منبع تحقیق درمورد سازمان همکاری شانگهای، سازمان شانگهای، یکجانبه گرایی، خلیج فارس

دانلود پایان نامه ارشد

بین المللی و جهانی محسوب می شوند. روسیه و چین دو قدرت جهانی با عضویت دائم در شورای امنیت می باشند . هندوستان یک قدرت منطقه ای است که در حال مبدل شدن به یک قدرت بزرگ است. ایران، پاکستان و قزاقستان نیز از قدرت های مهم منطقه ای محسوب می شون . دو کشور ایران و پاکستان، در عین حال در جهان اسلام نیز دارای نفوذ بالایی هستند و این دو کشور دو محور اصلی جهان اسلام به شمار می آیند. جمعیت زیاد، وسعت گسترده، سطح بالای تکنولوژی نظامی متعارف به پنج کشور مهم عضو و ناظر سازمان همکاری شانگهای یعنی چین، روسیه ، هند ایران و پاکستان قدرت مانور بالایی برای نقش آفرینی در عرصه ی منطقه ای و جهانی بخشیده است55. (واعظی، 1390: 242)
*مهم ترین هدف امنیتی شانگهای در حال حاضر جلوگیری از هژمونی سلطه طلبانه ی امریکا در جهان و به ویژه در حوزه ی جغرافیایی این سازمان است. بازیگران اصلی سازمان شانگهای به ویژه روسیه و چین تلاش دارند وزنه ی تعادل در برابر سلطه جهانی امریکا ایجاد کنند.(یزدان پناه درو، 1389: 252)
*از زمان فروپاشی شوروی هیچ وزنه تعادلی در مقابل تنها ابر قدرت جهانی یعنی امریکا وجود نداشته است. بنابراین، این کشور یکجانبه گرایی خود را در هر کجا و هر کاری که مایل باشد، از جمله اعمال زور در نیل به اهداف قانونی و غیر قانونیش، به کار می برد(رحمان،1385: 127) سازمان همکاری شانگهای در حالیکه نه ادعا دارد که یک بلوکه نظامی است و نه هیچ کشوری را مورد هدف قرار می دهد، نماینده ی یک مرجع قدرتمند در امور جهانی بوده و می تواند حداقل به عنوان یک وزنه ی تعادل در منطقه، توازن برقرار کند56 ( یزدان پناه درو، 1389: 253)
*علاوه براین، باید توجه داشت که سازمان شانگهای با حضور دو قدرت بزرگ چین و روسیه که از کشورهای بزرگ و مهم تاثیر گذار در شورای امنیت سازمان ملل متحد هستند و در راستای ایجاد نظام جند قطبی بین المللی و گسترش فعالیت های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی حرکت می کنند، می توانند زمینه ای برای حضور موثرتر ایران در عرصه های منطقه ای و بین المللی باشد .نهایتا سازمان شانگهای می تواند بهترین و منطبق ترین نهاد منطقه ای سازگار با منافع جمهوری اسلامی ایران باشد. ضمن اینکه جمهوری اسلامی ایران با عضویت در این سازمان خواهد توانست اهمیت ژئوپولیتیک و ژئواستراتژیک خود را بیش از گذشته ارتقا دهد زیرا ایران قادر است که فرصت های مطلوبی در خصوص ترانزیت کالاو انرژی به سوی خلیج فارس و خاورمیانه فراهم کند و این سازمان منطقه ای را با منطقه ی استراتژیک خلیج فارس همسایه کند (یزدان پناه درو، 1389: 256)
