منبع تحقیق درمورد خلیج فارس، شورای همکاری خلیج فارس، نخبگان سیاسی، ساختار سیاسی

دانلود پایان نامه ارشد

اسدی، 1389 173-174)این احتمال وجود دارد که تجارت ایران به عنوان یکی از شرکای تجاری غیر عضو در شورا، تحت تاثیر قرار گیرد. به طور کلی حذف موانع تعرفه ای بین اعضای شورا در قالب اتحادیه گمرکی باعث انحرافات تجاری برخی کالاهای وارداتی آن کشورها از ایران به سمت واردات درون گروهی خواهد شد. بنابراین تشکیل اتحادیه گمرکی یاد شده باعث کاهش صادرات ایران به آن اتحادیه در حدود 4 میلیون دلار خواهد بود که در مورد برخی از گروههای کالایی مانند محصولات معدنی شامل سیمان و سنگ و غیره، انواع محصولات صنایع شیمیایی، مواد پلاستیکی و اشیاء ساخته شده از آن، مصنوعات سنگ، گچ و سیمان و میوه های خوراکی، بیش از سایر کالاها می شود.( اسدی، 1389 : 179-178)

د) نقش کشورهای شورای همکاری بر امنیت ایران
تحولات کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، در حوزه جنوبی محیط منطقه ای و امنیتی جمهوری اسلامی ایران از اهمیت برخوردار می باشد.این کشورها در مجاورت جغرافیایی با ایران در گستره مرزی وسیعی از دهانه خلیج فارس از کویت گرفته تا انتهای دریای عمان یعنی مرزهای پادشاهی عمان قرار دارند. به دلیل وجود ذخایر عظیم انرژی و اهمیت ژئوپلتیکی و توجه قدرت های جهانی به منطقه و بخصوص تحولات عراق، مواضع و راهبردهای کشورهای منطقه و تعامل آن ها با قدرتهای خارجی بر روی برخی از مسائل سیاست خارجی ایران تاثیرگذار باشد. (اسدی، 1389: 86 ) اگر این کشورها از تاثیرگذاری کافی بر مسائل مرتبط با منافع ما و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران برخوردار نباشند، نوع روابط و تعاملات آنها با قدرتهای بزرگ می تواند تاثیرگذاری آنهارا افزایش دهد. اعضای شورای همکاری نیز باید توجه نمایند که بیش از نیمی از خلیج فارس به ایران تعلق دارد و اینکه اکثر نقاط حساس و استراتژیک منطقه تحت کنترل ایران هستند. همچنین این واقعیت که ایران از نظر جمعیت و منابع بزرگترین کشور منطقه است، باعث شده که ایران سهم عمده ای در ایجاد امنیت در منطقه پیدا کند. علاوه بر این با در نظر گرفتن این واقعیت که امنیت در خلیج فارس برای جریان امن نفت در منطقه ضروری است و صادرات و واردات نفت و سایر کالاها از طریق خلیج فارس برای همه کشورهای منطقه خلیج فارس امری حیاتی است، مستثنی کردن ایران از سیستم امنیتی به معنای اتخاذ ترتیبی است که مانع از برقراری ثبات در منطقه خواهد شد( مجتهدزاده، 1382: 12)
توضیح بیشتر اینکه امریکا در حکم یک عامل فرا منطقه ای برای تحقق اهداف خود در منطقه، همواره از اختلافات درونی کشورهای منطقه بهره برده است. امریکا برای جامعه عمل پوشاندن به الگوی امنیت دلخواه خود تلاش کرده است با تبلیغات وسیعی در زمینه تهدیدهای امنیتی ایران، کشورهای منطقه خلیج فارس را نیز در رهبری مستقیم خود نگه دارد و در سیاست های منطقه ای، ایران را در حاشیه قرار دهد. معرفی ایران به عنوان تهدیدی برجسته و بلند مدت بر ضد امنیت کشورهای کوچک خلیج فارس با توجه به