منبع تحقیق درمورد زیست محیطی، محیط زیست، سرمایه اجتماعی، رفتارهای زیست محیطی

دانلود پایان نامه ارشد

است که بین سرمایه اجتماعی و کیفیت محیط زیست رابطه وجود دارد. همچنین، به علت مخاطرات زیست محیطی میزان اعتماد به نهادها و سازمانهای متولی زیست محیطی کاهش یافته است و اعتماد میتواند نقش یک میانجی را در میان مردم و نهادها و سازمانهای متولی محیط زیست ایفاءکند تا مخاطرات زیست محیطی را کاهش داد و نیز مشارکت سیستماتیک عاملی تاثیرگذار در کاهش تغییرات جوی است.
3- نوع سوم تاثیر سرمایه اجتماعی بر ایجاد رفتارهای داوطلبانه و تحقق اجتماع مدنی است. در هر دو شکل سرمایه اجتماعی در ایجاد و تحقق رفتارها و جامعه مدنی تاثیر مستقیم و مثبتی دارد.
این پژوهش به نسبت پژوهشهای مورد بررسی گرفته تفاوت مشهودی دارد چون در شناخت چگونگی تاثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست محیطی است. با این وجود، با مروری بر بررسی صورت گرفته در پیشنه تحقیقات گذشته تنها یک مقاله که به بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و رفتارهای زیست محیطی پرداخته است. تفاوت این تحقیق با آن مقاله در این است که حوزه مورد مطالعه در این پژوهش استان کردستان است در حالی که حوزه مطالعاتی پژوهش ذکر شده استان مازندران است. پژوهش مذکور فقط به تاثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست محیطی پرداخته است در حالی که در این پژوهش سعی شده، علاوه برسرمایه اجتماعی تاثیر متغیرهای پایگاه اجتماعی-اقتصادی، آگاهی و نگرش زیست محیطی -تحت شرایط ساختاری-موقعیتی موجود استان کردستان- را بر رفتارهای زیست محیطی سنجیده شود.
نهایتاً ، در این پژوهش از اکثر متغیرهای که تاثیر آنها بر رفتارهای زیست محیطی سنجیده شده استفاده خواهد کرد. شامل سن، جنسیت، تحصیلات و … همچنین، تاثیر متغیر پایگاه اجتماعی-اقتصادی را بر رفتارهای زیست محیطی سنجیده خواد شد. علاوه بر این، از متغیر ساختاری-موقعیتی زیست محیطی نیز در استان سنجیده خواهد شد تا شناخت چگونگی تاثیر این متغیرها تحت شرایطی که وجود دارد مورد سنجش قرار گیرد.

فصل سوم
پیشینه نظری و چارچوب نظری

فصل سوم پیشینه نظری و چارچوب نظری
مقدمه
یکی از مهمترین داشتههای علم، ذخیره نظری آن است. کاربرد صحیح و بهجای علم بدون نظریهها امکان پذیر نیست. پژوهشهای علمی که دارای چارچوب نظری نمیباشند و در آنها برای تبیین پدیده/ مساله یا تغییرات مورد مطالعه از نظریهها استفاده نشود، پژوهش آکادمیک محسوب نمیشود. جامعه شناسی صرفاً پدیدههای اجتماعی را توصیف نمیکند، بلکه در پرتو نظریههایش به تبیین پدیدهها نیز میپردازد تا امکان نگاه ژرفتر به جامعه و مسائل آن را برای ما فراهم کند (جلائی پور، 1387).
چارچوب نظري هر پژوهش در واقع زير بناي هر كار تحقيقي بهشمار مي رود. انتخاب چارچوب نظري براي تحقيق دو كاركرد مهم دارد. اول اينكه اجازه ميدهد سؤال آغازين تحقيق مجدداً فرمولبندي شده يا به صورت دقيقتري بيان گردد. دوم اينكه چارچوب نظري تحقيق به عنوان شالودهاي براي فرضيههايي به كار ميرود كه به اعتبار آنها محقق پاسخ منسجمي به سؤال آغازين خواهد داد (كيوي و كامپنهود، 1375: 88). در این تحقیق ابتدا به پیشینه نظری در حوزه رفتارها و نگرش زیست محیطی پرداخته خواهد شد، سپس پیشینه نظری مربوط به حوزه متغییر مستقل (سرمایه اجتماعی) مطرح خواهد شد.