* ایران در خاورمیانه، چین در آسیای جنوب شرقی و روسیه در آسیای مرکزی و قفقاز ، داعیه ی هژمونی منطقه ای دارند. از این رو، می توان چنین عنوان کرد که هر یک از کشورها در حوزه ی مجزا قرار گرفته و منافع هر یک از آن ها در مناطق تحت نفوذ دیگری در مسائل اقتصادی خلاصه شده است و شامل مسائل حیاتی نظامی و امنیتی نمی شود. همه ی این ادله ها هم اثبات می کند که جهان از نظام تک قطبی خارج شده و قرن بیست و یکم را متفاوت از قرن بیستم تجربه خواهد کرد. بدین ترتیب، ساختار نظام بین الملل و نوع رابطه ی ایران ، چین و روسیه با تک قطب آن حاوی محدودیت ها ، فشارها و نگرانی های خاصی برای این سه کشور است. با این تفاسیر از یک سو می توان به احتمال شکل گیری محوری ضد هژمونی از سوی قدرت هایی نظیر ایران ، روسیه و چین خوش بین بود و از سوی دیگر می توان سیاست های ایالات متحده برای تضعیف قدرت های منطقه ای این سه کشور را درک کرد (شمسیان فرد، 1385)
د)عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای
درخواست رسمی ایران برای عضویت، درسال 2004 همراه با یادداشت رسمی از سوی سفارت ایران در پکن به دبیرخانه سازمان (همزمان با ریاست دوره ای قزاقستان) مطرح شد و وزیران امورخارجه سازمان در جریان نشست خود در آستانه در 2005 از پیوستن ایران، هند و پاکستان به سازمان به عنوان اعضای ناظر پشتیبانی کردند و این موضوع در نشست سران کشورهای عضو سازمان در 14 تیر 1384 به تصویب رسید. در پذیرش ایران به عنوان عضو ناظر، گذشته از توانمندی های اقتصادی بالقوه ایران، همسویی رویکردهای منطقه ای ایران با اعضای اصلی سازمان یعنی روسیه و چین در زمینه ی مخالفت با نظام تک قطبی در جهان به رهبری امریکا و خطرهای برآمده از یکجانبه گرایی، تجارب ایران در زمینه ی مبارزه با تروریسم، قاچاق و جدایی خواهی، همسایگی ایران با افغانستان و عراق که امریکا در آنها حضور دارد و…موثر بوده است. (بزرگی و حسینی، 1390: 71) بدین ترتیب ایران در سال 2005 عضو ناظر سازمان همکاری شانگهای شد. عضویت ایران به لحاظ اهمیت ژئواستراتژیک، ژئوپولیتیک و ژئواکونومیک آن و قرار گرفتن میان دریای خزر در شمال و آبراه استراتژیک خلیج فارس در جنوب، می تواند امتیاز بزرگی برای ایران و نیز سازمان همکاری شانگهای باشد. ( غفوری و سعیدی، 1388: 104) از آنجا که به هنگام پایه گذاری سازمان، گسترش آن به صورت کنونی پیش بینی نمی شد، ضوابطی برای پذیرش اعضای تازه پیش بینی نشده است و از همین رو، متقاضیان عضویت ، همچنان به عنوان ناظر در نشستها حضور می یابند. در چند سال گذشته موضوع عضویت دائم ایران در سازمان مطرح بوده است. طی این مدت شاهد اظهار نظرها و بحث های گوناگون از جانب کارشناسان، دانشگاهیان و صاحب نظران پیرامون فواید و مضار حضور کشور در سازمان شانگهای بوده ایم. به زعم عده ای، با توجه به سیاست دولت نهم مبنی بر تعمیق مناسبات و همکاری ها با آسیا، شانگهای می تواند مدخل مناسبی برای ورود فعال تر به عرصه ی تعاملات اقتصادی – تجاری، خصوصا داد و ستد انرژی با همسایگان شرقی و شمالی باشد(غفوری و سعیدی، 1388: 100) رویارویی با یکه تازی امریکا، گسترش همکاری های منطقه ای، مبارزه با نمادهای ناآرامی و بی ثباتی سیاسی- اجتماعی مانند تروریسم، قاچاق مواد مخدر، تندروی و جدایی خواهی، حرکت در جهت رشد و شکوفایی اقتصادی و برابری در ارائه اندیشه ها و ابتکارات بر پایه اصول مورد توافق ، انگیزه ی ایران در پیوستن به سازمان