ضعف داخلی و احساس ناامنی و بی اعتمادی آن کشورها، آنها را از لحاظ امنیتی کاملاً به امریکا وابسته کرده است. امریکا در حال حاضر با استفاده از نوع رابط کنونی خود باایران و دامن زدن به احساس ناامنی کشورهای منطقه، علاوه بر توجیه حضور دائمی خود در منطقه با کنار گذاردن ایران و عراق از ترتیبات امنیتی، به بستن پیمان های امنیتی دو جانبه با کشورهای منطقه دست زده است. چنین ساختار امنیتی، بیش از هر چیز به منظور حفظ و تضمین اهداف و منافع حیاتی امریکا طراحی گردیده و تضمین کننده کامل امنیت منطقه نیست33.( نصوحیان،1386 : 155)

د)چالشهای پیش روی همگرایی منطقه ای میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس
منطقه ی خلیج فارس با مسایلی روبرو است که جایی برای همگرایی کشورها باقی نگذاشته است. موانع همگرایی به شکلی است که پشت سر گذاشتن آن و رسیدن به یک توافق جمعی سالها طول می کشد و در حال حاضر غیر ممکن است . در حقیقت ، احتمال پیوستن ایران به این شورا و همگرایی با کشورها صفر است. در ذیل به برخی از این موانع داخلی و بیرونی(منطقه ای) اشاره می کنیم .
1)ماهیت ساختار قدرت سیاسی
در کشورهای منطقه خلیج فارس به استثنای ایران و امارات به طور کلی دو نوع حکومت سلطنتی و دیکتاتوری نظامی موجود است که شکل موروثی دارد. در واقع کانون سلطه و اقتدار در ساختار سیاسی این کشورها پادشاه یا امیر است و ساختار نظام تصمیم گیری فردی بوده و کسی خارج از خاندان حاکم در سیستم تصمیم گیری این کشورها اختیار تام ندارد. بر این اساس نظام های مذکور سنتی و محافظه کار بوده و مشروعیت نظام به حقوق الهی سلطنت و ریشه های مذهبی و قبیله ای باز می گردد. در این ساختار سیاسی، انتخابات و مشارکت سیاسی بسیار محدود است و یا اصولاً معنایی ندارد( امامی، 1384: 742 )بنابراین مهمترین مسئله ای که در چارچوب نظام سیاسی این کشورها مطرح می شود، مسئله جانشینی و حکمرانی است که از مشکلات اساسی حکومت های موروثی می باشد. در واقع بحران جانشینی یکی از جدی ترین تهدیدهایی است که ثبات رژیم های سیاسی در جهان عرب را به مخاطره می اندازد (نصوحیان، 1386: 147) قدرت ملی هر واحد سیاسی متشکل از شش عنصر خرد رهبری، فن‌آوری، ایدئولوژی، جمعیت، سرزمین و موقعیت ژئوپلیتیکی می باشد. بدیهی است که هیچ کدام از کشورهای منطقه خلیج فارس( به جز ایران) در همه موارد گفته شده خود کفا نیستند و به شدت نابرابرند. ضعف ذاتی نیروی زمینی عربستان، تنگناهای ژئوپلیتیکی عراق، ضعف سازماندهی و فقدان عمق استراتژیک بقیه کشورهای خلیج فارس موجب شده است تا اعضای منطقه به یک اندازه احساس تهدید نکنند و فضای بی اعتمادی نسبت به یکدیگر بین آنها حاکم شود.( نصوحیان،1386 : 148)
2)نخبگان فکری و اجرایی کشورهای عضو
