منبع تحقیق درمورد خلیج فارس، نفت و گاز، شرکت ملی، دریای خزر

دانلود پایان نامه ارشد

میلیون تن گاز طبیعی مایع، گام نخست در انعقاد بزرگ ترین قرارداد در تاریخ نفت و گاز ایران برداشته شده. انعقاد چنین موافقت نامه هایی حاکی از جایگاه ویژه ایران در امنیت انرژی چین است.(سنبلی، 1386، 920) شاهد این مدعا 21 برابر شدن حجم تجارت دو جانبه در طول یک دهه از سال 1994 تا 2007 میلادی این حجم به 20 میلیارد دلار رسید. از اوایل سال1995 که یک شرکت چینی در مناقصه صدور یک ژنراتور برق به ارزش 26 میلیون دلار پیروز شد. ایران با شرکت های چینی برای بهره برای بهره گیری از آنها برای طرح های توسعه ای خود آشنا شد. در سال1996 نیز چینی ها توانستند طراحی و ساخت یک نیروگاه دیگر برق 10 مگاواتی را به دست گیرند. در اوایل سال2001 وزیر نیرو جمهوری اسلامی ایران قراردادهایی را با شرکت های چینی برای ساخت نیروگاه های برق سیمره و ایلام است. در آگوست 2001 شرکت صنایع ملی نیروگاهی چین همکاری با وزارت نیروی ایران جهت ساخت یک نیروگاه سیکل ترکیبی در تاکستان را آغاز کرد که ارزش نهایی این قرارداد به 143 میلیون دلار می رسید. ( دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، 1387: 287) از سوی دیگر شرکت‌های چینی فعالانه به دنبال حضور در حوزه‌ی عظیم پارس جنوبی هستند که به باور بسیاری هشت درصد ذخایر جهانی گاز را در خود جای داده است (حامی، 1390: 235) ایران ابتدا در سال 2005 در رتبه سوم از نظر کشورهای صادر کننده نفت به چین بوده و تنها 14 درصد از نیازهای وارداتی نفت چین را تامین می‌کرد، اما اکنون ایران به یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت به چین مبدل گردیده است(خبرگذاری شانا، 1/4/1388) در سال 2009 ایران دومین صادرکننده بزرگ نفت به چین بود و به صورت موقت در می 2009 صادرات نفت ایران به چین برای اولین بار از عربستان سعودی جلو افتاد. ایران به عنوان پنجمین صادرکننده بزرگ نفت جهان در می 2009، سه میلیون و 88 هزار تن معادل روزانه 727 هزار بشکه نفت خام به چین صادر نموده که نسبت به مدت مشابه در سال 2008، 88 درصد رشد داشته است (خبرگزاری شانا، 1/4/1388) ایران با وجود صادرات کاهش 30 درصدی نفت به چین، در شش ماهه اول سال 2010 جزو 10 صادر کننده عمده نفت به چین است. چنانکه در سال 2009 چین حدود 11 درصد نفت مورد نیاز خود را از ایران وارد کرده است (Energy Information Administration ,2009) البته چینی‌ها نیز ایران را به عنوان بازار مصرف کالاهای تولیدی خود می‌دانند و بر این باورندکه فروش تسلیحات و برقراری روابط نظامی با ایران نه تنها امکان دستیابی به پروژه‌های سرمایه‌گذاری و صادرات نفت ایران را افزایش می‌دهد، بلکه امنیت انرژی آینده چین را نیز تضمین می‌کند (حق شناس، 1390: 63) از سوی دیگر دولت ایران با واگذاری امتیاز توسعه برخی میدان های نفتی به چین، در یک تعهد متقابل،به نوعی همکاری دو کشور وارد فاز وابستگی متقابل شده است. این تصمیم برای دو طرف از اهمیت زیادی برخوردار است و شرکت های