منبع تحقیق درمورد فارسي، ميانه، 1974:، ريشه

دانلود پایان نامه ارشد

سانسکريت: a?p?n?c- (مايرهوفر، 1992: 85؛ پوکورني، 1959: 53-55)؛ اوستايي: مرتبط با قيد apa?? ؛ apa?i ؛ apa?a “به پشت” (لوبوتسکي، 2009: 12)؛ فارسي باستان: مشتق از apa? (نيبرگ، 1974: 20)؛ فارسي ميانه: aba?z [LAWHL A l-?(w)h?r; ?p??c] “باز، دوباره، عقب” (مکنزي، 1373: 29)؛ فارسي ميانه ترفاني: aba?z [?b?c] (مکنزي، 1373: 29؛ بويس، 1977: 4)؛ فارسي ميانه اشکاني ترفاني: aba?z (بويس، 1977: 4)؛ فارسي ميانه کتيبه اي: aba?z (ژينيو، 1977: 26)؛ پازند: awa?z (نيبرگ، 1974: 20)؛ فارسي نو: باز، وا ؛ معادل انگليسي: پيشوند retro- “پس” در retrograde (انکلساريا، 1956: 64).
§§§

a?b-c?ihrag [?p? cyhlk’, MYA cyhlk’ | Av. afs?.c?i?ra-]
(تنجيم: طبايع ستارگان)
* آب-سرشت، آب طبع، آبي.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضيحات: (رک. c?ihrag)
ريشه شناسي: اين ترکيب متشکل است از: a?b + c?ihrag (براي بررسي ريشه شناختي قسمت دوم اين ترکيب رک. c?ihrag). بررسي ريشه شناختي a?b در زير آمده است: هند و ايراني آغازين: *Hap- (لوبوتسکي، 2009: 11)؛ سانسکريت: apa??-, a??pah?-, apa??m- “آب، آبها” (رايشلت، 1911: 221)؛ اوستايي: afs?- در ترکيب afs?.c?i?ra- “آب-چهره: آب-نطفه” (بارتولومه، 1904: 103-104؛ رايشلت، 1911: 216)؛ فارسي باستان: a?pa- (کنت، 1953: 168)؛ فارسي ميانه: a?b در a?b-c?ihrag (بهار، 1345: 288؛ مکنزي، 1373: 29؛ نيبرگ، 1974: 27)؛ فارسي ميانه ترفاني و پهلوي اشکاني ترفاني: a?b (بويس، 1977: 4)؛ فارسي ميانه کتيبه اي: a?b (ژينيو، 1972: 29)؛ پازند: a?v, a?w (نيبرگ، 1974: 20)؛ فارسي نو: آب؛ معادل انگليسي: aqua در aquatic .
ترکيبات:
a?b-c?ihra?n “آب-سرشتان، ستارگان آب-سرشت”
urwar-c?ihrag “(ستار?) گياه-سرشت”.
§§§
Abdom [Paz. avd?m | MP ?p?dwm]
(منازل قمر)
* اَبدوم، به معني “آخر”: خانه دوازدهم ماه. از 26 درجه و 40 دقيقه از برج شير تا 10 درجه از برج خوشه.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بسامد، خوانش، و معني: اين واژه به عنوان منزل قمر فقط يکبار در بندهشن (2: 2) آمده و در تمام نسخه ها املاي پازند آن (avd?m) نوشته شده است (پاکزاد، 2005: 35پ41). وست (1880: 11) بي هيچ توضيحي آنرا Avdem خوانده است. يوستي (1868: 127) آنرا avdem و به معني “آخرِ …” مي‌خواند؛ او معتقد است نام اصلي اين منزل قمري افتاده است. هنينگ (1942: 243) آنرا abdum به معني “آخر” گرفته است و بهار (1375: 59) نيز همين نظر را دارد. معناي اين واژه به وضوح “آخر” است که به پهلوي abdom مي‌شود. دليل اين انتخاب اين است که درازاي صورت اسد، سه منزل قمري دهم، يازدهم و دوازدهم را گرفته است. از آنجا که منزل قبل از Abdom ، Maya?n به معني “وسطي، مياني” نام دارد، طبيعي است که منزل بعدي “آخري” ناميده شود. از طرفي منزلي که سر و پنجه هاي اسد را در خود دارد، Naxw (پاکزاد، 2005: 35) نام دارد که به وضوح قسمت نخستين از واژ? Naxust [nhw-st’] و به معني “اولي” است.
