منبع تحقیق درمورد سرمایه اجتماعی، عامل اجتماعی، ساختار اجتماعی، جامعه مدنی

دانلود پایان نامه ارشد

:37-36). پس سرمایه اجتماعی از نظر بوردیو، دستاورد استراتژی سرمایهگذاری است، چه به صورت فردی یا جمعی، آگاهانه یا غیر آگاهانه، که به ایجاد و تثبیت مناسبات اجتماعی میانجامد و به طور مستقیم در مدت زمان کوتاه یا طولانی قابل بهربداری است. این مناسبات میتواند در همسایگی، محل کار و یا در بین خویشاوندان باشد (غفاری، 1387: 12).
بورديو از چهار نوع سرمايه نام مي‌برد:
1- سرماية اقتصادي يا دارايي مولد
2- سرماية اقتصادي يا موقعيت و روابط موجود در گروه‌بندي‌ها و شبكه‌ها
3- سرماية فرهنگي يا مهارت‌هاي فردي غيررسمي، عادت‌ها، حالت‌ها، شيوه‌هاي زباني، مدارج آموزشي، ذائقه‌ها و شيوه‌هاي زندگي
4- سرماية نمادين يا استفاده از نمادها براي مشروعيت بخشيدن به مالكيت سطوح متفاوت سه نوع سرمايه پيشين (ترنر، 1998 به نقل از خوش فر و صالحی 1388).
بورديو علاوه بر چهار نوع سرمايه به نوع ديگري از سرمايه يعني سرماية‌ سياسي هم اشاره مي‌كند كه نخبگان سياسي در طي ساليان فعاليت سياسي آن را به دست مي‌آورند (بورديو، 2002).
بوردیو معتقد است که سرمایه اجتماعی یکی از دارائیهای ثروتمندان و وسیلهای برای حفظ برتری آنهاست. در نظریه وی جایی برای امکان بهرهوری دیگران، یعنی افراد کمبضاعتتر، از این پیوند اجتماعی وجود ندارد (فیلد، 1388). سرمایه اجتماعی از دیدگاه وی تا حدی یک نوع تسلسل است، بدین شکل که ثروتمندان موقعیت خود را با استفاده از روابطشان با سایر ثروتمندان حفظ میکنند. این گونه افراد «به خاطر سرمایه اجتماعیشان مورد توجه هستند و به خاطر مشهور بودن، از امتیاز شناخته شدن بهرمندند، … آنها در مقایسه با تعداد افرادی که میشناسند، برای افراد بیشتری شناخته شده هستند و فعالیت جامعهپذیریشان، وقتی که به کار گرفته شود، سازندهتر است» (بوردیو، 1986 :250).
از نظر بوردیو مقدار سرمایه اجتماعی در تملک هر عامل اجتماعی به دو امر بستگی دارد:
1- اندازه شبکه ارتباطاتی که عامل اجتماع به خوبی بتواند آنها را هماهنگ نماید.
2- مقدار سرمایه (اقتصادی، فرهنگی و نمادی) هر یک از کسانی که عامل اجتماعی با آنها در ارتباط است (خوش فر، 1387).
از نظر بوردیو، دستاورد سرمایه اجتماعی این است که در نهایت از طریق مشارکت پیوسته در شبکه به منظور افزایش فواید دو جانبه، پاداش اقتصادی نیز به همراه دارد. بنابراین، سرمایه اجتماعی، بزاری است که از طریق روابط و پیوستگیهای اجتماعی دسترسی به منابع را امکانپذیر میسازد و در جوامع سرمایهداری آشکارا این امر دیده شده است (غفاری، 1387: 12). بدین سان، حجم سرمایه اجتماعی مورد تملک ک فرد به اندازه شبکه پیوندهایی بستگی دارد که او میتواند به طرزی موثر بسیج کند و افزون بر این، به حجم سرمایه (اقتصادی، فرهنگی یا نمادین) افرادی که با آنها در تعامل است، وابسته است (همان).
