منبع تحقیق درمورد سازمان همکاری شانگهای، سازمان شانگهای، ژئوپولیتیک، ژئوپولیتیکی

دانلود پایان نامه ارشد

به موضع گیری روسیه و چین بستگی خواهد داشت. هر چند مواضع چین و روسیه در برابر برنامه ی هسته ای ایران تا اندازه ای نرم تر از قدرت های غربی به نظر می رسد ، ولی فشار و سخت گیری امریکا و دیگر کشورهای غربی بیش از آن است که چین و روسیه به سادگی بتوانند ایران را به عضویت دائم سازمان شانگهای بپذیرند(بزرگی و حسینی، 1390: 74) همچنین با توجه به تلاش های چین برای کاستن از نفوذ امریکا و گرایش روسیه به پرباپی جهان چند قطبی در دوران پس از جنگ سرد، نقش ایران برجسته تر می شود، در همین راستا است که سازمان همکاری شانگهای در پی افزایش اعضا برآمده است . (شمسیان فرد، 1385: 255) نهایتا ایران می تواند در چارچوب پروسه ی حل و فصل مسالمت آمیز اختلافها در سازمان شانگهای شرکت کند(شمسیان فرد، 1385: 252 )همچنین ایران تمایل خود را به ایجاد صلح در منطقه نشان داده است و نقش موثر آن در گفتگوهای صلح تاجیکستان نمونه برجسته ای در این زمینه است. یکی از هدف های روسیه در شکل دادن به سازمان همکاری شانگهای، محدود کردن حضور ایالات متحده در منطقه بوده است و گر چه مواضع آن کشور تا اندازه ای هم رنگ ضد ایرانی داشته است اما حوزه هایی مانند حوزه های اقتصادی می تواند زمینه ی مناسبی برای پیوستن ایران به این سازمان باشد، بویژه اینکه تلاش برای مبارزه با تروریسم برای هر دو کشور سودمند است (Eurasia net.Org ,2001) برای ایران نیز مهم است چون دو کشور یاد شده درباره ی مسائل حاد مانند انرژی اتمی ایران مواضع کماکان یکسانی دارند (شمسیان فرد، 1385: 253)
این دلایل و ادله های دیگر نشان می دهد که ایران تا چه حد در سرنوشت ژئوپولیتیکی شانگهای در آینده ی پیچیده ی امنیتی جهان و منطقه تاثیرگذار است. در حال حاضر ، چین و روسیه فکر می کنند که با همین نقش محدودی که به ایران داده اند، خواسته هایشان در درون اتحادیه تحقق می یابد. این در حالی است، که ایران با تصمیم درست و غلط خود، می تواند سرنوشت شانگهای را به خود گره بزند در چنین شرایطی احساس می شود که بازیگران سیاسی در کشورمان باید به شانگهای در فرایندی بالاتر از تعارفات معمول سیاسی و روابط بین المللی نگاه کنند.سازمان شانگهای می تواند عرصه ی چانه زنی موثر ایران باشد همانگونه که دروازه ی موفقیت شانگهای در جغرافیای سیاسی ایران نهفته است (یزدان پناه درو، 1389: 255) با این وجود، با توجه به ظرفیت های سازمان همکاری شانگهای، عضویت رسمی در این سازمان باید به دستور کاری برای دیپلماسی تبدیل شود. تحقق چنین امری هم به سود منافع ملی ایران خواهد بود و هم کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای قادر خواهند شد که در پرتو عضویت رسمی ایران در آن سازمان، از مزایای عضویت در راستای منافع ملی خود بهره مند جویند (واعظی، 1390: 258) علاوه بر این پذیرش عضویت ایران در شانگهای می تواند علامتی در جهت تقابل با غرب ارزیابی شود. این مساله مهم ترین مانع پیش روی ایران برای کسب عضویت دائم