ساختارهای سیاسی و اجتماعی اغلب کشورهای منطقه به شدت تحت تاثیر عملکرد و ویژگی های رفتاری نخبگان سیاسی این کشورها قرار دارد و چگونگی تعامل میان کشورهای منطقه بستگی به نوع عملکرد و نگرش های آنها دارد. نگرش ها و ارزش ها و به ویژه ایدئولوژی های نخبگان این کشورها نه تنها مکمل هم نیست بلکه متضاد است. تفاوت نگرش کشورهای منطقه نسبت به محیط بین الملل، اتخاذ موضع مشترک در قبال مسائل ضروری همانند میزان تولید و صادرات نفت و نیز قیمت گذاری آن و در نهایت فرایند همکاری و همگرایی منطقه ای را با مشکل روبرو نموده است ( نصری مشکینی،1384: 17 ) لذا نگرش ها و ویژگی های رفتاری حاکم بر نخبگان سیاسی منطقه، در کامیابی فرایندهای همکاری و همگرایی مانع محسوب می گردد. نگرش منفی در میان نخبگان مخصوصاً در روابط میان ایران و اعراب و در قالب مباحثی نظیر( عرب) و (عجم) و( شیعه) و( سنی) مطرح بوده و به گونه ای که بعضی از رژیم های سیاسی تقویت رژیم خود و تعریف هویت خویش را در دامن زدن به چنین موضوعاتی و خلق یک دشمن منطقه ای جستجو می کنند
ج)پیوند میان کشورهای عضو شورا
از سوی دیگر روابط میان کشورهای عرب خلیج فارس نیز عامل دیگر عدم اتحاد میان کشورهای منطقه است. از جنگ جهانی دوم جهان عرب از منازعات میان مصر، عراق، عربستان و سوریه بر سر رهبری کل اعراب رنج برده است. این منازعات با پیشنهاد ایده های پان عربیسم از سوی جمال عبدالناصر شدت یافت. به گونه ای که وحدت عربی به عنوان ایده مسلط بر فضای سیاسی کشورهای منطقه تبدیل شد. اما افراط گرایی در این موضوع زمینه های تفرقه سیاسی بیشتر را در جهان عرب به وجود آورد که سبب عقیم ماندن وحدت اعراب تحت شعار پان عربیسم شد (یوسفی جویباری، 1379: 154 ) منازعه بر سر رهبری جهان عرب، همچنان به عنوان منبع اصلی، اختلافات بین اعراب را دامن می زند.
د)مسابقه ی تسلیحاتی و عدم اعتماد به یکدیگر
این دولت ها در مقابل نیروهای معارض شدیداً احساس نا امنی می کنند و برای جبران این خلاء امنیتی نیاز مبرم به ایجاد تشکیلات عظیم پلیسی و خرید تسلیحات می کنند و یا با وابستگی به قدرت های خارجی سعی در حفظ حکومت و برقراری امنیت برای خود می کنند. در نتیجه پیوستگی دو مفهوم امنیتی و مشروعیت فرآیند همگرایی بین کشورهای منطقه با مشکل روبرو ساخته است ( نصوحیان، 1386: 149)
ه)بی ثباتی کشورهای منطقه
همانگونه که پیش بینی می شد تحولات عمده سیاسی و اجتماعی در کشورهای منطقه خلیج فارس نیز رخ داد و این تحولات زمینه اصلی بی ثباتی در منطقه را به وجود آورد. موضوعاتی مانند کاهش بودجه های دولتی، افزایش میزان زاد و ولد، افزایش هزینه های خدمات اجتماعی و بیکاری از مسائلی هستند که نظام سیاسی اقتدار گرا در منطقه را زیر فشار قرار دادند.. طبقه متوسط تحصیلکرده به دنبال جایگاهی در حکومت است و شهروندان خواهان کاهش امتیاز خانواده های حاکم هستند. ضمن اینکه مشروعیت سنتی حاکم بر منطقه اخیرا توسط نخبگان سیاسی دچار چالش گردیده و انتقاد از سیاست های آنها آغاز شده است.(رنجبر، 1384: 176)