الف- رفتار زیست محیطی
جامعهشناسان که در برهههای مختلف تاریخ به مطالعه مسائل زیست محیطی پرداختهاند، به زمینههای متفاوتی توجه کردهاند. اما روند تاریخی توجه به محیط زیست حاکی از آن است که تا قبل از دهه 1970، بیشتر نظریهها و دیدگاهها درباره طبیعت و محیط زیست به صورت توجیهات مذهبی، اسطورهای یا سنتی بود که بیشتر حول چگونگی پیدایش دنیای طبیعی، مقدس بودن محیط طبیعی و رفتار درست نسبت به طبیعت بوده است. اما عصر روشنگری و انقلاب صنعتی، دگرگونی تعیینکنندهای بر نحوه استفاده از محیط و مقدس شدن انسان در مقابل طبیعت، ایجاد کرد و طبیعت تقدس خود را از دست داد.
به اعتقاد جان بری (2007) در عصر روشنگری، میتوانیم نخستین ارتباط بین نظریه اجتماعی و محیط زیست را مشاهده کرد. وی در کتاب «محیط زیست و نظریه اجتماعی» با بررسی تاریخی بر ارتباط انسان و طبیعت به این موضوع اشاره دارد که مکاتب مختلف تفسیرهای متفاوتی از طبیعت دارند، لیبرالیسم کلاسیک سرشت انسان را رقابتجو میداند که به اعتقاد آنها این رقابت در طبیعت به شکل مبارزه برای بقا صورت میگیرد، آنارشیستها همکاری و کمک متقابل را به اندازه رقابت برای طبیعت قابل اهمیت میدانستند و نظریه اجتماعی رایج قرن نوزدهم (لیبرالیسم و سوسیالیم) به طور کلی در مورد رابطه میان انسان و طبیعت و پیروی از پیشرفت مادی توافق داشتند؛ بدین شکل که به فرایند پیشرفت و توسعه که در درجه نخست همچون ابزاری برای رسیدن به هدفهای انسان سرمایهدار است، خرده نمیگرفتند (بری، 2007: 98-97).
در حالی که هر یک از سه بنیانگذار کلاسیک جامعهشناسی، امیل دورکیم، کارل مارکس و ماکس وبر در آثار خود به طور ضمنی به مباحث محیط زیستی پرداختهاند، ولی این مباحث هرگز در کانون توجه جامعهشناسان قرار نگرفته است (تومه، 1380: 12).
با این وجود، در دهههای اخیر شاهد دگرگونی در قلمرو تفکر اجتماعی هستیم، بهطوری که حوزههای مختلف در پی آن بودهاند که شناخت محیطی را با پارادایم کانونی خود پیوند دهند تا بتوانند به چالشهایی که محیطگرایان مطرح کردهاند پاسخ دهند (همان).
یکی از موضوعهای اصلی در پرداختن نظریه اجتماعی قرن بیستم به محیط زیست، توجه به هزینههای اجتماعی و روانی و نیز محیطی بوده که همچون پیامد چیرگی فنی جامعه بر محیط طبیعی نمود پیدا کرده است. همچنین این نظریهها پرسشهای درباره پایگاه، ارزش و نگرشهای محیطی طرح کرده است (بری، 2007 :133).
