منبع تحقیق درمورد سرمایه اجتماعی، محیط زیست، توسعه اقتصادی، سازمان بهداشت جهانی

دانلود پایان نامه ارشد

مسائل مطرح شده به تبادل نظر پرداختند. از مسائل مهم و عمده این کنفرانس آلودگی هوا بود. تغییرات گسترده جوی، از بین رفتن و تخریب لایه ازون و افزایش گازهای گلخانهای در جلسات سران مورد بررسی قرار گرفت. بیانهای در پایان این اجلاس 12 روزه انتشار یافت که از آن به عنوان سند کنفرانس جهانی محیط زیست یاد میکنند. این بیانیه دارای 106 ماده در خصوص محیط زیست است که درباره نیاز فوری برای جوابگویی به مشکلات ناشی از تخریب محیط زیست به صورت توافقی پذیرفته شد (ببران، 1382).
20 سال بعد از برگزاری کنفرانس استکهلم، کنفرانس دیگری در سال 1992 تحت عنوان اجلاس ریو یا کنفرانس زمین یا کنفرنس محیط زیست و توسعه سازمان ملل در سطح سران کشورهای جهان در ریودوژانیرو کشور برزیل برگزار شد (14-3 ژوئن سال 1992 میلادی) که اغلب از آن به عنوان اجلاس زمین24 یاد میکنند. اجلاس زمین بزرگترین اجلاس بینالمللی بود که تا آن زمان برگزار شده بود (درسنر، 1384 :71). در این اجلاس، معضلات مهمی از قبیل بالا رفتن دمای زمین، تولید گازهای گلخانهای، آلودگی دریاها و اقیانوسها، نابودی و تخریب جنگلها، به خطر افتادن تنوع زیستی گونههای گیاهی و جانوری، فقر و گرسنگی و عدم توسعهنیافتگی در دستور کار اجلاس قرار گرفت. نتایج این اجلاس شامل بیانیه ریو در خصوص محیط زیست و توسعه، دستور کار 21 (برنامه عملی 40 فصلی)، کنوانسیون سازمان ملل در خصوص تغییرات آب و هوا، کنوانسیون تنوع زیستی و اصول مربوط به جنگل بود (ببران 1382).
در سال 2002 اجلاس جهانی توسعه پایدار موسوم به اجلاس سران (26 اگوست تا 4 سپتامبر) در مرکز کنوانسونهای بین المللی در ژوهانسبورک (افریقای جنوبی) برگزار شد که بزرگترین گردهمایی در خصوص تامین سلامت محیط زیست انسانی بود. تصمیم مهمی که در این اجلاس گرفته شد این بود که برنامه عمل و مصوبات آن به مدت حداقل یک دهه برای کلیه کشورها عضو لازم الاجرا باشد. یکی از اهداف این اجلاس بازبینی تعهدات کشورهای جهان در اجلاس زمین ریو بود. موضوعات مورد بررسی در این اجلاس انرژی، آب شیرین، اقیاسها، تجارت و امور مالی و حکومت مطلوب25 بود و تعیین اهداف معین نسبت به مواردی چون فقرزدایی، کاهش گرسنگی، دسترسی به آب سالم، بهبود وضعیت مسکن و نظایر آن، تعیین استراتژی کشورها تا سال 2004، اصلاح ساختار تولید و مصرف با حداقل پیامد بر منابع، ارائه منابع مالی و کمکهای فنی و تکنولوژیک به کشورهای در حال توسعه بود. چالش مهمی که در بیانیه ژوهانسبورگ مطرح شد، این بود که تخریب و خسارت به محیط زیست جهانی کماکان ادامه دارد. تداوم روند نابودی تنوع زیستی، تداوم کاهش ذخایر ماهیان و بیابانزایی که بیش از پیش زمینهای حاصلخیز را از بین میبرد و باقی بودن اثرات نامطلوب آب و هوا، بلایای طبیعی که بهطور مکرر و مخربتر وجود دارند، این تداوم، حیات محیط زیست انسانی، حیوانی و گیاهی را کماکان با تهدید مواجه میکند (ببران، 1382).
