1972 ، انگلستان وکانادا در سال 1973 ، استراليا و دانمارک در سال 1974و فرا نسه در سال 1676 ضرورت ارزيابي زيست محيطي را به عنوان يک اصل پذيرفتند و در سال 1986 قانون ارزيابي زيست محيطي به تصويب جامعه اقتصادي اروپا رسيد. سازمان هاي بين المللي متعددي مانند برنامه محيط241، بانک جهاني و سازمان توسعه و (UNEP ) زيست ملل متحد242 . با صدور دستورالعمل 1974، (ECO )همکاري هاي اقتصادي ها و بيانيه هايي انجام ارزيابي زيست محيطي اثرات ناشي از اجراي طرح هاي بزرگ را الزامي نموده و تسهيلات خاصي را. براي طرح هاي داراي گزارش ارزيابي اختصاص مي دهند1 در کشور ايران نيز براي نخستين بار در سال 1354 در آيين نامه جلوگيري از آلودگي هوا مصوب 29/4/1354 کميسيون هاي مجلسين وقت، صدور پروانه تأسيس هر نوع کارخانه و کارگاه جديد و توسعه و تغيير کارخانجات و کارگاه هاي موجود موکول به رعايت مقررات و ضوابط حفاظت و بهسازي محيط زيست شد. البته در اين زمان عملا و فقط يک مبحث از ارزيابي زيست محيطي يعني استقرار(که ازمباحث اساسي و عمده آن نيزمي باشد) ملاک عمل قرار گرفته و رعايت مي شد و دامنه آن، بررسي و رعايت مقررات و ضوابط زيست محيطي يا ارزيابي موضوع صرفا از جهت تعيين محل استقرارکارخانجات و کارگاه ها و يا نهايتا توسعه و تغيير محل کارخانجات بود، به نحوي که احداث صنايع در محل، کمترين پيامدهاي زيست محيطي را داشته باشد. با بررسي ماده 17 آيين نامه مذکور مشخص مي شود که به جز کارخانجات و کارگاه ها هيچ يک از طرح هاي ديگر مشمول ضوابط استقرار نبوده و اصولا ارزيابي اثرات زيست محيطي انجام نمي گرفته است.243 بدين ترتيب ارزيابي اثرات زيست محيطي در ايران در بند الف تبصره 82 قانون براي اولين بار در 20/9/1373 برنامه دوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران به طور مشخص صورت قانوني به خود گرفت.
طبق اين مصوبه مجريان طرح هاي کارخانجات پتروشيمي، پالايشگاه ها، نيروگاه ها، صنايع فولاد، سدها و ديگر سازه هاي آبي، شهرک هاي صنعتي و فرودگاه ها موظف گرديدند، به همراه گزارش امکان سنجي و مکان يابي نسبت به تهيه گزارش ارزيابي اثرات زيست محيطي اقدام نمايند .
با تصويب الزامي شدن ارزيابي اثرات زيست محيطي براي طرح هاي مذکور، طبق تبصره 82 قانون برنامه دوم توسعه و تصويب آيين نامه(الگوي) ارزيابي زيست محيطي، توسعه شوراي عالي حفاظت محيط زيست در سال 1376 فرآيند ارزيابي از اعتبار و اهميت بيشتري برخوردار گرديد و جزئيات تفصيلي به طور جدي تري شکل قانوني به خود گرفت. در قانون برنامه سوم توسعه نيز در ماده 105 کليه طرح ها و پروژه هاي بزرگ توليدي و خدماتي در پيش از اجرا و در دو مرحله انجام مطالعات امکان سنجي و مکان يابي، بر اساس ضوابط پيشنهادي شوراي عالي حفاظت محيط زيست و مصوب هيأت وزيران، موظف به ارزيابي زيست محيطي گرديدندو رعايت نتايج ارزيابي توسط آنان الزامي شد و در ماده 71 قانون برنامه چهارم تنفيذ ماده ياد شده مد نظر قانون گذار واقع گرديد.

