منبع تحقیق درمورد سازمان همکاری شانگهای، آسیای مرکزی، نفت و گاز، ژئواستراتژیک

دانلود پایان نامه ارشد

خواهد بود اگر چین و روسیه گامی در جهت اجرای خواسته ی خود در تامین منافع ملی و جهانی خود، خصوصا در مورد منابع انرژی در خلیج فارس و خاورمیانه برندارند. نظر به اینکه ایران به سرعت در حال تبدیل به یک انبار بزرگ برای چین و آسیای مرکزی است و اهمیتی که در تامین نفت و گاز برای روسیه و چین دارد، سازمان مذکور احتمالا باید خود را برای حمایت از ایران که چهارمین کشور دارای ذخایر انرژی در منطقه و دومین عرضه کننده ی تولیدات انرژی به چین محسوب می گردد، آماده کند (رحمان،1385: 138)

الف)شکل گیری پیمان همکاریهای شانگهای
سازمان همکاری شانگهای یک اتحادیه ی سیاسی – اقتصادی و امنیتی است که در سال 2001 رسما پا به عرصه گذاشت. شکل گیری این سازمان در واقع تداوم و تکامل گروه شانگهای –پنج است که در سال 1996، با مشارکت فدراسیون چین، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی به وجود آمد. هدف از شکل گیری این سازمان منطقه ای، همکاری جمعی کشورهای عضو برای برخورد با چالشهای بین المللی و منطقه ای است. در حال حاضر چین، روسیه، قزاقستان ، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان شش عضو اصلی سازمان همکاری شانگهای را تشکیل می دهند . هر چند این کشورها دارای مسایل و مشکلات خاص خود هستند اما همه آنها احساس می کنندکه در پرتو سازمان همکاری شانگهای می توانند با چالشها برخورد نمایند.(واعظی، 1390: 235) هدف اساسی «شانگهای» «تحکیم همکاری نظامی در مرزهای منطقه» و مبارزه با «حرکت‌های تجزیه طلبانه» اعلام شد. اما روند تکثرگرایی سیاسی، «گروه پنج» را از یک اتحاد محدود امنیتی، به نطفه‌ی یک بلوک‌بندی بین المللی مبدل کرد. امری که خود پایه‌گذاران این سازمان نیز پیش بینی نمی‌‌کردند(حامی، 1390: 224) در نهایت سازمان همکاری شانگهای از دل رقابت قدرت های بزرگ، بر سر منطقه ی ژئوپولیتیک آسیای میانه سر برآورد . هدف بنیادی آن، مبارزه با جنبش های جدایی خواه و افزایش همکاری های نظامی در مرزهای منطقه اعلام شد (بزرگی و حسینی، 1390: 71) سازمان همکاری شانگهای پیشنهاد چینی ها بود که روسیه، به دلایل خاص خود، فعالانه آن را مورد حمایت قرار داده است. در حال حاضر، این سازمان در جهت هماهنگی واکنش های منطقه ای نسبت به تهدید های تروریستی، تجزیه طلبی و افراط گرایی که کشورهای عضو با آن روبرو هستند می کوشد. اگر چه مشتاق است در آینده تبدیل به یک سازمان منطقه ای بسیار فراگیرتر با وظایف اقتصادی، فرهنگی و شاید نظامی شود. علاوه بر شش عضو اصلی شانگهای این سازمان دارای چهار عضو ناظر نیز می باشد که عبارتند از : ایران، هند، پاکستان و مغولستان باید دانست که اعضای ناظر شانگهای تقاضای رسمی خود را برای پیوستن به این سازمان به عنوان اعضای اصلی و کامل مطرح نموده اند . بدین ترتیب چنانچه اعضای ناظر به عضویت کامل این سازمان در آیند، بیش از پیش بر قدرت و اهمیت ژئواستراتژیکی آن افزوده خواهد شد. در واقع، پیوستن هند و پاکستان ، شانگهای را به سازمانی با نصف جمعیت جهان تبدیل خواهد کرد ( اخوان کاظمی،1385: 107)