است. در این خصوص به نظر می رسد مقامات و محققین روسی و غربی دارای دیدگاههای مشترکی اند( غفوری و سعیدی، 1388: 10) حضور ناظر ایران در این سازمان و عدم پذیرش عضویت دائم در آن، کشور ما را در یک بلاتکلیفی منطقه ای قرار داده است و هنوز این نکته درک نشده که عضویت به شکل ناظر تنها تامین کننده ی هدف های دیگر بازیگران شانگهای به ویژه چین و روسیه است. به عبارت روشن تر حضور نظارتی برای ایران فقط هزینه دارد ایران باید با قاطعیت مواضع خود را به دبیرخانه ی شانگهای اعلام نموده و تقاضای عضویت دائم نماید چرا که در صورت کناره گیری ایران، سازمان شانگهای با خلاء جدی ژئوپولیتیکی مواجه شده و امکان رقابت را از دست خواهد داد، برنامه های جاری آن به شدت مختل خواهد شد و انگیزه های پاکستان و هندوستان نیز برای حضور در این سازمان کاهش پیدا خواهد کرد. از سوی دیگر با توجه به نقش برجسته ی ایران در عرصه ی منطقه ای و بین المللی بطور قطع اعضای سازمان همکاری شانگهای بسیار راغب خواهند بود که ایران را به عنوان عضو رسمی پذیرا باشند. البته، با توجه به اصول سازمان همکاری شانگهای مبنی بر سخت گیری در مورد تروریسم، جدایی طلبی و افراط گرایی، به نظر می رسد که ایران نیز باید به تعریفی متقابل از این موضوع و پس از آن به نتیجه ای در این زمینه با روسیه و چین برسد؛ نتیجه ای که دستیابی به آن برای دو طرف چندان آسان به نظرنمی رسد(http://www.english.people.com.cn/english/2001,6/15print2001.0615-72738.html.)
در صورت عضویت جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای ، ظرفیت این کشور برای تعامل بهتر با جهان خارج افزایش می یابد و قدرت مانور جمهوری اسلامی ایران در برخورد با چالشهای منطقه ای و بین المللیٍ سیر صعودی پیدا می کند. این چنین جهت گیری در واقع باعث می شود تا سیاست نگاه به شرق ایران نیز به واقعیت نزدیک تر شود. شکی نیست که سیاست نگاه به شرق نباید به معنی قهر با غرب در نظر گرفته شود، بلکه سیاست نگاه به شرق باید بگونه ای تعریف شود که بر اساس آن ایران ضمن بهره مندی از ظرفیت های شرق ، از آن به عنوان عاملی در جهت ارتقای قدرت چانه زنی خود با غرب استفاده کند (واعظی، 1390: 257)
ه)فرصت های پیشاروی ایران
گرایش راهبردی ایران به عضویت در سازمان همکاری شانگهای بر اساس مولفه های تعیین کننده ای نظیر موقعیت ژئوپولیتیک و پیوند امنیتی با آسیای مرکزی، قفقاز و آسیای جنوب غربی ، همگرایی در اهداف کلان تجاری و اقتصادی با دیگر اعضای شانگهای، برخورداری از ظرفیت های اقتصادی – تجاری و مزیت های حمل و نقل ، انرژی و در نهایت بهره مندی از موقعیت شانگهای در تعاملات منطقه ای و بین المللی و نیز ارتقای سطح تعاملات راهبردی – امنیتی با روسیه و چین به عنوان دو محور اصلی تعیین کننده ی سیاست گذاری های سازمان با هدف بالا بردن موقعیت سیاسی و امنیتی خود در سطح منطقه ای و جهان است . (غفوری و سعیدی، 1388: 101) در این میان سازمان همکاری شانگهای به دلیل برخورداری از ظرفیت های عظیم ، بستر مناسبی برای تامین منافع و امنیت ملی کشورهای منطقه از جمله جمهوری اسلامی ایران بشمار می آید ( غفوری و سعیدی، 1388: 106)