اما این واقعیت آشکار است که تصمیمات بین المللی هنوز تحقق نیافته و به وعدهها عمل نشده است. تصمیماتی که با عباراتی عالی و جامع و با تبلیغات وسیع و پرهیاهو در رسانهها نوشته میشود، نه تنها تهدیدات زندگی بر کره خاکی را تغییر نداده، بلکه جوی از بیاعتمادی را به وجود آورده است. اگر از لحاظ حقوقی نیز به موضوعات محیط زیستی نگریسته شود شاهد عدم مکانیسمهای حقوقی بینالمللی برای حفاظت از محیط زیست نیز خواهیم بود. همانطور که کنت مک کالیون26 وکیل دعاوی بینالمللی محیط زیستی اشاره دارد، عهدنامهها و بیانیههای مربوط به حمایت از محیط زیست که قواعد عرفی و معیارهای ناظر بر مسئولیت و غرامت ناشی از تخریب محیط زیست را تدوین میکنند، فاقد ابزار کافی برای پیشگیری و جبران تهدیدات صورت گرفته علیه محیط زیستاند (کالیون، 1383).
نهایتاً از مطالب بالا موارد زیر استنباط میشود:
1- اهمیت جهانی، ملی و محلهای محیط زیست.
2- اجرای نشدن تصمیمات بینالمللی به دو دلیل نبودن ضمانت اجرایی و بیشتر تکنولوژیکی بودن راهکارها و طرحهای پیشنهادی.
3- آنچه که مشهود است نیاز به اقدامات لازم جهت کاهش مشکلات زیست محیطی از جمله بررسی و تحقیق جهت یافتن عوامل موثر بر محیط زیست است تا در سیاستگذاریهای زیست محیطی از آنها استفاده شود.
بعد از بررسی تاریخی متغیر وابسته این پژوهش لازم است، متغیر مستقل نیز مورد کنکاش قرار گیرد که در زیر به آن خواهیم پرداخت.

2- تاریخچه و تعاریف مفهوم سرمایه اجتماعی:
یکی از متقدمان طرح نظریه سرمایه اجتماعی لیدا جی. هانیفن27 سرپرست وقت مدارس ویرجینای غربی در آمریکا است (شارعپور 1385). وی به عنوان اولین فردی که به این مفهوم توجه کرد در اغلب آثار معرفی شده است (خوش فر، 1387) که در سال 1920 این واژه را مطرح کرد و آن را شامل دارائیهایی میدانست که در زندگی روزانه افراد مهم به حساب میآیند، همانند حسن تفاهم، رفاقت و دوستی، احساس همدردی و روابط اجتماعی بین افراد خانوادههایی که یک واحد اجتماعی را تشکیل میدهند (فلدمن و اساف 1999 به نقل از شریفیانثانی). هانیفن هر دو وجه منافع خصوصی و عمومی سرمایه اجتماعی را برجسته کرد، اما به رغم این نوآوری مفهومی، توفیقی نیافت و بدون اثری ناپدید شد (پاتنام و گاز، 2002).
پس از چند دهه سكوت، در دهه 1950 گروهی از جامعهشناسان شهری کانادایی سیلی28، سیم29 و لوزولی30 و یک نظریه پرداز مبادله به نام جورج هومنز31 در سال 1961 این واژه را احیا کردند (شارعپور 1385). در همین سال جین جیكوبز 32، در اثري تحت عنوان “مرگ و زندگي شهرهاي بزرگ آمریکایی”، مفهوم سرمايه اجتماعي را در معني شبكه‌هاي اجتماعي كه مي توانند نقش كنترل اجتماعي را ایفا نمايند، بكار برد. وی مينويسد كه شبكه‌هاي اجتماعي فشرده در محدوده‌هاي قديمي و مختلط شهري، صورتي از سرمايه اجتماعي را تشكيل ميدهند كه در ارتباط با نظافت و بهداشت محيط، عدم وجود جرم و جنايت خياباني و ديگر تصميمات مرتبط با بهبود كيفيت زندگي در مقايسه با عوامل نهادي رسمي مثل مسئولين نظافت و نيروي حفاظتي پليس و نيروي انتظامي، مسئوليت بيشتري از خود نشان ميدهند (فوكوياما33، 1379) سپس در دهه 1970، جان لوری34 اقتصاددان، براي تحليل فرصتهای متفاوت اقتصادی جوانان اقلیت و غیر اقلیت در پیوندهای اجتماعی از مفهوم سرمایه اجتماعی استفاده کرد (گزارش تحقیقی کمیسیون بهرهوری استرالیا، 1387).