توضيحات: نام دوازدهمين منزل قمر در بندهشن، Abdom نام دارد که در نجوم سنتي معروف به “صَرفَه” است. نام اين منزل قمري برگرفته از نام ستار? شاخص اين منزل يعني ستار? 27م از اسد (? اسد) بنام “ذَنَبُ الاَسَد” است (بيروني، 1352: 104؛ بهار، 1375: 59). نام لاتين اين ستاره Denebola به معني “ذَنَب = دُمب” است و تازيان آنرا ستاره اي بر نري اسد نيز محسوب مي‌کنند و به همين دليل آن را قُنب الاسد يعني “کيس? نر? شير” هم ناميده‌اند (بيروني، 1352: 104). در نجوم هندي، اين منزل برابر U?ttara-phalguni? است (مونيرويليامز، 1960: 178).
ريشه شناسي: هند و ايراني آغازين: اين واژه مرکب است از: صفت *Hapa- “پس” + پسوند صفت عالي ساز *-tama “-ترين” (لوبوتسکي، 2009: 12، 10). نيبرگ (1974: 37)، اين واژه را وام گرفته از آرامي مقدس [?pp?t?om] مي‌داند؛ سانسکريت: صفت a?pa- (مايرهوفر، 1992: 82؛ مونيرويليامز، 1960: 47)+ پسوند -tama “-ترين” (مونيرويليامز، 1960: 438)؛ اوستايي: *apat?ma- : متشکل از صفت apa- (مايرهوفر، 1992: 82) + پسوند -t?ma (جکسون، 1892: 231-232)؛ فارسي باستان: *apatama- : متشکل از apa- در ترکيب apataram (کنت، 1953: 170) + -tama در ترکيب fratama- (کنت، 1953: 197)؛ فارسي ميانه: abdom “آخر، آخرين” (مکنزي، 1373: 29)؛ avdom (بهار، 1345: 25، 400؛ بهار، 1375: 59؛ نيبرگ، 1974: 37)؛ abdom (بهزادي، 1368: 5)؛ abdum (هنينگ، 1942: 243)؛ avdem “آخر” (يوستي، 1868: 127)؛ فارسي ميانه ترفاني: abdom (بويس، 1977: 5)؛ فارسي ميانه مانوي: [?bdwm], [pd], [?bdwmyy] (نيبرگ، 1974: 37)؛ پازند: awadum, awadim (نيبرگ، 1974: 37)؛ انگليسي: مرتبط با قيد after “سپس” از صورت هندوايراني *Hapatara؛ معادل عربي: ذَنَبُ الاسد، صَرفَه، قُنبُ الاسد.
§§§
a?bi?g [?p?yk’, MYA-yg | N a?bi?]
(تنجيم: طبايع ستارگان)
* آبي: آب-سرشت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضيحات: (رک. c?ihrag)
ريشه شناسي: مرکب از اسم a?b + پسوند صفت ساز -i?g . (براي بررسي ريشه شناختي a?b رک. a?b-c?ihrag)؛ فارسي ميانه: a?bi?g (بهار، 1345: 290، 25؛ مکنزي، 1373: 31؛ دورکين-مايسترارنست، 2004: 16)؛ a?pi?k (نيبرگ، 1974: 27)؛ فارسي ميانه ترفاني: a?bi?g (بويس، 1977: 7)؛ فارسي نو: آبي؛ معادل انگليسي: aquatic .
ترکيبات:
Karzang i? a?bi?g “خرچنگ آب-سرشت”.