ب)عوامل پیدایش سازمان همکاری شانگهای
آنچه که باعث شکل گیری سازمان سیاسی اقتصادی و امنیتی همچون سازمان همکاری شانگهای شده است، تهدیدات و فرصت هایی است که کشورهای عضو احساس می کنند، با گرد آمدن در یک سازمان، اعضا می توانند بر تهدیدات فائق آیند و از فرصت ها استفاده کنند. به عبارت دیگر مبنای شکل گیری یک اتحادیه ی نظامی، اقتصادی و یا سیاسی منافعی است که هر یک از کشورهای عضو از آن انتظار دارند. سازمان همکاری شانگهای دقیقا در پرتو چنین نگرشی شکل گرفته است. نکته ی مهم این است که فرصت ها و چالشهایی که باعث شد اعضای همکاری شانگهای گردهم بیایند، مشابهت های زیاد با چالش ها و فرصت هایی دارد که جمهوری اسلامی ایران به نوعی با آن مواجه است. تهدیدات دولت محور مثل سیاست یکجانبه گرایی امریکا، تهدیدهای گروه محور همچون جدایی طلبی، تروریسم، قاچاق اسلحه ، قاچاق انسان و قاچاق مواد مخدر از جمله این تهدیدات محسوب می شوند (Qingguo Jia,2001) محوریت مبارزه با تروریسم، جدایی طلبی و افراطی گری در شانگهای در واقع نشانگر نگرانی ها و ملاحظات امنیتی کشورهای عضو در برخورد با معضلات امنیتی عمده ای است که بطور مشترک امنیت ملی آنها را در معرض مخاطره قرار می دهند. بر همین اساس، یک نیروی واکنش سریع به عنوان مرکز ضد ترورسیم توسط اعضای شانگهای تشکیل گردیده که مقر آن در بیشکک قرقیزستان است. ( اخوان کاظمی،1385: 99)در حقیقت سازمان همکاری شانگهای می تواند بخشی از ترکیب بندی مجدد اتحادهای استراتژیک باشد که شاید بتوان آن را نماد پایان عصر تک قطبی بعد از جنگ سرد داشت. بسیاری از نویسندگان امریکایی عضویت ایران در سازمان مذکور را تائید نهایی این موضوع می دانند که این سازمان بسیار دقیق و ماهرانه در حال تبدیل به یک وزنه ی تعادل ژئوپولیتیکی در مقابل امریکا است ( واتسون،1385: 161) پس نخستین هدف سازمان همکاری شانگهای ایجاد امنیت و رفاه برای کشورهای عضو است و از همین رو می خواهد روابط و همکاری های دو جانبه و چند جانبه را در زمینه های بازرگانی و اقتصادی میان اعضا گسترش دهد و گامهای مشخصی نیز در این راه برداشته است. ایران می تواند در پروژه های مورد نظر مشارکت کند و از مزایای اقتصادی آن بهره مند شود (Xia Yishan,2001,12)ایران می تواند نقشی در این گروه بندی های دوباره داشته باشد ایران در چارچوب برنامه های انرژی رسانی و تامین دسترسی کشورهای محصور در خشکی به دریاهای آزاد می تواند جغرافیای اقتصادی منطقه را دگرگون کند
شانگهای هسته اولیه شکل گیری یک سیستم ضد امریکایی در آسیاست که چین نقش اصلی را در آن ایفا می کند. اخراج امریکا از آسیای مرکزی هدف اصلی شانگهای محسوب می شود در واقع، چین و روسیه نسبت به حضور امریکا در منطقه آسیای مرکزی که بطور سنتی حوزه نفوذ آنها تلقی شده است بشدت حساس و نگران هستند. همکاری های فزاینده ی چین و روسیه نشانگر این نکته است که چین و روسیه در نظر دارند تا با حضور و نفوذ امریکا در منطقه آسیای