شایان ذکر است که هیچ یک از این نویسندگان از آثار قبلی که درباره این موضوع به رشته تحریر آمده بود، ذکری به میان نیاوردند، ولی همگی اصطلاح عام سرمایه اجتماعی را به کار گرفتهاند تا حیاتی بودن و اهمیت پیوندهای اجتماعی را در آن خلاصه کنند (شارعپور 1385)، اما مفهوم سرمايه اجتماعي تنها در دهه 1980 بود كه به شدت مورد توجه قرار گرفت و توانست با گسترش نظري و تجربي، جايگاه تعريف شدهاي در ميان نظريههاي جامعه شناسي به خود اختصاص دهد. اين امر عمدتاً مرهون کارهای كلمن جامعه شناس امريكايي و تحقيق او در زمينه مشاركت در امور مدرسه (در شهر شيكاگو) است پس از آن بورديو در فرانسه ابعاد ديگري از اين مفهوم را روشن ساخت و در سال 1990 پاتنام مطالعه در زمينه رابطه سرمايه اجتماعي و نهاد هاي دموكراتيك در ايتاليا انجام داد که از عوامل موثر در گسترش این مفهوم ميباشد (خوش فر و همکاران، 1388). جدول زیر، تاریخچه کاربرد مفهوم سرمایه اجتماعی را تا دهه 1990 نشان میدهد.
(جدول شماره 1-2): تاریخچه کاربرد مفهوم سرمایه اجتماعی
سال
نظریهپرداز
کاربرد
تخصص
1920
لیدا جی. هانیفن
دارائیهای زندگی روزانه
مربی آموزشی
دهه 1950
سیلی، سیم و لوزولی
حوزه شهری
جامعهشناسی شهری
1961
جورج هومنز
در نظریه مبادله
جامعهشناسی
1961
جین جیكوبز
شبكه‌هاي اجتماعي
شهر شناس
1970
جان لوری
فرصتهای متفاوت اقتصادی
اقتصاددان
دهه 1980
بوردیو
ماهیت و محتوی
جامعهشناس
دهه 1980
کلمن
کارکرد سرمایه اجتماعی
جامعهشناس
1990
پاتنام
اجتماع مدنی
علوم سیاسی
تاریخچه این مفهوم نشان میدهد که هر یک از محققان به بعد خاصی از آن توجه نمودهاند، اما بعد از سال 1980 وحدتی در حول تحقیقات پدید آمد که عرصههای اساسی را عملاً با یکدیگر پیوند میداد. این عرصهها شامل؛ خانواده، رفتار جوانان، مدرسه و آموزش و پرورش، زندگی اجتماعی کار و سازمان، دموکراسی و حکمرانی، کنش جمعی، بهداشت و محیط زیست، جرم و خشونت و توسعه اقتصادی است، پس میتوان گفت که مفهوم سرمایه اجتماعی از دهه 1920 مطرح گردیده ولی در طی دو دهه اخیر بوده که به شدت مورد توجه قرار گرفت (شارعپور 1385).
دانشمندان و نظریه پردازانی چون جمیز کلمن (1377)، پاتنام (1380)، بوردیو (1986)، ساباتینا (2009)، فیلد (1388) و فرانسیس فوکویاما (1998) و … هر یک تعاریفی از سرمایه اجتماعی ارائه دادهاند که نسبتاً متفاوت میباشند. به علاوه، از اصطلاحات و مفاهیم بسیار متعددی برای ارجاع و اشاره به سرمایه اجتماعی استفاده میشود نظیر انرژی اجتماعی، روحیه اجتماعی، پیوندهای اجتماعی، فضیلت مدنی، شبکه های اجتماعی، منابع اجتماعی، شبکه های رسمی و غیر رسمی و چسب اجتماعی (شارعپور 1385).