نفتی چین با این تصمیم ضمن دسترسی به چاه های استراتژیک منطقه نفتی خلیج فارس، به میدان رقابت بین المللی پای خواهند گذشت و نه تنها انرژی کشور چین تامین می شود بلکه این کشور در جریان امینت انرژی نیز دخیل می گردد. (طابنده و متقی، 1389: 40) همچنین این امر آسیب‌پذیری چین را نسبت به هر گونه تحریم اقتصادی ایران، که موجب اختلال در صدور نفت ایران و به طور وسیع‌تر جریان نفت از منطقه خلیج فارس شود،‌ به خوبی نشان می‌دهد. از این رو تامین ثبات در منطقه خلیج فارس برای تداوم عرضه‌ی انرژی به چین بسیار جدی است. در حال حاضر، چین حدود 6/13 درصد واردات نفت خود را از ایران تامین می‌نماید (حامی ، 1390: 216) از سوی دیگر دو کشور درباره ساخت خط لوله به طول 620 مایل در خاک ایران برای اتصال خطوط نفت قزاقستان و چین از طریق دریای خزر به توافقاتی رسیده اند. اما شاید بتوان مهم ترین تحول در روابط ایران- چین را امضای یادداشت تفاهم نفت و گاز در سال 1383(2004 میلادی) دانست(طابنده و متقی، 1389: 40) چین در برنامه‌ای بلند مدت نیز طرح‌هایی را برای همکاری‌های گسترده با ایران جهت واردات گاز و همچنین فعالیت در زمینه‌ی اکتشاف، استخراج، خطوط لوله و پتروشیمی در دستور کار دارد (حامی، 1390: 217) افزون براین قراردادهای مختلفی در زمینه ی سرمایه گذاری چین در صنعت نفت ایران میان دو کشور در حال مذاکره است البته از آنجا که نه در ایران و نه در چین تمایل چندانی به بیان اطلاعاتی ورای کلیات این موافقتنامه ها وجود ندارد، اظهار نظر دقیق و مبتنی بر داده ها در این مورد دشوار است و باید تنها به آمار و اطلاعاتی که از سوی منابع بین المللی منتشر می شود استناد کرد( شریعتی نیا، 1391: 196) بر مبنای گزارشی که آژانس بین المللی انرژی در سال 2011، در مورد سرمایه گذاری شرکت های نفتی چین منتشر کرد، شرکت نفت فلات قاره چین در حال مذاکره برای انعقاد قرارداد 16 میلیارد دلاری توسعه حوزه گازی پارس شمالی است. شرکت ملی نفت چین در حال مذاکره با شرکت ملی نفت ایران برای انعقاد قراردادی 6/3 میلیارد دلاری به منظور خرید گاز مایع از فاز 14 پارس جنوبی است. این شرکت همچنینی در حال مذاکره با ایران برای اکتشاف و توسعه میادین نفتی ایران در دریای خزر است بر مبنای گزارشی، در اگوست 2009 شرکت ملی نفت چین یادداشت تفاهمی با ایران برای توسعه میادین نفتی آزادگان جنوبی به صورت قرارداد بایبک به امضاء رساند ( شریعتی نیا، 1391: 197)
ب)ساخت خط لوله نکا- انزلی توسط چین
با قرار گرفتن در میان دریای خزر و خلیج فارس، ایران به عنوان اقتصادی‌ترین خروجی برای صادرات ذخایر انرژی منطقه است. ایران گسترده‌ترین ساحل را در حاشیه خلیج فارس دارد و نیمی از آب‌های آنکه دسترسی به بازارهای جهانی را ممکن می‌سازد، کنترل می‌کند (http://www.iranemb.warsaw.pl/chap3V.htm) بدین ترتیب موقعیت ایران به عنوان تنها قلمرو جغرافیایی که پلی میان دو منطقه نفتی بسیار مهم است . نقش خطیر آن در توسعه ی حتمی این کشورهای دارای منابع هیدروکربنی را روشن می سازد (گارور ،1383: 111) به