منبع تحقیق درمورد سیاست خارجی، ایران و چین، نگاه به شرق، شرق ایران

دانلود پایان نامه ارشد

مثابه انتخاب استراتژیک چین است. رشد اقتصادی سریع چین در سالهای اخیر، افزایش سریعی در مصرف انرژی این کشور موجب شده است. به عنوان مثال، مصرف نفت این کشور بین سالهای 1995 تا 2008 یعنی یک دهه بیش از دو برابر شده و به 05/8 میلیون بشکه در روز رسیده است. رشد مصرف چین به قدرت صورت گرفت که این کشور در ال2003 با پیشی گرفتن از ژاپن به دومین مصرف کننده نفت در جهان تبدیل شد. در سوی دیگر ایران به عنوان چهارمین کشور دارای ذخایر نفتی و دومین کشور منابع گازی و نیز موقعیت ارتباطی این کشور بین دریای خزر و خلیج فارس همواره مورد توجه چین می باشد. (طابنده و متقی،1389: 39-40)
با این برداشت که جمهوری اسلامی ایران، کشوری است که در عرصه سیاست خارجی، امنیتی و دفاعی، یک کشور درگیر و پرمشغله در محیط پیرامونی و فراملی خود می باشد و چین نیز بازیگری است که احتمال دارد در کاهش این دغدغه ها به جمهوری اسلامی کمک نماید. مطالعه جایگاه چین در سیاست نگاه به شرق ایران حائز اهمیت است. (شفیعی، 1385، 30)
برای تعین جایگاه چین در سیاست نگاه به شرق ایران می توان از دو معیار استفاده کرد:
1) تصریح مقامات و دستگاه تصمیم گیری ایران به این جایگاه
2) استنتاج از سیاست نگاه به شرق ایران که بدون آن که قید خاصی را در خصوص جایگاه جین در این سیاست گنجانیده باشد مشخص است.(شفیعی، 1385، 28)
یکی دیگر از راه‌های سنجش جایگاه یک کشور(کشورB یا کشور مبدأ)، نقشی است که کشور مبدأ برای کشور مقصد در تحقق استراتژی امنیتی- دفاعی خود متصور است. نقشی که یک کشور(B) در تحقق استراتژی کشور دیگر(A)ایفا می کند، تعیین کننده جایگاه آن کشور(B)در استراتژی کشور دیگر(A) است.(شفیعی، 1385، 32) بدین ترتیب اهمیتی که یک کشور(B) می تواند در استراتژی امنیتی- دفاعی کشور دیگر(A) داشته باشد، در سه مقوله قابل دسته بندی است:
1. سیاست بالا که منظور حوزه‌های سیاسی- امنیتی مهم می‌باشد.
2. سیاست پایین که منظور حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، و حقوقی است.
3. ترکیبی از این دو که منظور مهم بودن نقش یک کشور(B) در استراتژی کشور دیگر(A) از هر دو جنبه است.
طبقه بندی فوق به گونه ای دیگر نیز قابل تبین است. بدین معنی که گاهی اوقات کشور مقصد در سیاست یا استراتژی کشور مبدأ اهمیتی استراتژیک دارد. (شفیعی، 1385، 33) به عبارتی منافع ملی کشور مبدا در گرو اتحاد استراتژیک با کشور مقصد است از آن جا که بحث هسته ای ایران و موضع گیری چین نسبت به آن یکی از دغدغه های دستگاه سیاست خارجی و امنیتی- دفاعی جمهوری اسلامی ایران است و از آنجا که جمهوری چین یکی از قدرت های اتمی برخوردار از حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل می باشد، برای جمهوری اسلامی ایران همکاری و اتحاد با این کشور حائز اهمیت است. بطوری که با تمام نوسانی که میان مناسبات دو کشور در چند سال اخیر شاهدیم اما هنوز ایران نقش ویژه ای برای چین در روابط خارجی اش قائل است. در واقع چین امروز حداقل قدرت دوم اقتصادی جهان است و این قدرت اقتصادی مذکور فرصت زیادی به چین می دهد تا به تحکیم موقعیت سیاسی خود در منطقه و جهان بپردازد و قدرت نظامی خود را از رده چندم کنونی به سطوح پیشرفته ارتقاء دهد. بنابراین ایران با هر استراتژی و سیاستی، در درازمدت ناگزیر است روابط خوبی با این قدرت نوظهور داشته باشد. در دهه ی اخیر به خصوص با روی کار آمدن دولت احمدی نژاد و مشی ویژه این دولت در باب انرژی هسته ای،باعث شده است تا نگاه دولت ها در نظام بین الملل نسبت به ایران تغییر یافته و بر اساس جو ایجاد شده از سوی غرب به ویژه ایالات متحده، جمهوری اسلامی ایران در شرایط خوبی بسر نبرد در پی حاکم شدن این جو و ترس کشورها از اینکه ایران به یک قدرت اتمی تبدیل شود آنها را ناگزیر بسوی تحریم های شدید علیه ایران کشانده و این برای کشور پر جمعیت و در حال توسعه ای همچون ایران بسیار هزینه دربردارد . از آنجا که کشورها بواسطه ی جهانی شدن به یکدیگر وابسته اند نمی توان درهای کشور را به روی روابط با سایرین بست، پس