همکاری شانگهای بوده است. همکاری با این سازمان، افقهای تازه ای در پهنه روابط دو یا چند جانبه پیش روی سیاست خارجی ایران می گذارد و از همه مهمتر، روابط دوستانه با تک تک اعضای اصلی و ناظر، فرصت های چشمگیری برای حضور موفق و پایدار در عرصه های منطقه ای و بین المللی پدید می آورد (انوری و رحمانی موحد، 1387: 122) بنابراین در خصوص عضویت ایران در شانگهای باید گفت که با توجه به مواضع ضد امریکایی ایران، چین و روسیه تمایل زیادی به استفاده از برگ عضویت ایران در این سازمان در مقابل امریکا دارند و بر همین اساس در سال 2006 ، از احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران برای شرکت در اجلاس سران شانگهای در شانگهای دعوت به عمل آوردند و بدین ترتیب احمدی نژاد نیز ضمن اعلام صریح درخواست عضویت کامل ایران در شانگهای چنین گفت: “ما خواستار گسترش شانگهای و تبدیل آن به یک ساختار قدرتمند و تاثیر گذار در سیاست های منطقه ای و بین المللی هستیم. این سازمان باید بتواند در مقابل تهدیدات و دخالت های غیر قانونی و مداخلات نظامی سایر کشورها در منطقه ایستادگی کند”( اخوان کاظمی،1385: 109) این اظهارات تلویحا مخالفت ایران را با حضور و نفوذ امریکا در منطقه ی آسیای مرکزی و قفقاز و حوزه ی خزر بخوبی نشان می دهد. احمدی نژاد همچنین به نوعی تلاش کرد با ارائه امتیازاتی در زمینه انرژی توجه بیشتر اعضا را به لزوم عضویت کامل ایران در شانگهای خاطر نشان سازد. وی افزود : ایران چهارمین تولید کننده بزرگ نفت در جهان است و حاضر است میزبان وزرای انرژی کشورهای شانگهای باشد تا راههای همکاری های بیشتر ایران را با این کشورها در زمینه اکتشاف ، بهره برداری ، حمل و فرآوری نفت و گاز بررسی کنند. ( اخوان کاظمی،1385: 109) رئیس جمهوری ایران در جریان نشست سران سازمان همکاری شانگهای در 2006 به خبرگزاری ایتارتاس گفت: این پیمان منطقه ای از عضویت کشورهای مهمی برخوردار است اعضای سازمان که در مجموع بیش از نیمی از جمعیت جهان را تشکیل می دهند دارای ظرفیت ها و فرصت های فراوانی در نظام بین الملل هستند. او افزود: در شرایطی که یکجانبه گرایی و فضای تهدید، مناسبات جهانی را تهدید می کند، چنین پیمان منطقه ای بخصوص در منطقه آسیا، نقش مهمی را در ایجاد صلح و ثبات بر پایه ی عدالت ایفا می کند و می تواند در مسایل جهانی نیز نقش گسترده در ایجاد تعادل داشته باشد. با توجه به اهمیت جایگاه ایران در عرصه ی تحولات منطقه ای ، عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای به عنوان عضو ناظر، می تواند پیامدهای امنیتی برای ایران داشته باشد.چرا که اولا ایران با تهدید های منطقه ای و بین المللی فزاینده ای رو به رو است و ثانیا سیاست نگاه به شرق به عنوان یک رویکرد مهم در سیاست خارجی ایران مطرح است و بعضی از کشورهای مهم شرق در سازمان همکاری شانگهای عضویت دارند (واعظی، 1390: 236)