بنداول- زيست محيطي و اهميت قانوني آن در ايران و جهان
براي اين واژه دو نگرش ايجاد شده است: يك نگرش اين است كه عنوان محيط زيست از دو كلمه محيط و زيست تركيب يافته است كه در فارسي به معناي جايگاه و محل زندگي است. اين عنوان از نظر لغت مواردي همچون آلودگي هوا، راه‌هاي جلوگيري از تخريب طبيعت و … را شامل نمي‌شود، اما امروزه مفاهيم گوناگون را از آن ارايه مي‌نمايند مثل آب و هوا، جنگل، كوه، حقوق حيوانات و پرندگان، راه‌هاي جلوگيري از آلودگي هوا، راه‌هاي مبارزه با عوامل مخرب طبيعت و … محيط زيست در اصطلاح به كليه عوامل تهديد كننده يا بهبود بخش محيط زندگي اتلاق مي‌شود.
اما نگرش بعدي بيانگر اين است كه چيزي به نام محيط وجود ندارد و اين واژه يك معناي نسبي به مفهوم پيرامون دارد. همان طور كه از مشتقات واژه با مراجعه به كتاب لغت پيدا است، اين واژه يك معناي نسبي به مفهوم پيرامون دارد يعني چيزي كه توسط پيرامون خود محاط شده است. موردي كه در اين جا مهم قلمداد مي‌شود اين است كه بدانيم، منظور ما از محيط زيست كدام موجود است. اين موضوع اهميت دارد زيرا آن چه وضعيت يك محل را براي زيست يك نوع موجود زنده بهبود مي‌بخشد مي‌توان محيط زيست يك موجود ديگر را تباه كند. حال در مجموع بايد گفت: محيط زيست عبارت است از آن چه كه فرآيند زيستن را احاطه كرده، آن را در خود فرو گرفته و با آن در كنش متقابل قرار دارد. با توجه به اين تعريف آيا مي‌توان مرزهاي مشخصي براي محيط زيست تعيين نمود. آيا فرايند حيات بدون استفاده از هوا و خاك ميسر است. آيا بدون بهره‌برداري منطقي از خاك، مي‌توان مواد غذايي توليد نمود و امكان تغذيه سالم جمعيت رو به تزايد را فراهم ساخت؟
بدين ترتيب مشاهده مي‌شود كه محيط زيست همه چيز را در بر مي‌گيرد. هم انسان و هم طبيعت و هم رابطه اين دو را شامل مي‌شود. در كليه فعاليت‌هاي بشر تأثير داشته و نيز از آن متأثر مي‌شود. محيط يك موجود زنده عبارت است از فضايي كه موجود زنده را احاطه كرده و از طريق روابط متقابل گوناگون با آن در تماس قرار دارد. به بيان ديگر، محيط را مي‌توان مجموعه عوامل جاندار و بي‌جاني دانست كه، در يك فضاي مشخص و در زماني معين موجود زنده را تحت تأثير خود قرار مي‌دهند.
البته پديده‌هاي غير زنده نيز مي‌توانند داراي محيط باشند، ليكن فاقد محيط زيست‌اند، به عنوان مثال سنگ مادر تحت تأثير عوامل محيطي (تخريب فيزيكي، شيميايي، بيولوژيك) به خاك مبدل مي‌شود. در صورتي كه موجود زنده از مكاني به مكان ديگر تغيير وضعيت دهد، محيط آن موجود تغيير مي‌يابد. مانند حركت از محيط خانه به خيابان، محيط پارك، محيط اداره. ليكن كليه اين حركت‌ها و جابجايي‌ها در محدوده محيط زيست صورت مي‌گيرند، زيرا مفهوم محيط زيست، چه از نظر لغوي و چه از لحاظ واقعيت آن، در بر گيرنده كل فضاي حياتي كره خاكي مي‌باشد. به بيان ديگر اين محيط زيست است كه، در درون خود محيط‌هاي گوناگون را جاي داده است.

الف- بخش‌هاي محيط زيست
حال مي‌توان فهرستي از مسائل زيست محيطي را كه مربوط به بخش‌هاي مذكور در ذيل است نام برد:
1) بخش انساني: كه شامل آيندگان، كودكان، كهنسالان، ديوانگان، معلولين كه فقط زندگي نباتي دارند، جنين انسان و غير آن مي‌باشد.
2) بخش جانوري: كه شامل جانوران با شعور و جانوران فاقد شعور مي‌باشد.
3) بخش غير جانوري: كه شامل گياهان از همه نوع، دست كارها از جمله آثار هنري، اشياء غير زنده كه داراي ساختار هستند مثل رودخانه، سنگ.
4) هر گروهي كه آميخته از همه نوع هستند مثل خانواده، اكوسيستم‌ها، چشم‌اندازها، دهكده، محل پرورش حيوانات، شهرها.
5) موضوعات متفرقه شامل خود، خدا، جهان هم مي‌شود.
تذكر: بايد خاطرنشان كرد، در اين رساله سعي مي‌شود كه منظور اصلي، فراخور محيط زيست داده شود، كه پيوسته بايد تأكيد كنيم كه اين رساله درباره محيط زيست گرايي است نه راجع به زيست بوم گرايي. اين تأكيد به اين دليل است كه بيشتر آدم‌ها محيط زيست گرايي را كه يك رهيافت مديريتي به محيط زيست در چارچوب عملكردهاي كنوني سياسي و اقتصادي مي‌دانند، با سياست مورد نظر يكي مي‌گيرند. زيست بوم گرايان و محيط زيست گرايان هر دو با مشاهده تباهي زيست محيطي به عمل برانگيخته مي‌شوند، اما استراتژي‌هاي آن‌ها براي ترميم اين تباهي بسيار با هم تفاوت دارند. محيط زيست گرايان ضرورتاً هوادار نظر محدوديت‌هاي رشد نيستند و لغو صنعت‌گرايي را معمولاً دنبال نمي‌كنند و از ارزش ذاتي محيط غير انساني دفاع مي‌كنند. بيشتر محيط زيست گرايان بر اين باورند كه تكنولوژي مسائل زاييده خود را مي‌تواند حل كند و هر گونه پيشنهادي را كه مي‌گويد: تنها زندگي قناعت مندانه مي‌تواند بقاي ديرپاي بشر را تضمين كند، احتمالاً نابخردانه مي‌انگارند.

1 – مسئوليت مدني بواسطه خسارت محيط زيست
محيط زيست به عنوان ميراث مشترك بشريت همواره نيازمند حفاظت وحمايت ازطرف مختلف بوده است.درقرن بيستم پيشرفت هاي عرصه هاي مختلفي همچون تکنولوژي،صنعت،حمل ونقلو…باعث تعرض روزافزون بهاين حيطه وسيع ودرعين حال حساس شده است.هرچند نظام هاي گوناگون مسئوليت مدني موجود،راهکارهايي درجبران خسارات مقرر مي نمودند،اما شرايط ويژه اين مورد سبب گرديده دردهه هاي پاياني قرن بيستم نظام هاي عمده حقوقي درصدد ايجاد تغيراتي براي حمايت گسترده تر ازمحيط زيست برآيند.دراين راستاعلاوه برحقوق خصوصي،حقوق عمومي وبين الملل نيز دراين زمينه فعال بوده

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد قاعده اتلاف، قاعده لاضرر، جبران خسارات Next Entries منبع تحقیق درمورد جبران خسارت، حقوق بشر، جبران خسارات