منبع تحقیق درمورد سازمان همکاری شانگهای، آسیای مرکزی، سازمان شانگهای، ژئوپولیتیک

دانلود پایان نامه ارشد

احتمال عضویت ایران در سازمان شانگهای این موضوع را از دید امریکا امری مثبت ندانست. برخی تحلیلگران گفته اند که با افزایش گرایش کشورهایی چون ایران به عضویت در سازمان شانگهای، این سازمان به محلی برای رویارویی با تهدیدهای امریکا در منطقه تبدیل شود (ملکی، 1385) در داخل کشور نیز در باب عضویت ایران میان صاحبان اندیشه و سیاستمداران نظرات متفاوتی دیده می شود بطوری که عده ای مخالف و عده ای موافق حضور ایران در سازمان هستند برای مثال: مخالفان حضور ایران در سازمان همکاری شانگهای معتقدند که چین و روسیه به ایران نگاهی ابزاری دارند و پذیرش ایران در سازمان، زمینه ی بهره برداری از ایران را فراهم می کند. عضویت ایران در سازمان بر نگرانی امنیتی کشورهای حاشیه ی خلیج فارس می افزاید و به آنها انگیزه می دهد که با تقویت پیوندهای خود با امریکا، در راه رویارویی با ایران گام بردارند . با توجه به جایگاه ایران در پهنه ی بین المللی و نیز بده بستان های قدرت- پایه ی میان چین و روسیه از یکسو و کشورهای غربی بویژه امریکا از سوی دیگر، این احتمال که ایران در زمینه ی رقابت های سیاسی؛ وجه المصالحه قرار گیرد، وجود دارد و همچنین سازمان همکاری شانگهای از انسجام لازم در قبال مسائل بین المللی بی بهره است و سیاست های امریکا و ناتو آن را دچار دو دستگی می کند. همچنین روسیه و چین خواهان باز شدن مسیر ایران به سوی کشورهای آسیای مرکزی نیستند، زیرا امکان داد و ستدشان با این کشورها کاهش می یابد و با عضویت کامل ایران در سازمان شانگهای ناچارند از برخی امکانات کنونی خود به سود این کشور چشم پوشی کنند . (بزرگی و حسینی، 1390: 73) بدین ترتیب ، ممکن است شانگهای پذیرش برخی از کشورهای دیگر مانند ایران را به عنوان برگ برنده ای در بازی بر علیه غرب مطرح کند و از آن در جهت کسب امتیاز استفاده نماید اما، تا زمانی که شانگهای قدرت و اعتبار لازم را کسب نکرده از پذیرش اعضای جدید بخصوص اعضایی که حضور آنها در شانگهای تنش زا خواهد بود و منجر به عکس العمل شدید امریکا و با اتحادیه اروپا خواهد شد خودداری خواهد ورزید . ( اخوان کاظمی،1385: 107)
در مقابل موافقان پیوستن ایران به سازمان اعتقاد دارند که: افزایش مشارکت و همکاری منطقه ای در زمینه های امنیتی، سیاسی و اقتصادی، در راستای منافع ملی است و افزایش قدرت ملی ایران را در پی دارد.پیوستن به سازمان تاییدی است بر سیاست تنش زدایی و اعتماد سازی ایران ، با توجه به مورد تهدید بودن ایران از سوی امریکا، عضویت در سازمان شانگهای که یک اتحاد نظامی نیست، نشان دهنده ی این است که ایران با ابزارهای پذیرفتنی در سطح بین الملل، سیاست خود را ادامه می دهد، همکاری گسترده ی ایران با سازمان ، قدرت چانه زنی ایران را برای رویارویی با غرب و چالشهای منطقه ای افزایش می دهد و در حالیکه امریکا برای گوشه نشین کردن ایران تلاش می کند عضویت ایران در سازمان این هدف را تا اندازه ای نقش برآب می کند . (بزرگی و حسینی، 1390: 73)
ن)دلایل ایران جهت عضویت در سازمان همکاری شانگهای
موضوع عضویت ایران در واقع نشات گرفته از تفکر گروهی از سیاستمداران اصولگرای کشور است که سیاست همکاری با شرق را مورد توجه قرار داده و گسترش ارتباط را با روش های متفاوت به ویژه بهره گیری از ابزار انرژی برای نزدیک شدن هر چه بیشتر به قدرت های منطقه ای مانند چین و روسیه مورد تاکید قرار می دهند. عضویت ایران به لحاظ اقتصادی در این پیمان می تواند منافع منحصر به فردی را برای ایران به دنبال داشته باشد. وضعیت ممتاز ایران در حوزه ی جغرافیایی شانگهای بگونه ای است که سران شاخص این اتحادیه به خوبی آن را درک می کنند. لذا ایران باید به بهترین وجه ممکن از این موقعیت برای نفوذ در شانگهای و پیشبرد هدفهای اقتصادی، امنیتی و سیاست خارجی خود استفاده کند. زیرا امروزه اهمیت مناطق اقتصادی در مدارهای جدید اقتصادی یا همان قلمروهای ژئواکونومیک در حوزه ی آسیا بگونه ایست که در بسیاری از موارد نسبت به دیگر مناطق