اگر چه رویکرد ایران نسبت به کشورهای خلیج فارس بهبود روابط با آن کشورهاست ولی تیرگی روابط تهران- واشنگتن و وجود بحران های مختلف میان دو کشور این رویه را تا حد زیادی به حاشیه رانده است کشورهای شورا در پی آن بودند تا بعد از حمله ی امریکا به عراق نقشی اساسی را در دوره پسا صدام با لیبرال های عراق که نزدیکی نسبی با ایران را ترجیح می دادند بازی کنند، ولی این رویه تا حد زیادی پس از روی کارآمدن حزب الدعوه و مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در انتخابات ژانویه 2005 که از مدافعان ایران بودند، به هم خورد ( مستقیمی و ابراهیمی ، 1386 : 270) بحران هسته ای ایران همراه با تحولات عراق، شورای همکاری خلیج فارس را بر آن داشت نگرانی های امنیتی خویش را از سطح منطقه ای به سطح بین المللی منتقل و خود را با سیاست های امریکا و اتحادیه ی اروپا در مقابل ایران همراه سازند.شورای همکاری خلیج فارس به علاوه دیگر قدرت های منطقه ای مانند اردن و مصر علی رغم اختلاف در موضع در سایر قضایا، مصلحت مشترک خویش را پشتیبانی از سیاست دول غربی که هدف آن محروم نمودن ایران از توانمندی هسته ای است، می بینند.در حقیقت ائتلاف منطقه ای در خلیج فارس بر علیه ایران است و کشورهای منطقه تنها در مسئله ایران با هم متحدند بدین ترتیب، ایران چگونه می تواند به همگرایی با این کشورها امید داشته باشد؟! شورای همکاری معتقد است که در این منطقه مهم‌ترین عامل ثبات بخش، صرفا مسأله توانایی نظامی و در پی آن برقراری موازنه قدرت بوده است، دستیابی ایران به انرژ ی هسته ای این موازنه را برهم می زند. اما ایران معتقد است که امنیت باید توسط دولت‌های منطقه ایجاد شود و حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای برای تامین امنیت لزومی ندارد و حضور آنها نه تنها تامین کننده امنیت نیست، بلکه از یک طرف با مداخله در امور داخلی دولت یا دولت‌های دعوت کننده برای این دولت‌ها خطرناک است و از طرف دیگر موجب رشد گروه‌های مخالف حضور بیگانگان و گروههای رادیکال می‌شود و امنیت را در بعد داخلی کشورهای دعوت کننده و در سطح منطقه به چالش می‌کشاند و همچنین قدرت‌های فرامنطقه‌ای در چارچوب منافع اقتصادی و سیاسی خود عمل می‌کنند و منافع منطقه را در قالب منافع خودشان حل خواهند کرد که چه بسا ناامنی را برای این حوزه استراتژیک به بار آورند.( شهابی ،1386 :126) بنابراین از نظر ایران بهترین سیستم امنیتی برای منطقه خلیج فارس، همکاری و مشارکت کلیه کشورهای منطقه در ترتیبات امنیتی بدون حضور نیروهای بیگانه می باشد. این سیستم امنیتی می تواند تا حد زیادی از طریق گسترش همکاریهای اقتصادی بین کشورهای منطقه تقویت گشته و جایگزین سایر گزینه ها در منطقه گردد. در واقع همکاری و امنیت دسته جمعی با هر گونه مسابقه تسلیحاتی، موازنه قوا و نظامی گری در منطقه منافات دارد و می تواند بهترین روش برای تامین امنیت در منطقه به شمار رود. اما متاسفانه بی اعتمادی کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس به ایران و همین طور به یکدیگر، زمینه هر گونه همکاری امنیتی و دسته جمعی را از میان برده است( رنجبر،1384: 189) در سوی دیگر شورای همکاری خلیج فارس معتقد است که: حفظ امنیت توسط کشورهای منطقه، حضور بیگانگان را نفی

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد خلیج فارس، شورای همکاری خلیج فارس، برنامه هسته ای ایران، خاورمیانه Next Entries منبع تحقیق درمورد خاورمیانه، خلیج فارس، حقوق بشر، ایالات متحده