مرکزی مقابله نموده و حوزه نفوذ مشترکی را برای خود در این منطقه تثبیت نمایند ( اخوان کاظمی،1385: 117) از عوامل موثر در شکل گیری سازمان همکاری شانگهای نگرانی اعضا از وجود اختلافات مرزی و تحرکات نظامی علیه یکدیگر ،مقابله با گسترش ناتو به سمت شرق، مقابله با یکجانبه گرایی امریکا است. حضور امریکا در منطقه برای دولتهای چین و روسیه و سایر کشورها قابل توجیه نبود ظهور گروههای افراط گرا و تروریسم در منطقه از جمله عواملی اند که زمینه ی همگرایی منطقه ای را در بین کشورهای منطقه عضو سازمان همکاری شانگهای بوجود آورده است. البته این نکته قابل کتمان نیست که سازمان شانگهای خواسته یا ناخواسته به تدریج در حال تبدیل شدن از یک سازمان منطقه ای به یک سازمان فرا منطقه ای است. (واعظی، 1385: 14)
امریکایی ها این سازمان را یک پیمان ورشو مدرن تلقی می کنند که در صدد کاهش نفوذ جهانی امریکا می باشد و مقابله با توسعه طلبی این کشور را در آسیای مرکزی و خاورمیانه هدف خود قرار داده است. امریکایی ها برای مقابله با شانگهای ابتدا از طریق راههای مسالمت آمیز و پیشنهادات اقتصادی وارد عمل شده اند. تشویق روسیه به همکاری با امریکا در مقابله مشترک با گروههای افراطی اسلام گرا و یا حمایت از پیوستن قزاقستان در سازمان تجارت جهانی نمونه ای از اینگونه اقدامات است.( اخوان کاظمی،1385: 117)در یک اقدام دیگر، امریکایی ها تلاش کردند تا مستقیما به داخل ساختار شانگهای نفوذ کنند و لذا پیشنهاد پذیرش امریکا به عنوان عضو ناظر در شانگهای مطرح ساختند.
امروزه بحث هایی همچون نفت و گاز دریای خزر، توسعه ی ناتو به شرق، تاثیر عضویت کشورهای منطقه ای، سازمان تجاری جهانی، تلاش جهت یافتن سازوکارهای مناسب برای جلوگیری از سلطه ی امریکا بر امور جهانی و… در مذاکرات، اعلامیه ها و بیانیه های سازمان فوق به چشم می خورد. در صورت همکاری منسجم اعضاء در حوزه های اقتصادی و اجتماعی بی تردید می توان سازمان همکاری شانگهای را در جایگاه بازیگری قدرتمند در آینده مورد ارزیابی قرار داد . ( یزدان پناه درو، 1389: 264)
ج)ویژگی های سازمان همکاری شانگهای و اعضای آن
*سازمان همکاری شانگهای یک سازمان نوپا و تازه تاسیس است که تنها یازده سال از آغاز حیات آن می گذرد. لذا در ابتدای راه قرار دارد و تا تبدیل شدن به یک نهاد همگرایی منطقه ای تمام عیار، همچون نمونه های موفقی نظیر ،آسه آن، می بایست مسافت طولانی را بپیماید. اهداف، راهبردهای کلان و چشم انداز آتی سازمان هنوز به دقت تعیین و عملیاتی نشده اند ( غفوری و سعیدی، 1388: 104) همچنین این سازمان سعی دارد چیزی بسیار فراتر از یک جامعه ی امنیتی باشد. همچنین سازمان مذکور علاوه بر پیشبرد ارتقا توسعه و تسهیل اتحاد اقتصادی، مایل است فعالیت هایش را به سمت ترغیب و آغاز مبادلات فرهنگی نیز گسترش دهد( واتسون،1385: 162)