هانیگان41 معتقد است که به لحاظ تاریخی، جامعه شناسی محیط زیست از سال های 1970 که به عنوان یک حوزه درسی مستقل ظهور کرد از دو مرحله گذر کرده است. در مرحله اول جامعه شناسان محیط زیست تلاش کردهاند که از میان مجموعهای از عوامل نزدیک و مرتبط به هم یک عامل کلیدی را که موجب بحران مداوم از فروسایی و تخریب میشود را تعیین کنند. در مرحله دوم و اخیراً تغییر قابل ملاحظه ای به سوی کشف موثرترین فرایندهای اصلاح و بهبود زیست محیطی صورت گرفته است (هانیگان، 2006). بنا به گفته هانیگان وقتی علل تخریب گسترده محیط زیست را در نظر بگیریم دو دیدگاه اصلی وجود دارد:
1- تبیین زیست بومی که در مدل کاتون و دانلپ کارکرد زیست محیطی رقابتی تجسم یافته است.
2- تبیین سیاسی، همانگونه که در مفهوم کار یکنواخت تولید -مطرح شده توسط آلن اسکانیبرگ- یافت می شود (همان).
باتل و دیگران مشاهده کردهاند که در سال های 1980 نظریه کار یکنواخت تولید ارائه شده توسط اسکانیبرگ، گولد و وینبرگ و همراهانشان و نیز پارادایم زیست بومی جدید (NEP42) ارائه شده توسط دانلپ و کاتون اساساً تنها مدعیان قابل توجه برای تفوق نظری در عرصه جامعه شناسی محیط زیست بودهاند که تا امروز هم موثر باقی مانده اند (باتل و دیگران 2003، به نقل از صالحی 2008).
جنبش زیست محیطی جدید که در دهه 1960 ظهور کرده بود با کتاب “بهار خاموش43” راشل کارسون44 خوش درخشید. کارسون یک نویسنده زیست محیطی بود که با تالیف بهار خاموش توجه همگان را به تخریب حیات وحش به وسیله آفت کش د.د.ت45 برانگیخت. کارسون در کتاب بهار خاموش مطرح میکند که هر گاه فهم و شناخت ما از نظامهای طبیعی کامل نباشد، فعالیتهای ما میتواند خسارات جدی به محیط زیست وارد کند. وی به نقد فناوریهای پرداخت که در جهت توسعه و بهتر کردن شرایط زندگی انسانی تبدیل به تهدیدات ناگواری برای زندگی انسان باشد و نتایج پیشبینی نشده این نوع فناوریها را نمایان کرد (درسنر، 1384 :45). کارسون از این کتاب نتیجه میگیرد که کنترل طبیعت عملی خشونتآمیز که زائیده زیستشناسی و بینش عصر نئاندرتال46 است؛ زمانی که تصور میشد، طبیعت فقط برای راحتی انسان میباشد.
به وجود آمدن آگاهیهای زیست محیطی، به اواخر دهه 1960 در کشورهای غربی برمیگردد که این آگاهیها منحصراً، مختص کشورهای غربی بود، اما افزایش آگاهیهای زیست محیطی در سطح جهان به اواخر دهه 1980 برمیگردد، زمانی که جنگ سرد به پایان رسیده و مشکلات زیست محیطی، تهدید جدید جهانی برای حیات انسان بود. از جمله این مشکلاتی که منجر به افزایش آگاهی در سطح جهانی شد شامل کشف حفره بزرگ لایه اوزن در سال 1985، بر فراز قطب جنوب و هر روزه شواهد بیشتری پیدا میشود که کلروفلوئورو کربنها47؛ یعنی مواد شیمیایی به کار رفته در یخچالها و فضاهای زیر زمینی، مسئول این عمل هستند و در نهایت فاجعه هستهای چرنوبیل48 -که تعشعشات رادیواکتیو را در اروپا منتشر کرد- در سال 1986، بود (درسنر، 1384 :69).
از جمله متغیرهای مهم برای پیشبینی رفتار انسان نسبت به محیط زیست، میزان آگاهی و شناخت فرد درباره مسائل زیست محیطی است. آگاهی و شناخت بهعنوان یک ضرورت مهم برای انجام موفقیت آمیز فعالیتها قلمداد میشود (فردوسی و همکاران، 1386 ؛254). اگرچه آگاهی و شناخت زیست محیطی همیشه نمیتواند تاثیر مستقیم و مثبتی بر مکانیسم رفتار داشته باشد، اما میتواند مکانیسمهای دیگری را تقویت کند که باعث تسهیل و تغییر در رفتار شوند (فریچ و همکاران، 2004).