اقتصادی جهان در وضعیت مناسبی قرار دارد. ایران در حوزه ی آسیا به لحاظ موقعیت های خاص اقتصادی به ویژه در دو بخش انرژی و حمل و نقل در شرایطی قرار دارد که نگاه جهانی را به خود واداشته است. از طرفی دیگر، ایران به لحاظ نزدیکی جغرافیایی به حوزه ی انرژی خزر بهترین شرایط را برای احیا و بازسازی صنایع نفت و گاز کشورهای آسیای مرکزی و صدور آن از طریق سواحل جنوبی به دنیای پیرامون دارد که از نگاه تیزبینانه ی چین و روسیه نیز دور نمانده است. با این حال، مهمترین فرض و دلیل برای عضویت دائمی ایران در شانگهای می تواند جایگاه جغرافیایی کشورمان باشد زیرا ایران در کانون محوری تحولات جهانی که مرکز آن خاورمیانه است، قرار دارد. امروزه نمی توان نقش جغرافیا در سیاست گذاری های منطقه ای و جهانی را نادیده گرفت و همین دلایل محکم جغرافیایی از یک سو ایران را ترغیب می کند تا در قرار گرفتن در درون اتحادیه ی شانگهای به طور رسمی، از بار مضاعف تهدیدات جهانی بکاهد و از طرف دیگر، شاید چین و روسیه نیز به همین موضوع می اندیشند تا با عضو کردن ایران در اتحادیه ی شانگهای به پشتوانه ی این اتحادیه، امریکا و متحدان غربی اش را در کاستن از بار فشار بر ایران بهره گیرند. (یزدان پناه درو، 1389: 245) علی رغم فاصله ی جغرافیایی ایران با برخی از اعضای سازمان شانگهای از جمله چین اما بن بر موقعیت های فراوانی که در ایران برای توسعه ی اقتصادی و صنعتی وجود دارد زمینه های زیادی برای جذب سرمایه گذاری و اجرای پروژه های بزرگ صنعتی و اقتصادی در ایران وجود دارد. از سوی دیگر، جغرافیای سرزمینی ایران به لحاظ اکوسیستمی از موقعیت بسیار ممتاز و شرایطی متنوع برخوردار است ظرفیت ها و مزیت های فراوان اقتصادی در کنار ویژگی های جغرافیایی قابلیت های لازم برای همکاری متقابل اقتصادی با اتحادیه ی شانگهای فراهم می سازد. (یزدان پناه درو، 1389: 245) ازدیگر دلایل مهم حضور دائم ایران در چنین سازمانی تثبیت موقعیت سیاسی خود در منطقه با توجه به شرایط خاص جغرافیایی سیاسی ایران در آسیا و جهان است و یکی از دلایلی که این محورها هم در وضعیت موجود و هم در صورت عضویت دائم ایران در پیمان شانگهای تاکید گردید و در واقع محورها در هر دو صورت مورد تاکید قرار گرفت این بود که اهمیت ژئوپولیتیکی، ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی هم در داخل و هم در نگاه منطقه ای به طور ویژه مدنظر قرار گیرد.در خصوص دلایل استراتژیک پیوستن ایران به سازمان همکاری شانگهای دو نظریه وجود دارد . نظر اول اینکه: برخی پیدایش این سازمان توسط روسیه و چین را به عنوان ابزاری برای ارزیابی نفوذ آن ها در آسیای میانه و جلوگیری از دسترسی ایران به منبع گسترده ی انرژی منطقه مورد اشاره می دانند و نظر دوم اینکه در مورد محرک های ایران برای پیوستن به این سازمان این است که ایران به این سازمان به عنوان یک باشگاه از کشورهای همفکر نگاه می کند که برای منافع ژئواستراتژیک آن در منطقه مهم است و از طرفی نیز، ایران می خواهد رابطه ی مستحکم تری با هندوستان و چین داشته باشد و وجه سوم پیوستن ایران به شانگهای از لحاظ استراتژیکی مسئله ی امریکاست زیرا یک باور در ایران معطوف به این نکته است که این عضویت برای ایران محافظی در برابر فشارهای بین المللی از جمله تهدیدات امریکا خواهد بود
یکی از مهم ترین دلایل جغرافیایی را می توان در خارج از مرزهای ایران در محور شمال شرق کشور جایی که حوزه ی آسیای مرکزی قرار دارد جست و جو کرد. این محور که مورد توجه خاص کشورهای چین و روسیه قرار دارد و از دلایل اولیه ی جغرافیایی پیدایش شانگهای محسوب می شوند محاط در خشکی بوده و برای دستیابی به آب های آزاد به ایران نیاز مبرم دارند. ایران بهترین و مناسب ترین مسیر برای انتقال انرژی کشورهای آسیای مرکزی به دیگر نقاط جهان از جمله حوزه ی شرق و جنوب شرق آسیا است . از سوی دیگر، جمهوری های تازه استقلال یافته هنوز به لحاظ استقلال جغرافیایی به ثبات کامل نرسیده اند. این بن بست جغرافیایی بزرگترین مشکل حوزه ی آسیای مرکزی است. لذا کشورهای عضو شانگهای برای تثبیت موقعیت سازمانی خود در منطقه و جهان نیاز مبرم به حضور موثر ایران در شانگهای دارند. این دقیقا همان نکته ای است که برخی از صاحب نظران ژئوپولیتیکی با اشاره به این بخش حساس اصرار دارند که ایران نباید برای عضویت دائم در شانگهای تعجیل کند بلکه دیگر اعضا بویژه چین و روسیه به دنبال ایران باشند ( بیک محمدی، 1382 )
عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای مزایایی نیز برای این سازمان در برخواهد داشت. با این کار قطب سومی به این جامعه ی امنیتی افزوده می گردد. ایران شریک تازه واردی خواهد بود که احتمالا با اظهار لطف و رضایت روبرو خواهد شد زیرا در موقعیت میانجیگری در مورد اختلافات اجتناب ناپذیر دو قطب روسیه وچین قرار دارد این کشور دقیقا دارای پتانسیلی بسیار بیشتر از هر کشور آسیای مرکزی برای ایفای این نقش است، و برخی از نویسندگان غربی معتقدند که سازمان همکاری شانگهای بدون چنین واسطه ای، به خاطر ” اصطکاک های ذاتیش ” محکوم به شکست است . این کشور باید در جلب اعتماد میان دیگر اعضای سازمان بکوشد تا آن ها را مطمئن سازد که واقعا مصصم است کارایی این جامعه ی امنیتی را ببیند. نکته ی دیگر این است که عضویت در چنین سازمان هایی غالبا در نهایت با ارتقاء شناخت و اعتماد میان اعضای آن، منطق خاص خود را ایجاد می کند مثلا اگرچه تاکنون همکاری رسمی ایران با روسیه همواره ماموریتی بوده اما بی اعتمادی بسیار زیادی از سوی دو طرف بر این همکاری حاکم بوده است این مشکل همیشگی بر سر راه ارتقاء روابط بهتر میان این دو کشور می باشد.( واتسون،1385: 170) عضویت در سازمان همکاری شانگهای برای ایران، علاوه بر دستیابی به ساختارهای قانونی جدید و کانال های میانجیگری که روابطی صلح آمیز در پایه ی توافقنامه های به امضاء رسیده را میان آنها تضمین می کند، آغاز مذکراتی دائمی را میسر می سازد . این ظرفیت اعتماد سازی میان اعضاء ویژگی مشترک چنین سازمان های منطقه ای جامع و جوامع امنیتی است.( واتسون،1385: 170)
در روابط دو جانبه با اعضای سازمان نیز، ایران می تواند در حوزه های اقتصادی با روسیه همکاری کند تا شرکت های امریکایی را از قراردادهای انرژی کنار بگذارد و در مباحث امنیتی می تواند به این کشور در مسائلی مانند جلوگیری از گسترش ناتو و بنیادگرایی اسلامی همکاری کند . به ویژه توجه به این نکته لازم است که روسیه با مشکل تروریسم روبه رو است و یکی از اهداف سازمان همکاری شانگهای نیز مبارزه با تروریسم است ( www.fmprc.gov.cn/eng/topics/coo/t57970.htm)ایران و چین نیز طی دو دهه ی اخیر در مسیر اتحاد استراتژیک و یا حداقل مشارکت استراتژیک در زمینه های مختلف حرکت کرده اند و چین یکی از مدافعان اصلی عضویت دائم ایران در شانگهای است . چین تلاش می کند با حضور دائم ایران در شانگهای وزن استراتژیک این اتحادیه را در عرصه ی بین المللی سنگین نموده و امتیاز بیشتری در میدان رقابت با رقبای اصلی به ویژه امریکا در عرصه ی جهانی داشته باشد ( یادگاری، 1385) انگیزه ی دیگری که چین را به حمایت از عضویت ایران وامی دارد این عقیده ی احتمالی است که محبوس ساختن ایران در چنین سازمانی به روسیه و چین اجازه می دهد نفوذ بیشتری بر سیاست خارجی ایران، یا به عبارتی، جهان اسلام داشته باشند58. این درحالی است که ایران سومین تامین کننده نفت وارداتی چین نیز محسوب می شود. از سوی دیگر،چین نیازی روزافزون به انرژی دارد و همین نیاز، توجه آن کشور را به سرمایه گذاری در کانون انرژی جهان ، یعنی خاورمیانه، جلب کرده است. روشن است که چین بی همگرایی کشورهای منطقه نمی تواند اطمینان چندانی در این زمینه داشته باشد . عضویت کامل ایران در پیمان شانگهای، از یکسو، مایه ی اطمینان خاطر چین خواهد بود و از سوی دیگر، ایران می تواند از همگامی بیشتر چین دربرآوردن هدف های خود بهره گیرد. پذیرفته شدن ایران به عضویت دائم سازمان همکاری شانگهای،

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد سازمان همکاری شانگهای، سازمان شانگهای، یکجانبه گرایی، خلیج فارس Next Entries منبع تحقیق درمورد سازمان همکاری شانگهای، آسیای مرکزی، منافع ملی، روابط بین الملل