§§§
abr pa?yag [?bl p?d(y)k’]
(تنجيم: تقسيمات آسمان)
* ابر پايه: اولين پايه فلک، فلک اول، آسمان اول.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضيحات: منظور از ابرپايه، يعني جايگاه ابر، جو يا اتمسفر مي‌باشد. در سانسکريت نيز به آسمان اول يا جوّ، megha-man?d?ala- به معناي “فلک ابر” مي‌گويند (مونيرويليامز، 1960: 831). معادل اين ترکيب در عربي، “سماء” است. (براي توضيحات بيشتر رک. pa?yag)
ريشه شناسي: واژه abr-pa?yag ، “ابرپايه” (بهار، 1345: 20)، مرکب از abr + pa?yag است. (براي بررسي ريشه شناختي قسمت دوم اين ترکيب رک. pa?yag). واژه abr در زير مورد بررسي قرار گرفته است: هند و ايراني آغازين: *ab?ra- “ابر” (لوبوتسکي، 2009: 3)؛ سانسکريت: abhra?- “ابر: آب-بر”؛ گاهي با املاي abbhra?- نوشته مي‌شود و مرکب از ab- “آب” + ماده اسمي bhra?- “برنده” (مونيرويليامز، 1960: 79؛ مايرهوفر، 1992: 94)؛ اوستايي: a?ra- “باران؛ ابر باران‌آور” (بارتولومه، 1904: 99)؛ فارسي ميانه: abr [?bl, ?p?l] (مکنزي، 1373: 31؛ بهار، 1345: 19)؛ avr (نيبرگ، 1974: 39)؛ فارسي ميانه اشکاني: [bybr?n] “ابرها” (لوبوتسکي، 2009: 3)؛ فارسي ميانه ترفاني: [??r] (دورکين-مايسترارنست، 2004: 16)؛ پازند: awar (نيبرگ، 1974: 39)؛ فارسي نو: ابر؛ انگليسي: vapor “بخار”؛ معادل انگليسي: cloud در cloud-station “ابرپايه” (انکلساريا، 1956: 39).
§§§
a?b-sardag [?p? sltk’, MYA sltk’]
(تنجيم: طبايع ستارگان)
* آب-سرده: آب-سرشت، آب طبع، آبي
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضيحات: (رک. c?ihrag)
ريشه شناسي: اين واژه متشکل است از a?b + sardag . (رک. a?b-c?ihrag و sardag)
§§§
abza?y-, abzu?dan [?p?zwtn’, ?p?z?d- | M ?bz?y-, N afzu?dan, afza?y-]
* (نجوم): پُرنورتر شدن (ماه)؛
* (گاه‌شماري): بلند شدن (طول روز يا شب).
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ريشه شناسي: هند و ايراني آغازين: اين فعل مرکب است از: پيشوند فعلي *Hab?i~+ ريش? *j?auH- (لوبوتسکي، 2009: 3، 54)؛ سانسکريت: از ريشه jav- :”ترقي دادن، پيش بردن” (مايرهوفر، 1986: 580؛ پوکرني، 1959: 399)؛ اوستايي: ريشه ¹gav- : “افزودن” (بارتولومه، 1904: 504)؛ فارسي باستان: abiyaja?v- (کنت، 1953: 185)؛ فارسي ميانه: abza?y- (بهار، 1345: 16؛ مکنزي، 1373: 32)؛ فارسي ميانه ترفاني: abza?y- ، abza?w- (بويس، 1977: 7)؛ فارسي ميانه اشکاني ترفاني: a??a?w- (ماده مضارع)، a??u?d- (ماده ماضي) (گيلن، 1966: 76)؛ فارسي ميانه کتيبه اي: abzaw- (ماده مضارع)، abzu?d- (ماده ماضي) (ژينيو، 1972: 17)؛ فارسي ميانه مانوي: abzawis?n (بويس، 1977: 8)؛ پازند: aw(a)za?is?n (نيبرگ، 1974: 26)؛ فارسي نو: افزودن، افزاي؛ افزايش؛ معادل انگليسي: to wax .
ترکيبات:
s?ab (ro?z) abza?ye?d “شب (روز) افزايد: طول شب (روز) بلند شود”
abza?yis?n i? ma?h “افزايش ماه: پر نور شدن ماه”.
§§§
abza?yis?n i? ma?h [?p?z?ds?n’]
(نجوم)
* افزايش ماه: پرنور شدن ماه، قوّت ماه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضيحات: افزايش ماه به پر شدن ماه در نيمه اول ماه يعني از روز اول تا پانزدهم ماه قمري اشاره دارد. (براي توضيحات بيشتر رک. ma?h)
ريشه شناسي: اسم مصدر abza?yis?nتشکيل شده است از: abza?y- (ماده مضارع از مصدر abzu?dan) + -is?n (پسوند اسم مصدر ساز). (براي بررسي ريشه شناسي اين عبارت رک. abzu?dan, abza?y- و ma?h): فارسي ميانه: abza?yis?n (مکنزي، 1373: 32؛ دورکين-مايسترارنست، 2004: 18)؛ afza?yis?n (بهار، 1345: 16)؛ ap-za?yis?n (نيبرگ، 1974: 26)؛ فارسي ميانه ترفاني: abzawis?n (بويس، 1977: 8)؛ پازند: Aw(a)za?is?n (نيبرگ، 1974: 26)؛ فارسي نو: افزايش ؛ معادل انگليسي: waxing of the moon ؛ معادل عربي: امتلاء قمر.