ژاوهاشنگ یکی از نویسندگان چینی می نویسد که سازمان همکاری شانگهای ایران را برای تحریک امریکا به عنوان کشور ناظر نپذیرفت بلکه صرفا به این خاطر با پذیرش آن موافقت کرد که مشارکت این کشور می توانست برای توسعه سازمان در حوزه های سیاسی، اقتصادی، حمل و نقل و…موثر باشد.57 پس اگر عضویت جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری های شانگهای را در سطحی استراتژیک و روندی مثبت تلقی کنیم، در این صورت واقع بینی اقتضا می کند که در آغاز عضویت، چشم انداز این همکاری از نقطه نظر ظرفیت ها، توانمندی ها و یا محدودیت آن مورد توجه قرار گیرد. بطور مشخص ایران در مورد نحوه و سطح همکاری با سازمان همکاری شانگهای دو هدف را در پیش دارد:
الف) تداوم عضویت ناظر با هدف آگاهی از تصمیمات سازمان و مشارکت محدود در زمینه هایی که به نفع منافع ایران است
ب) تلاش برای عضویت دائم با هدف ارتقای نقش منطقه ای و بین المللی و خروج از برخی از بن بست های سیاسی و اقتصادی که فعلا درگیر آن است.(عزتی و یزدان پناه درو، 1386: 59)
بدین ترتیب درخواست عضویت کامل ایران در سازمان شانگهای در فروردین 1387 اعلام شد. قابل توجه است که پذیرفته شدن ایران به عضویت دائم سازمان، به موضع دو عضو بزرگ این سازمان، روسیه و چین، بستگی دارد. البته درخواست ایران با واکنش های گوناگون رو به رو شده است. گذشته از تاجیکستان که نظر مثبت خود را بیان کرده، دیگر اعضای دائم یعنی روسیه، چین، قزاقستان ، قرقیزستان و ازبکستان با احتیاط اعلام موضع کرده اند. در این میان قزاقستان و قرقیزستان شدیدا با عضویت ایران در شانگهای مخالفند زیرا با توجه به تقابل ایران با امریکا بخصوص در مسایل هسته ای، این امر را عامل تحریک و خصومت امریکا نسبت به شانگهای دانسته و معتقدند که چینن موضوعی شانگهای را وارد بحران های مهمی می کند که ثبات و جایگاه آن را در معرض مخاطره قرار می دهند. ( اخوان کاظمی،1385: 109) این دو کشور انگیزه ی مخالفتشان را چنین توضیح می دهند که: اگر ایران به عضویت دائم سازمان درآید، فکر می کند که می تواند خواستار پشتیبانی سیاسی یا نظامی این اتحادیه شود. از همین رو نگرانی هایی وجود دارد که این سازمان به یک اتحادیه ی نظامی – سیاسی تبدیل شود. قزاقستان می خواهد به غرب بیشتر نزدیک شود و بر سر پرونده هسته ای ایران، از موضع امریکا و غرب پشتیبانی می کند. (بزرگی و حسینی، 1390: 72) بدین ترتیب باید اذعان نمود که اعضای شانگهای در حال حاضر مایل نیستند دست به اقداماتی بزنند که نگرانی و وحشت شدید امریکا را باعث شود. لذا در وضعیت کنونی بعید است مسئله عضویت رسمی ایران را در شانگهای در دستور کار خود قرار دهند ( اخوان کاظمی،1385: 109)
همچنین بنا به تحلیل برخی از ناظران، عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای، خوشایند کشورهای اروپایی و امریکا نیست. مسئولان امریکایی درباره ی عضویت ایران در سازمان شانگهای با لحنی انتقادی سخن گفته اند. ریچارد بوچر، معاون وقت وزارت امور خارجه امریکا، در جلسه ی کنگره امریکا با ابراز نگرانی از

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد خلیج فارس، خاورمیانه، محیط امنیتی، سازمان شانگهای Next Entries منبع تحقیق درمورد سازمان همکاری شانگهای، آسیای مرکزی، سازمان شانگهای، ژئوپولیتیک