میتوان نتیجه گرفت که دیدگاه بوردیو در زمینه سرمایه اجتماعی، تنها یک دیدگاه ابزاری است، به عبارت دیگر، اگر سرمایه اجتماعی نتواند موجب رشد سرمایه اقتصادی شود، کاربردی نخواهد داشت (الوانی و دیگران، 1381: 5).
جیمز کلمن:
جمیز کلمن یکی از جامعهشناسان برجسته آمریکایی است. وی در توسعه سرمایه اجتماعی، خصوصاً در آمریکای شمالی، تاثیرگذارتر از بوردیو بود. کلمن دیدگاهی بین رشتهای داشت و قصد داشت جامعهشناسی و اقتصاد را با هم پیوند دهد، وی برای این کار از جامعهشناسی انتخاب عقلانی استفاده کرد.
ديدگاه كلمن در زمينه سرمايه اجتماعي، مطالعهاي است كه تحت عنوان «برابري در فرصتهاي تحصيلي» در سال 1960 در میان شش قوم اصلی آمریکا انجام داده است. به نظر كلمن، موفقيت تحصيلي فرزندان وابسته به پيشينه طبقاتي و اجتماعي آنهاست، به طوري كه والدين ميتوانند با تسهيل و تقويت روابط خود با فرزندان به راحتي مهارتها و قابليتهاي لازم را به فرزندان انتقال داده و با ايجاد سرمايه انساني در آنها بر پيشرفت تحصيلي فرزندان خود تاثيرگذار باشند (وولکاك55 ،1998). کلمن با مجموعه مطالعاتی که در مورد موفقیت آموزشی در مناطق اقلیتنشین آمریکا انجام داد، توانست نشان دهد که سرمایه اجتماعی صرفاً به قدرتمندان محدود نبوده و میتواند برای فقیران و اجتماعات حاشیه نشین مفید باشد (فیلد، 1388).
از نظر کلمن، سرمایه اجتماعی نشان دهنده یک منبع است زیرا متضمن شبکهها مبتنی بر اعتماد و ارزشهای مشترک میباشد (فیلد، 1388). این مفهوم در نظر کلمن شامل هستیهای متنوعی است که جنبهای از ساختار اجتماعی هستند و کنشهای خاصی از کنشگران را در درون ساختارهای اجتماعی تسهیل میکنند (کلمن، 1988). کلمن با استفاده از تمایز اقتصادی مرسوم بین کالاهای خصوصی و عمومی توضیح میدهد که چطور سرمایه اجتماعی کمک میکند تا مشکل جمعی را درک کنیم (غفاری، 1387: 13). همچنین، کلمن به بستگی یعنی وجود رابطه تقویت کننده متقابل بین کنشگران مختلف و نهادها، نهتنها بهعنوان ضرورتی برای بازپرداخت الزامها، بلکه برای تحمیل ضمانتها مورد توجه قرار میدهد (همان).
وی در مقاله خود درباره سرمایه اجتماعی و انسانی، روابط را تشکیل دهنده منابع سرمایه از طریق ایجاد تعهدات و انتظارات بین کنشگران، اعتماد سازی در محیط اجتماعی، باز کردن کانالهایی برای اطلاعات و تنظیم هنجارهایی که اشکال خاصی از رفتار را تضمن میکنند، تعریف مینماید (فیلد، 1388).
همانطور که اشاره شد بوردیو سرمایه اجتماعی را دارائی ثروتمندان میدانست. برخلاف وی، کلمن سرمایه اجتماعی را کالای عمومی میداند که تمام کنشگران میتوانند از آن بهره بگیرند، هرچند که ممکن است سرمایه توسط عدهای ایجاد گردد اما فایده آن عاید تمام کسانی که جزو یک ساختار هستند میگردد، به طور کلی سرمایه اجتماعی در کارکردش برای همه مفید است (کلمن، 9-1988).
خوش فر (1387) ویژگیهای این کالای عمومی را از دید کلمن در 3 نوع زیر میداند:
1- به آسانی مبادله نمیشود اگر چه این سرمایه منبعی است که ارزش استفاده دارد.
2- سرمایه اجتماعی دارایی شخصی هیچ یک از افرادی که از آن سود میبرند نیست و این به واسطه صفت کیفی ساختار اجتماعی، که فرد در آن قرار گرفته است.