فرصت اقتصادی
پیوستن ایران به سازمان همکاری شانگهای می تواند برای اقتصاد و موقع بین المللی ایران سودمند باشد. ایران می تواند در زیر ساخت های اقتصادی منطقه سرمایه گذاری کند که همین به تقویت پیوندهای سیاسی می انجامد. (شمسیان فرد، 1385: 255) از دیدگاه اقتصادی، عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای می تواند اقتصاد ایران را به اقتصاد کشورها و مناطق پیرامونی پیوند دهد و همچنین تضمین هایی برای امنیت ایران فراهم بیاورد ( http.Strategicreview.Org/p=16751) رویکرد همکاری های اقتصادی منطقه ای سازمان همکاری شانگهای نیز یک فرصت مهم برای جمهوری اسلامی ایران محسوب می شود. در پرتو این همکاری ها یک فضای منطقه ای مهم برای تعامل اقتصادی ایران شکل می گیرد که احتمالا بیشتر از سایر اعضا برای جمهوری اسلامی ایران سودمند خواهد بود، چرا که در آن صورت، ایران به محور اصلی ترانزیت کالا و.. تبدیل شود ( واعظی، 1390: 254)
سرمایه گذاری در پروژه های نفت و گاز و بهره گیری از جاده ابریشم به عنوان یک سیستم نیرومند ترابری می تواند بهترین حوزه ها برای ایران باشد (شمسیان فرد، 1385: 254) وجود قابلیت همکاری در زمینه ی ترانزیت کالااز دیگر مزایای اقتصادی حضور در سازمان شانگهای بشمار می آید. با توجه به موقعیت جغرافیایی بی نظیر ایران در منطقه، این کشور می تواند نقطه ی اتصال آسیای مرکزی به شبه قاره و آب های آزاد باشد. گسترش خطوط مواصلاتی جاده ای و ریلی امکان ترانزیت آسان، مطمئن و کم هزینه ی کالا از آسیای مرکزی به نواحی جنوب، غرب و جنوب غربی آسیا و بالعکس را از مجرای ایران فراهم خواهد کرد (غفوری و سعیدی، 1388: 102)
از سوی دیگر، اعضای سازمان شانگهای، بر سر هم، نه تنها بزرگترین توان اقتصادی ، نظامی، هسته ای و فضایی جهان، بلکه بزرگترین بازار انرژی در جهان را نیز دارند.در پی کنفرانس سازمان شانگهای: دستاوردها و دیدگاهها در آلماتی، نماینده ی وزارت خارجه ی روسیه اعلام کرد که روسیه در اندیشه ی بنیادگذاری تشکیلاتی بین المللی با نام باشگاه انرژی است. دولت روسیه بار دیگر در نشست سازمان در نوامبر 2007 در مسکو، بر عزم خود برای راه اندازی آن باشگاه تاکید کرد (بزرگی و حسینی، 1390: 75)
نکته ی دیگر در دلایل اقتصادی در نظر گرفتن قابلیت های لازم ایران برای خروج از بن بست های فعلی و آثار ناشی از تحریم های یکسویه ی بین المللی است که ادامه ی آن در دراز مدت اقتصاد و صنعت ایران را در همه ی شاخص ها با مشکلات جدی مواجه می کند. همچنین در حوزه ی اقتصادی ایران می تواند از مزایای اقتصادی سازمان شانگهای مانند معاف از مالیات، کاهش تعرفه ها و مشارکت در پروژه های نفت و گاز بهره مند شود (شمسیان فرد، 1385: 256) حفظ و گسترش بازار مصرف بزرگ و با دوام برای نفت و صادرات غیر نفتی، بهره گیری از توان و قدرت اقتصادی و توانمندی های چین، زمینه سازی برای داد وستد آزاد کالا و دستیابی به توافق درباره ی اعطای امتیازات و معافیت های تعرفه ای، دستیابی به یک