نظر می رسد همکاری با ایران برای صادرات نفت و گاز با استفاده از قلمرو ایران، بهترین انتخاب برای توسعه منابع هیدروکربنی این کشورها و استفاده کامل از پتانسیل بازار منطقه است. ایران جهت معاوضه نفت جمهوری‌های خزر به تقویت زیرساخت‌های خود برای انتقال نفت خام خزر نیاز دارد. بندر ایرانی دریای خزر، نکا، به عنوان مرکز ترانزیت اصلی برای نفت خزر بر طبق طرح کراس بود، اما از آنجا که این بندر نمی‌توانست تعداد نسبتا زیادی نفت‌کش برای نفت خام خزر را سازماندهی کند، نیاز به گسترش و مدرن‌سازی داشت. جریان فعلی از خطوط لوله کوچکی برای انتقال سوخت از پالایشگاهی در ری واقع در جنوب تهران به نکا می‌توانست معکوس شود، اما این خطوط لوله برای انتقال حجم زیاد در نظر گرفته شده و طبق برنامه ‌کراس، بسیار کوچک بود. خطوط لوله جدیدی مورد نیاز بود (گارور، 1388 :417 )
بدین ترتیب ایران در اواسط دهه 1990، طرح سه مرحله ای را برای تحقق این امر گسترش داد. اولین مرحله شامل استفاده از تسهیلات موجود ایرانیان برای تحویل و مبادله ی نفت خزر از قزاقستان، ترکمنستان یا روسیه به بنادر شمالی ایران در خزر یعنی نکا یا انزلی در مقابل تحویل نفت ایران با همان کیفیت و کمیت به بندر خارک در خلیج فارس به نمایندگان این کشورهای حوزه ی خزر بود. از آنجا که مراکز صنعتی و جمعیتی عمده ی ایران و همچنین تقاضا برای سوخت از پالایشگاه ها ی نفتی، در شمال قرار دارد و مراکز تولید عمده نفت در جنوب کشور است، نفت خام شمال می تواند در شمال ایران پالایش و توزیع شود این بدان معناست که نفت خام ایران در جنوب دیگر نیازی به انتقال به شمال برای پالایش ندارد در حالی که نفت خام خزر نیز ضرورتی به انتقال به جنوب به خلیج فارس ندارد. این کار هزینه های انتقال نفت جنوب ایران با کشتی به شمال ایران و جنوب دریای خزر را حذف می کند و منجر به صرفه جویی های عمده ای می شود50 اما این امر با عوامل متعددی محدود شد.یک عامل اندازه و حجم کوچک بنادر نکا و انزلی بود (http://www.iranemb.warsaw.pl/chap3v.htm) چین نقش عمده ای در ایجاد برنامه کراس(مدرن سازی نکا) ایفا کرد. در واقع، تصمیم دو کشور مبنی بر این بود که در زمینه تامین امنیت صدور انرژی از هر دو حوزه ژئوپلتیک خلیج فارس و خزر جهت تعمیم و بسط همکاری های دو جانبه استفاده نمایند. در این راستا قراردادی 150میلیون دلاری برای مهندسی، طراحی، ساخت و خرید تجهیزات برای یک پایانه نفتی بارگیری شده در نکا به علاوه بهبود سطح فنی دو پالایشگاه ایرانی واقع در ری و تبریز برای تصفیه نفت خام مملو از پارافین خزر، به امضا رسید51. بدنبال توافق ژانویه سال 2001 میان شرکت ملی نفت ایران و سینوپک، سینوپک اعلام نمود به خواست امریکا توجهی نمی کند و این شرکت چینی در تحریم علیه ایران شرکت نخواهد کرد(گارور ، 1383: 117) نهایتا سینوپک کار خود را آغاز نمود. توافق پروژه نکا در سال 2001 حاصل شد و سینوپک مهندسی، طراحی و ساخت پایانه نفتی نکا را به همراه ارتقای کیفی چندین پالایشگاه متعهد شد. همچنین چین در به رسمیت شناختن فاز