3- نتیجه فرعی فعالیتهای دیگریست و معمولاً شخص خاصی آن را به وجود نمیآورد (خوش فر، 1387).
به نظر كلمن سرمايه اجتماعي تركيبي از ساختارهاي اجتماعي است كه تسهيل‌كننده كنش‌هاي معيني از كنشگران در درون اين ساختارهاست. سرمايه‌ي اجتماعي مانند ديگر اشكال سرمايه‌ي مولد است كه بدون آن نيل به برخي از اهداف ميسر نيست. به نظر او سرمايه اجتماعي منبعي براي كنش افراد است. براي مثال، گروهي از افراد كه واقعا به يكديگر اعتماد دارند در قياس با گروهي كه فاقد چنين اعتمادي در بين خود هستند از قواي همكاري بيشتري با يكديگر برخوردارند.
پس سرمايه اجتماعي از نظر جيمز كلمن منبعي اجتماعي ـ ساختاري است كه دارايي و سرمايه افراد محسوب مي‎شود. اين دارايي شي واحدي نيست، بلكه ويژگيهايي است كه در ساختار اجتماعي وجود دارد و باعث مي‎شود، افراد با سهولت بيشتري وارد كنش اجتماعي شوند. اين نوع سرمايه امكان دستيابي به هدفهاي معيني را كه در نبود آن دست نيافتني است فراهم مي‎سازد.
مهمترين ويژگي سرمايه اجتماعي از نظر كلمن نظام تعهدات و انتظارات است. بدین شکل که اگر شخص «الف» براي شخص «ب» كاري انجام دهد با اعتماد به اينكه «ب» در آينده آن را جبران خواهد كرد، اين امر انتظاري را در «الف» و تعهدي را در «ب» براي حفظ اعتماد ايجاد مي‎كند. اين تعهد مانند برگه‎اي اعتباري در دست «الف» است و اگر او تعداد زيادي از اين برگه‎ها از افرادي كه با آنها رابطه دارد در دست داشته باشد، همانند سرمايه مالي بزرگي براي «الف» اعتباري را ايجاد مي‎كند كه در صورت لزوم مي‎تواند ازآن استفاده كند (ازكيا و غفاري،1383 :278).
بر خلاف بوردیو، کلمن، سرمایه اجتماعی را نتیجه سرمایهگذاری مستقیم نمیداند، بلکه وی سرمایه اجتماعی را محصول جانبی فعالیتهای دیگر است.
نقطه نظرات کلمن درباره اینکه سرمایه اجتماعی چگونه توسط بازیگران عقلانی شده و چگونه میتواند برای اجرا و حمایت از انتظارات خانواده از بچههایشان در اجتماعات منسجم مورد استفاده قرار گیرد، همچنین در چه حالتی از اعتماد و بدهبستان، بازیگران میتوانند به شکل عقلانی در سرمایه اجتماعی(از طریق ایجاد و اجرای مکرر تعهدات مهم درون یک شبکه خاص) سرمایهگذاری کنند، کاربرد دارد (شجاعی و همکاران،1387 :39).
فرانسیس فوکویاما:
فوكوياما نیز به بحث سرمایه اجتماعی توجه نموده است. وی همانند پاتنام سرمایه اجتماعی را در سطح کشورها و در ارتباط با رشد اقتصادی در نظر میگیرد. فوکویاما در تعریف سرمایه اجتماعی بیشتر بر هنجارها و ارزشهای غیر رسمی تکیه کرده است (غفاری، 1387: 14). به نظر وی سرمايه اجتماعي مجموعه هنجارهاي سيستم‌هاي اجتماعي است كه موجب ارتقاء سطح همكاري اعضاي آن سيستم گرديده و موجب پايين آمدن سطح هزينههاي تبادلات و ارتباطات ميگردد (فوکویاما، 1379: 10). حوزه و دامنه تاثير اين هنجارها در سطح خرد از تعاملات موجود در بين دو دوست تا تعاملات بين كشورها در سطح كلان، متغير است. وي در مدل خود براي بررسي سرمايه اجتماعي به جز هنجارها و ارزشهاي مشترك، متغيرهاي مستقل واسطه‌اي مانند انسجام داخلي گروه، اعتماد متقابل درگروه، داشتن ارتباط موثر با گروههاي ديگر يا شعاع بياعتمادي در كنار انسجام گروهي در نظر میگیرد، تا نشان دهد كه براي تقويت سرمايه اجتماعي تنها منابع درونگروهي كافي نيست و بايد به منابع بيرون از گروه نيز توجه كرد (همان).