با اينكه نظريهها و ديدگاههاي متعددي در زمينه مطالعه رابطه بين جامعه و محيط زيست وجود دارد، ما در اين تحقيق بر نظريه معاصر جامعه شناسي محيط زيست (نگرش جدید زیست محیطی) تمركز داريم، زيرا این نظریه ابزار مناسبی برای سنجش نگرش مربوط به محیط زیست برای این پژوهش فراهم میکند که در عین حال میتواند به عنوان چارچوبی برای توضیح رفتار زیست محیطی در نظر گرفته شود.
نگرشها را میتوان گونهای از سیستمهای پیچیده و منظم عقیدتی دانست که انسانها را به طور ذاتی آماده انجام واکنشهای رفتاری خاص مینماید و تمامی ابعاد رفتار بشر را تحت تاثیر قرار میدهد. براین اساس نگرش آنچنان که در ذهن تداعی پیدا میکند، امری ساده نیست، بلکه امری پیچیده و بر رفتارها تاثیر میگذارد. همه ما دارای نگرش نسبت به خود، دیگران و محیط خود میباشیم که ما را برای انجام کنش و واکنش به روشهایی که در باورها و نگرشهای ما شکل گرفته، آماده میکند (کولتنر، 1369).
نگرشها و باورهاي زيست محيطي يا جهان بيني زیست محیطی، به عنوان نظامي از گرايش ها و باورها، در ارتباط با رابطه بين انسان و محيط زيست، تعيين كننده رفتارهاي حفاظتي يا چارچوبهاي مرجعي هستند كه هنگام تعامل با محيط زيست از آنها استفاده مي شود. در اين رابطه مي توان گفت كه طرز فكر ما اولين چيزي است كه وارد محيط مي شود و با شكلدهي چگونگي ارزش گذاري اجزاي مختلف زيست بومی، چگونگي رفتار ما با آن را تعيين ميكند. لذا، نوع رفتار ما با محيط زيست تا حد زيادي به چگونگي درك ما از رابطه خود با آن وابسته است. اين كه ما چگونه براي محيط زيست ارزش قائليم، تعيين كننده اين است كه نقش و عملكرد خود را بر زمين چگونه ميبينيم و براي به اشتراك گذاردن اين منابع با ديگران، چگونه رفتار مي كنيم (عابدی سروستانی و دیگران، 1386).

نگرش جدید نسبت به محیط زیست:
از اواخر دهه 1960 متفکران رادیکال اقتصادی شروع به طرح راه حلهای نظری برای بحران زیست محیطی در حال رشد در امریکا و جاهای دیگر کردند (صالحی، 2010). بسیاری از صاحب نظران این تفکر با بررسی دقیق سیستم های تولید صنعتی با دیدی انتقادی نتیجه گرفتند که رشد نامحدود اقتصادی که بیشتر مدل ها، تصورش را دارند از نظر اکولوژی ناممکن است.
پیراژه49 با نسبت دادن محدودیت های مادی و انتروپیک به مصرف نهایی مفهوم حالت پایای اقتصاد را بنا نهاد. طبق نظر پیراژه دیدگاه حالت پایا براساس اصول اولیه فیزیکی، بیولوژیکی و اخلاقی بنا شده است و بیواسطه و بدون کمک شبیه سازیهای کامپیوتری، قابل استنتاج از آنهاست و با سرمایه ثابت مردم و ثروت مادی در سطح منتخب و مطلوبی نگه داشته می شود(صالحی، 2008). جریان مادی تولید و مصرف، پیرو سطوح جمعیتی مورد نظر و

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره شوهر آهوخانم، کانون توجه، اجاره نامه، مشهد مقدس Next Entries منبع تحقیق درمورد سرمایه اجتماعی، زیست محیطی، محیط زیست، جهان بینی