*کشورهای عضو و ناظر سازمان همکاری شانگهای، جمعیتی حدود دو میلیارد و هشتاد و چهار میلیون نفر ، یعنی بیش از 42 درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند. منطقه ای که این کشورها را در بر می گیرد سرزمین های بسیار گسترده ای را شامل می شود. مساحت کل این منطقه 27 کیلومتر مربع ، یعنی بیش از 9 برابر اندازه ی مطرح ترین سازمان منطقه ای جهان یعنی اتحادیه اروپا می باشد. اهمیت ژئواستراتژیک سیاسی و اقتصادی این منطقه با در بر داشتن دو قدرت دارای حق وتو، چهار قدرت هسته ای ، کاملا آشکار است (رحمان،1385: 129 )
*همچنین کشورهای عضو سازمان به دو دسته ی مصرف کنندگان بالای انرژی و تولید کنندگان بالای انرژی تقسیم می شوند. ایران ، روسیه و قزاقستان از مهم ترین کشورهای دارای ذخائر نفت و گاز در جهان هستند به عنوان مثال روسیه و ایران به ترتیب اولین و دومین ذخایر گازی جهان را دارا می باشند از سوی دیگر اقتصاد های در حال رشد هند، چین و پاکستان این کشورها را به مصرف کننده ترین بازار انرژی جهان تبدیل کرده است . این دو ویژگی، نوعی تکمیل کنندگی اقتصادی را بین اعضا بوجود می آورد و آنها را در تعامل اقتصادی نزدیک با یکدیگر قرار می دهد.(واعظی، 1390: 241)
*از سوی دیگر از ده کشور عضو و ناظر سازمان همکاری شانگهای چهار کشور دارای قدرت هسته ای بالفعل هستند که شامل روسیه، چین، هند و پاکستان می شود و دو کشور دارای قدرت هسته ای بالقوه می باشند که شامل ایران و قزاقستان است. به عبارت دیگر از هفت قدرت هسته ای جهان، چهار قدرت در قلمرو جغرافیایی سیاسی سازمان همکاری شانگهای هستند و این ظرفیت بزرگی برای تاثیرگذاری این سازمان بر مسایل بین المللی و جهانی است .(واعظی، 1390: 241)
*همچنین سازمان شانگهای یکی از سازمان های استثنایی است که با وجود عضویت قدرت های بزرگ در آن، ایدئولوژی این قدرتها در مورد کشورهای متوسط و کوچک اعمال نمی شود و همکاری برابر اعضا را پذیرفته است و این نکته ای است که در سنجش آن با سازمان های دیگر مانند سازمان پیمان آتلانتیک و پیمان ورشو سابق در خور توجه است. (شمسیان فرد، 1385 :253 )
*سازمان همکاری شانگهای در طول عمر کوتاه مدت خود، یک سازمان منطقه ای موفق ارزیابی می شود. ظرفیت های این سازمان تا حدی است که می تواند توسعه افقی و عمودی داشته باشد. بدین معنی که هم می تواند به توسعه روابط با سایر کشورها و سازمان ها بپردازد و اعضای جدیدی جذب کند و هم می تواند شرح وظایف گسترده تری برای خود تعریف کرده و به آن جامه عمل بپوشاند. برای ایران که با بعضی تهدیدات منطقه ای و بین المللی مواجه است، عضویت رسمی در سازمان همکاری شانگهای می تواند یک فرصت استثنایی را در اختیار آن قرار دهد. از سوی دیگر، با توجه به نقش برجسته جمهوری اسلامی ایران در عرصه منطقه ای و بین المللی، بطور قطع اعضای سازمان همکاری شانگهای می تواند یک فرصت استثنایی را در اختیار آن قرار دهد .(واعظی، 1390: 235)
* هر یک از کشورهای عضو یا ناظر سازمان همکاری شانگهای به نوبه ی خود یک وزنه ی سیاسی مهم در سطح منطقه ای،

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد شورای امنیت، منافع اقتصادی، روابط اقتصادی، نفت و گاز Next Entries منبع تحقیق درمورد سازمان همکاری شانگهای، آسیای مرکزی، سازمان شانگهای، ژئوپولیتیک