به نظر فوکویاما سرمایه اجتماعی یک کالای عمومی است و باید سازمان دولتی یا عامل غیر دولتی در خارج از اقتصاد مانند کلیسا یا یک انجمن داوطلبانه آن را عرضه کند. وی سرمایه اجتماعی را جزء اساسی جامعه مدنی میداند و معتقد است که نهادهای جامعه مدنی در ایجاد آن و انتقال ارزشها و رفتارهای مدنی نقش اساسی ایفاء میکنند (غفاری، 1387 :14). سرمایه اجتماعی علاوه بر آن که به طور خود جوش و داوطلبانه سازمان مییابد، وجود آن برای کارکرد صحیح نهادهای عمومی رسمی نیز ضرورتی حیاتی دارد (تاجبخش، 1384: 180).
بر خلاف پاتنام كه اعتماد،‌ شبكه‌ها و مشاركت مدني را به عنوان منابع سرمايه اجتماعي در نظر میگیرد، فوکویاما آنها را به عنوان آثار و نتايج سرمايه اجتماعي در نظر ميگیرد. فوكوياما براي سنجش سرمايه اجتماعي روش جايگزين ديگري را به جاي روش مرسوم معرفي ميكند. طبق نظر وي چون گردآوري و سنجش داده‌هاي مطلوب سرمايه اجتماعي مشکل است، میتوان از دادههای مربوط به وضعیت فقدان سرمایه اجتماعی يعني داده‌هاي مربوط به انحرافات اجتماعي از قبيل ميزان جرم و جنايت، دزدي، مصرف مواد مخدر و … استفاده و به روشهاي مرسوم اندازه‌گيري نمود، زیرا وي فرض ميكند كه انحرفات اجتماعي بازتاب فقدان سرمايه اجتماعي است (فوكوياما، 1999).
روبرت پاتنام:
پاتنام، ‌استاد علوم سياسي در آمريكا، نئولیبرال ( دیویس، 2001)، تجربهگرا (بلاند، 2003)، یکی از نظریپردازان برجسته سرمایه اجتماعی است و مفهوم سرمايه اجتماعي را در ارتباط با توسعه سياسي به كار برد (فیلد، 1388). وی پس از انتشار مطالعه برجسته خود تحت عنوان “بولینگ تنها56” (2000) تبدیل به شناختهترین چهره سرمایه اجتماعی گردید. وی از مطالعه خویش نتیجه میگیرد که سرمایه اجتماعی در آمریکا در حال فرسایش است. وی نگران است که افراد دیگر تمایل ندارند که در لیگهای رسمی بولینگ بازی کنند، بلکه ترجیح میدهند تنها با آشنایان خود بازی کنند. وی برای بررسی تجربه ادعای خود از پیمایشهای گوناگونی که در جامعه آمریکا در طول چند دهه گذشته انجام شده است، استفاده کرد.
در حالی که نظرات بوردیو و کلمن در جهان بهطور نسبی، در محدودی رشته جامعهشناسی و نظریه اجتماعی شناخته شده هستند. کار پاتنام از مرزهای رشته تخصصی وی که علوم سیاسی بود، فراتر رفته و به حوزه عمومی رسیده است (فیلد، 1388).
پاتنام، دیدگاهی از سرمایه اجتماعی ارائه میدهد که با پیشفرضهای وبری از

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد سرمایه اجتماعی، زیست محیطی، محیط زیست، جهان بینی Next Entries منبع تحقیق درمورد سرمایه اجتماعی، هنجارهای اجتماعی، هنجار اجتماعی، مشارکت مدنی