دوم( پیشبرد زیر ساخت فیزیکی ) پروژه کراس- تهران نقش مهمی ایفا می کند. بخصوص سینوپک در سال های 2001 تا 2004 پایانه ی نفتی جدیدی در نکا احداث کرد و پالایشگاههای تهران و تبریز را نیز نوسازی و ترمیم کرد. (Tehran Times , 2001) و در ساخت خط لوله جدید 320 کیلومتری از بندر نکا به پالایشگاه ری در جنوب تهران شرکت داشت. پایانه ی نفتی نکا که سینوپک آن را ساخت، دارای ظرفیت ذخیره ی 300 هزار متر مکعب در مقایسه با ده هزار متر مکعب ذخیره ی نفت خامی بود که بیش از انجام این پروژه در نکا وجود داشت. تکمیل پایانه نفتی نکا، نوسازی و ارتقای پالایشگاه ها و خط لوله ها برای افزایش ظرفیت جریان کراس تا 175 هزار بشکه در روز بود (Tehran shargh, 2004) بر اساس گزارش ها، ایران تا ماه مارس سال 2004 ، صد هزار بشکه در روز ، نفت خام روسیه ، قزاقستان و ترکمنستان را از پایانه نکا دریافت می کرد52. توافق سینوپک با شرکت ملی نفت ایران در ژانویه 2001 برای انجام فاز دوم پروژه های نکا بخشی از مجموعه معادلاتی بزرگتر بود. توافق میان این دو شامل اکتشاف و بهره برداری مشترک و توسعه ذخایر نفت و گاز در 4570 کیلومتر مربع مساحت در منطقه زواره-کنشان، در 205 کیلومتری جنوب تهران بود، قرار شد که سینوپک مجری این میادین باشد.این اولین مشارکت شرکت های چینی در بهره برداری و توسعه ذخایر نفت و گاز ایران بود به گفته یکی از نمایندگان سینوپک این پیشرفت بسیار مهمی بود زیرا ماشین آلات و تجهیزات ساخت چین را به ایران معرفی می کرد. در گذشته ایرانیان تنها ماشین آلات و تجهیزات غربی یا ژاپنی را می شناختند. این جایگاه آغازی برای ارائه تجهیزات چینی به متخصصان نفتی ایران بود.
با وجود عدم موفقیت سیستم نکا- کراس ایران در مرتفع نمودن آسیب پذیری استراتژیک چین در مقابل نیروی دریایی امریکا، همکاری با پروژه ی ایرانی مزایای متعددی برای چین داشت . اول و احتمالا مهمتر از همه آن که با حمایت از ایران در مورد پروژه ای که دولت ایران آن را بسیار مهم و مقابله با مخالفت های امریکا فرض می کرد، مشارکت استراتژیک ایران و چین را تقویت نمود . دولت ایران این پروژه ها را برای نیاز به استقلال ملی، توسعه و امنیت خود بسیار مهم و اساسی می داند. دقیقا به این دلیل که این پروژه ها،استقلال، توسعه و امنیت ایران را که واشنگتن با آن مقابله می کند، تقویت و تحکیم می نماید .پکن با کمک به تلاش های ایران ، بخصوص در مقابل مخالفت و خصومت امریکا، ارزش و تاثیر دوستی چین را نشان می دهد و شاید تا حدی سرمایه ی سیاسی ضد استکباری را که طی متارکه همکاری هسته ای با ایران از دست داد، جبران می نماید (گارور، 1383: 124) حمایت از نکا- کراس به چین کمک می کند تا آنچه را که پکن امیدوار است همکاری و مشارکت پایدار و بلند مدت با ایران باشد به پیش ببرد. پکن، ایران را یک قدرت بزرگ منطقه ای می داند

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد مصرف انرژی، شدت انرژی، رشد اقتصادی، گاز طبیعی Next Entries منبع تحقیق درمورد خاورمیانه، امنیت انرژی، توسعه اقتصادی، سیاست خارجی