ایران به دنبال نیروی سومی به غیر از غرب و امریکا بود که این امر با برقراری ارتباط نزدیک با جمهوری چین رافع گشت . چین هم بازار صادرات خوبی برای کالاهای ایرانی محسوب می شود و هم به دلیل نیاز مبرم به انرژی به ایران نگاه روز افزونی دارد و از سوی دیگر چین با کارت ایران در مقابل ایالات متحده بازی می کند همانطور که امریکا از تایوان جهت آسیب زدن به چین بهره می برد ، چین نیز از ایران جهت برآورده شدن خواسته هایش در مقابل امریکا استفاده می کند . با تمام این وجود جمهوری اسلامی نیز که مانند چین در تلاش برای مقابله یکجانبه گرایی امریکاست می خواهد از این فرصت استفاده نماید چرا که به هر حال دیر یا زود چین به قدرتی همسطح با امریکا مبدل شود حتی امکان دارد که امریکا را نیز کنار بگذارد در اینصورت نزدیک شدن به چنین قدرتی و داشتن پیوند مستحکمی با این کشور برای ایران دارای مزایایی خواهد بود. عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای و حمایت چین از عضویت ناظر ایران در این سازمان را در راستای همین ارتباط نزدیک میان دو کشور می توان تفسیر کرد و این برای ایران فوق العاده می باشد که در چارچوب یک سازمان همکاری که دارای اهداف اقتصادی و امنیتی می باشد، فعالیت نماید. تا هم به اهداف اقتصادی خود برسد و هم در این چارچوب به مقابله گرایی با امریکا، مبارزه با تروریزم و قاچاق مواد مخدر و…. بپردازد نتیجتا بسط روابط با چین یکی از مهم ترین تحولات خارجی ایران در سالیان اخیر بوده است. روابط ایران و چین در این سالها در حوزه های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی به سرعت گسترش یافته است. اکنون چین مهم ترین شریک اقتصادی ایران است و در صحنه بین المللی هم نگاه مثبتی به سیاست های جمهوری اسلامی ایران دارد و از آنجایی که چین به یک ابر قدرت در حال ظهور تبدیل شده، مناسبات با این کشور از اهمیت فراوانی برخوردار شده است (طابنده و متقی، 1389: 39) در واقع، چین هم به ایران به چشم یک شریک و همکار اقتصادی می نگرد. یکی از مباحث دخیل در طراحی و تدوین استراتژی دفاعی- امنیتی چین مورد امنیت انرژی و انتقال آن به کشور چین و همچنین تهدیدات یا فشارهای آمریکا است، که در هر دو مرکز ثقل دفع موانع برای چین، جمهوری اسلامی ایران است که در کاهش این تهدیدات موثر است. البته روابط اقتصادی و انرژی برای دو کشور حائز اهمیت است. ایران نیز چین را کشوری می داند که حاضر است علی رغم وجود تحریم ها در ایران سرمایه گذاری کند و نفت ایران را بخرد و از سوی دیگر چین با آن جمعیت بسیارش یک بازار خوب برای مصرف کالاهای ایرانی است پس ایران می تواند میزان صادرات خود را با توجه به پتانسیل هایی که دارد بیشتر نماید. البته نباید همکاری های نظامی گسترده ایران و چین را که از بعد از انقلاب کلید خورد را فراموش کرد. چین دیپلماسی دفاعی خود را از سال2001 گسترده کرده و با کشورهای زیادی اجلاس نظامی مشترک برگزار می کند از جمله این کشورها می تواند به پاکستان و ایران، تایلند، عربستان و آفریقای جنوبی اشاره کرد.(متقی ،1388: 2879)
برای انسجام بخشیدن به سیاست خارجی کشورمان در قبال چین، ضروری است ویژگی ها و وضعیت موجود روابط دو کشور در زمینه های مختلف سیاسی و اقتصادی را بررسی کرد تا به دور از تصورات و برخی بزرگ نمایی ها، بر پایه رویکردی واقع گرایانه، قابلیت ها و توانایی های واقعی کشور را باز شناخت و در جهت استفاده بهینه از آنها حرکت کرد . نقطه افتراق نگاه دو کشور در این است که نگرش کنونی چین به ایران مبتنی بر اولویت های صرف اقتصادی با بهره گیری از ابزارهای سیاسی و نگاه ایران به چین، ماهیتاً سیاسی و بهره گیری اقتصادی در ادامه آن است. آنچه طی سالهای گذشته همواره بر آن پافشاری شده، جلب اعتماد طرف چینی مبنی بر این است که تهران ثبات رای کافی برای کارهای بزرگ و استاندارد امنیتی برای سرمایه گذاری درازمدت را دارد و با توجه به جایگاه و موقعیت استراتژیک و ژئوپلیتیک خود قادر است مقوله امنیت انرژی پکن را تامین کند. (قاضی زاده و طالبی فر، 1390: 164) اما طرف چینی در تنظیم مناسبات و سیاست های خود با تهران، نگاه محتاطانه