بازار بزرگ و بهره مندی از منافع اقتصادی آن و بر آوردن برخی نیازهای تکنولوژیک کشور و توسعه ی گردشگری و تبادل هیات های بازرگانی. بدین ترتیب چارچوب توافقنامه ی همکاری اقتصادی کشورهای عضو پیمان نخستین بار در نشست 23 سپتامبر 2003 تهیه شد و به امضا رسید. در این نشست رئیس دولت چین پیشنهاد کرد که برنامه ی بلند مدتی برای تشکیل منطقه ی آزاد بازرگانی در سازمان فراهم شود و چند راهکار کوتاه مدت نیز برای افزایش بازرگانی میان کشورهای عضو ارائه کرد. یک سال پس از آن ، در 23 سپتامبر 2004 ، سندی دربردارنده ی یکصد برنامه ی مشخص برای افزایش سطح بازرگانی میان اعضا به امضا رسید ( حسینی و بزرگی، 1388) همکاری های بانکی، دستاورد مهم دیگر این نشست، توافق بر سر تشکیل شورای مشترک بانکی میان کشورهای عضو بود . هدف از تشکیل این شورای مشترک بانکی، آسان کردن در فراهم آوری سرمایه برای اجرای پروژه های مشترک عنوان شد .
فرصت سیاسی
نقش آفرینی پر رنگ در اجتماعات کشورها و نهادهای منطقه ای و بین المللی اهمیت بسزایی خواهد داشت . این نشان خواهد داد که جمهوری اسلامی ایران با همسایگان ارتباط دارد و منزوی نشده است . از میان تشکل های بین الدولی اطراف ما ، سازمان همکاری شانگهای بواسطه ی حضور دو قدرت مطرح جهانی ، یعنی روسیه و چین که وجهه سیاسی قابل اعتنایی دارند در بین اعضای اصلی آن از اعتبار و منزلت خاصی برخوردارند . نظر به افزایش چشمگیر وزن و نقش آن دو کشور در عرصه ی سیاست بین المللی طی سالهای اخیر، گسترش مناسبات دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی با این دو مهره ی کلیدی از طیق سازوکار شانگهای، ضمن بهبود موقعیت منطقه ای و جهانی ایران می تواند قدرت چانه زنی کشور را در نهاد های سیاسی بین امللی ارتقا بخشید( سبحانی ، 1386: 5) ایران با پیوستن به سازمان همکاری شانگهای می تواند جای خوبی در آن به دست آورد ، زیرا توانایی میانجیگری بین گروههای اوپوزسیون اسلامی و دولت های روسیه و چین را دارد و از این رو می تواند به کاهش تنشهای منطقه ای و به صلح و ثبات جهانی کمک کند(شمسیان فرد، 1385: 256) همچنین عضویت در سازمان شانگهای، نقش ژئوپولیتیکی ایران در منطقه و جهان را برجسته تر می کند. جمهوری اسلامی ایران برای درخواست عضویت کامل در سازمان همکاری شانگهای، انگیزه هایی بیش از همکاری متقابل با اعضای دائم این سازمان دارد. پس از اشغال نظامی عراق و افغانستان از سوی امریکا و متحدانش، عضویت در سازمان شانگهای می تواند آسیب پذیری در برابر خطرهای منطقه ای را کاهش دهد و نهایتا به سود ایران است. (حق شناس و بشیری ، 1390: 93) برخی نیز عقیده دارند در شرایطی که فشارهای امریکا، اروپا و اسرائیل بر ایران به علت استمرار فعالیت های هسته ای فزونی یافته و رابطه با غرب حساس و پر تنش گردیده ، قرار گرفتن در پناه بازی

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد سازمان همکاری شانگهای، آسیای مرکزی، سازمان شانگهای، ژئوپولیتیک Next Entries منبع مقاله درمورد سیاست خارجی، خاورمیانه، انقلاب اسلامی، سیاست خارجی ایران