§§§
a?ma?r- [?m?l- | Av. m?r?-]
(نجوم)
* شمردن: محاسبه کردن؛ رصد کردن
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ريشه شناسي: هند و ايراني آغازين: *smar- (لوبوتسکي، 2009: 100)؛ سانسکريت: smar- “به خاطر آوردن” (مايرهوفر، 1996: 781)؛ sma?ran?a- ، sma??ra- “شمارش، احتساب” (مونيرويليامز، 1960: 1271-1272)؛ اوستايي: m?r?-, ?m?r?- (بارتولومه، 1904: 1142-1144)؛ mar- ، s?mar- (چئونگ، 2007: 137)؛ فارسي ميانه: a?ma?r- (نيبرگ، 1974: 14؛ مکنزي، 1373: 36؛ بهار، 1345: 50، 61، 54، 51؛ دوبلوا، 2006: 111)؛ as?ma?r- (دورکين-مايسترارنست، 2004: 57) ؛ os?murdan (مايرهوفر، 1996: 782؛ مکنزي، 1373: 116؛ نيبرگ، 1974: 146؛ بهار، 1345: 72)؛ mar- [ml-] ، marag [mlk] ؛ (*abi~) o?s?ma?r- [?ws?m?l-] ، o?s?mur- [?ws?mwl-] ؛ (*a?~) a?ma?r- [?m?l-] (چئونگ، 2007: 137)؛ فارسي ميانه ترفاني: a?ma?r- (بويس، 1977: 126)؛ فارسي ميانه مانوي: (*abi~) [?s?myr-] ، [?s?m?r-] “شمردن” (چئونگ، 2007: 137)؛ فارسي ميانه اشکاني: (*abi~) [?s?m?r] “شمارش، شماره” (چئونگ، 2007: 137)؛ پازند: a?ma?r (نيبرگ، 1974: 14)؛ x?as?murdan, x?as?ma?ri?dan (نيبرگ، 1974: 146)؛ فارسي نو: شمارش، آمار؛ انگليسي: مرتبط با merit (چئونگ، 2007: 137)؛ معادل عربي: حسب، رصد.
ترکيبات:
a?ma?r “شمار”
an-a?ma?ra?ni?g “غيرقابل شمارش؛ بي شمار”
a?ma?re?ni?dan “رصد کردن؛ برشمردن”
a?ma?ris?n “شمارش”
pad … a?ma?ris?ni?h “تعداداً، به شمارش”
o?s?ma?rag kardan “برشمردن”
axtar-a?ma?ra?n “اخترشماران-منجمان”
stara?n i? an-a?ma?ra?ni?g”ستارگان بي‌شمار”
a-mar sta?rag “ستارگان بي‌شمار”
az e?n mar “از اين شمار”
sa?l i? o?s?murdi?g “سال محاسبه شده: سال عددي؛ سال 365 روزه”
was marag “تعداد بسياري”.
§§§
anagr i? ro?s?n [?ngl y lws?n’ | Av. ana?ran?m raoca?h?m]
(تنجيم: تقسيمات آسمان)
* “روشني بي پايان”: انغران، خورشيد-پايه، گرزمان، طبقه پنجم آسمان
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضيحات: “انغر روشن” همان انغران يا خورشيدپايه، جايگاه مينويِ ايزد مهر است. (براي توضيحات بيشتر رک. pa?yag)
ريشه شناسي: ترکيب پهلوي anagr i? ro?s?n وام گرفته از ترکيب اوستايي ana?ran?m raoca?h?m به معناي “روشني بي پايان” است (نيبرگ، 1974: 17). اين عبارت مرکب است از: an-agr “بي-پايان” + ro?s?n “روشن”: هند و ايراني آغازين: مرکب از پيشوند سلبي *a(n)- + *(H)agra- “نوک، سر، آغاز” + *lauka- “نور” (لوبوتسکي، 2009: 8، 5، 64)؛ سانسکريت: از a?gra- (مايرهوفر، 1992: 45؛

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد واژه نامه، منابع معتبر Next Entries منبع تحقیق درمورد هلال ماه