ای دارد و در عمل، برخورد پکن با تهران بر اساس وضعیت کشورمان در صحنه بین المللی و نحوه تعامل سایر قدرت ها با ایران تعریف شده است . (قاضی زاده و طالبی فر، 1390: 166) در حقیقت، مناسبات دو جانبه جمهوری اسلامی ایران و جمهوری خلق چین طی چند سال گذشته ( به ویژه با شروع به کار دولت نهم در سال 1384 و طرح موضوع هسته ای ایران در مجامع بین المللی ) مسیر پرتلاطمی را طی کرده است . در نگاه کلی ، پایه های محوری و اساسی روابط دو کشور ایران و چین بر فاکتورهای احترام متقابل، توجه به حاکمیت و تمامیت ارضی و عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر استوار است. تهران و پکن در مسائل عمده بین المللی اشتراک نظر دارند هر دو کشور مخالف یکجانبه گرایی، سلطه هژمون و کاربرد زور در روابط بین کشورها می باشند. این امر در تنظیم مناسبات دو جانبه و همکاری های بین المللی حائز اهمیت است . (قاضی زاده و طالبی فر، 1390: 164)اگر واقع بینانه به روند مناسبات تهران – پکن نگاه کنیم ، متوجه خواهیم شد که چین همواره در تنظیم مناسبات با تهران، اصل مزیت گرایی، متعادل سازی و عمل گرایی را دنبال کرده است. این اصل در چارچوب سیاست خارجی عملگرایانه چین قابل تعریف است. برای مثال تحرکات جدید چین در حوزه تامین انرژی و نفت مورد نیاز این کشور در منطقه از جمله تعاملات جدید چین با عربستان سعودی و همچنین فعالیت های چین در منطقه آسیای مرکزی و شمال آفریقا مبین این موضوع است که سیاست چین بر تنوع سازی و جایگزینی در منابع تامین انرژی و به تبع آن کاهش جایگاه ایران به عنوان یکی از منابع تامین نفت چین در خاورمیانه استوار است . (قاضی زاده و طالبی فر، 1390: 168) این امر، توجه بیشتر چین به سیاست تامین انرژی از طریق کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس را دنبال داشته است. به طوری که امروز کشورهایی نظیر عربستان و امارات و قطر، مناسبات گرمی با پکن دارند. در همین زمینه مشاهده می شود حساسیت این کشور برای نهایی سازی قراردادهای مهم انرژی از ایران کاهش یافته است. البته تحولات 11 سپتامبر اقدامات یکجانبه آمریکا در عرصه بین المللی و پیشبرد تک قطبی، سیاست خارجی چین را متاثر کرد. طی این دوره ، همکاری های پکن – واشنگتن در ابعاد نظامی و امنیتی وارد فاز جدیدی شد. روابط چین با ایران نیز از همین قاعده تبعیت کرد. اما با این وجود، سقف روابط سیاسی پکن _ تهران تا جایی ارتقاء می یابد که روابط پکن _واشنگتن را با مانع روبرو نکند. در اینجاست که نوعی تقابل دیدگاه و انتظار از سوی رهبران دو کشور ایران و چین پدید می آید. ایران انتظار دارد چین متناسب با حجم توانایی های خود در عرصه جهانی، از سیاست های منطقه ای و بین المللی ایران حمایت و در مقابل اقدامات یکجانبه و رفتارهای زورمدارانه آمریکا مقاومت و به پیشبرد دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران کمک کند. چینی ها بر مبنای اهداف پیش گفته، تمایل زیادی به مداخله در مشکلات سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از خود نشان نمی دهند و از ورود به کشمکش های ایران با دنیای غرب و به طور اخص منازعات تهران – واشنگتن خودداری می کنند. . (قاضی زاده و طالبی فر، 1390: 162) در این زمینه و با توجه به مناسبات پکن – واشنگتن ، چین حاضر به تحمل و پرداخت هزینه همکاری های استراتژیک و راهبردی و مراودات حساسیت برانگیز با تهران نیست. در عین حال، چین تمایل زیادی ندارد تهران با ایالات متحده ارتباط مستقیم برقرار کند، چرا که ارتباط ایران با غرب ممکن است باعث تغییر جهت گیری سیاست خارجی تهران شود و با توجه به جایگاه و موقعیت برتر ایران در منطقه و حساسیت منابع انرژی، منافع این کشور به خطر افتد. در حقیقت رابطه کشورمان با چین، حاکی از آن است که پکن به دنبال کسب حداکثر امتیاز اقتصادی در قبال ارائه کمترین امتیازات سیاسی است. بطوری که در مذاکرات مقامات ارشد دو کشور، از

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد ایران و چین، خاورمیانه، امنیت انرژی، سیاست خارجی Next Entries منبع تحقیق درمورد مصرف انرژی، مصرف کننده، نگاه به شرق، حمل و نقل