تعریف اصطلاحات یا کلید واژهها در همه رشتهها اهمیت بهسزائی دارد. سرمایه اجتماعی از دو واژه سرمایه و اجتماعی تشکیل شده است واژه سرمایه در اصل به معنای دارائی یا ثروتی است که قابلیت تملیک را داشته باشد (فرهنگ عمید، 1362 و فرهنگ معین، 1385) و اشاره به این دارد که سرمایه اجتماعی مثل سرمایه انسانی یا مالی، مولد است ( شارعپور، 1385). واژه اجتماعی در اصل به معنای گرد آمدن، تجمع و جمع شدن، منسوب به اجتماعی است (فرهنگ عمید، 1362 و فرهنگ معین، 1385) و در مفهوم سرمایه اجتماعی اشاره به این دارد که سرمایه منابع و دارائی، شخصی و فردی نیست بلکه جمعی است (شارعپور، 1385).
در سالهای اخیر، سازمانهای بینالمللی از جمله بانک جهانی، سازمان بهداشت جهانی و سازمان همکاری اقتصادی و توسعه توجه زیادی به مفهوم سرمایه اجتماعی کردهاند و به ارائه تعریف از این مفهوم پرداختهاند. بهعنوان مثال، بانك جهاني35، سرمايه اجتماعي را شامل هنجارها، ارتباطات، نگرشها و ارزشهایی میداند که بر تعاملات بین مردم حاکم و باعث توسعه اقتصادی و اجتماعی میشود (فیلد، 1388). علاوه براین، سازمان بهداشت جهانی سرمایه اجتماعی را درجهای از انسجام اجتماعی میداند که به روابط بین مردم از طریق شبکهها، هنجارها و اعتماد، باز میگردد و همکاری و هماهنگی را برای دستیابی به منافع مشترک آسانتر میکند (همان). سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه نیز سرمایه اجتماعی را شبکهها، هنجارهای مشترک و ادراکاتی که همکاری درون و برون گروهی را تسهیل میکنند، میداند (هالی، 2003).
بوردیو سرمایه اجتماعی را تمام منابع واقعی یا بالقوهای میداند که با شبکهای بادوام از روابط کم و بیش نهادینه شده آشنایی یا درک متقابل پیوند میخورد (بوردیو، 1985). به اعتقاد بوردیو، سرمایه اجتماعی به عنوان شبکهای از روابط، یک ودیعه طبیعی یا یک ودیعه اجتماعی نیست بلکه چیزی است که در طول زمان برای کسب آن باید تلاش کرد (شارعپور، 1385: 22)
سرمايه اجتماعي در نظر پاتنام، وجوه گوناگون سازمان اجتماعي نظير اعتماد ، هنجارهاي جمعي و شبكههاي انساني را در بر ميگيرد كه با تسهيل اقدامات هماهنگ، موجب بهبود كارايي جامعه ميشوند (پاتنام، 1995). به اعتقاد پاتنام سرمایه اجتماعی مانند سایر سرمایهها مولد است و امکان دستیابی به اهداف مشخصی را فراهم میکند که بدون آن غیرقابل دسترسی خواهند بود (پاتنام، 1380: 285).
به نظر فوکویاما، سرمايه اجتماعي مجموعه هنجارهاي موجود در سيستم هاي اجتماعي است كه موجب ارتقاي سطح همكاري اعضاي آن جامعه شده و موجب پایين آمدن سطح هزينههاي تبادلها و ارتباطها ميشود. براساس اين تعريف، مفاهيمي، نظير: جامعه مدني و نهادهاي اجتماعي نيز داراي ارتباط مفهومي نزديك با سرمايه اجتماعي هستند (فوكوياما، 1999).
اما، کلمن سرمايه اجتماعي را با كاركردش تعريف ميکند. وی

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره شوهر آهوخانم، آداب و رسوم، فرهنگ عامه Next Entries منبع مقاله درباره شوهر آهوخانم، ظلم و ستم