منبع تحقیق درمورد خلیج فارس، جزایر سه گانه، شورای همکاری خلیج فارس، امارات متحده عربی

دانلود پایان نامه ارشد

معرفی شوند. بنابراین، بر آن شدند تا در قالب یک پیمان جمعی از شش کشور عرب ساحلی خلیج فارس به نام شورای همکاری خلیج فارس گرد هم آیند. شروع جنگ ایران و عراق، فرصت مناسبی را برای شش کشور عضو شورا فراهم آورد تا به بهانه جنگ میان تهران و بغداد، در ورای حضور این دو کشور مهم و بزرگ ساحلی خلیج فارس، شورای مورد نظر را تشکیل دهند.(روشندل و سیف زاده،1379 ) تشکیل شورا مورد استقبال بلوک غرب قرار گرفت.در حقیقت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس برای تامین و تضمین امنیت خود به امریکا متوسل گردیدند و محور امریکا – شورای همکاری خلیج فارس در منطقه، برای مهار عراق و ایران تشکیل گردید ( Abdullah, 1994)
با بررسی روابط ایران و شورای همکاری خلیج فارس از سال 1981 تاکنون می توان شش دوره را در روابط بین دو کشور مشخص کرد:
1. از تشکیل شورای همکاری تا پایان جنگ عراق و ایران ؛ که شورا به طور آشکار به حمایت از عراق برخاست و همواره از ایران می‌خواست قطعنامه‌های شورای امنیت را بپذیرد و به آن عمل کند، آتش بس را بپذیرد و جنگ را به پایان برساند. در طول جنگ 8 ساله، کشورهای حاشیه خلیج فارس بیش از 45 میلیارد دلار به طور مستقیم به عراق کمک کردند. (شهابی، 180:1386)
2. در زمان اشغال کویت توسط عراق،‌شورای همکاری از مواضع گذشته خود در حمایت از بغداد نادم و پشیمان شد و برای تقویت روابط خود با ایران، به شدت ابراز علاقه کرد.
3. بعد از اخراج عراق از کویت و حادثه کشتی خاطر در جزیره ابوموسی که موضوع سه جزیره توسط امارات مطرح شد، و بستر ظهور کدورت میان تهران و شورای همکاری خلیج را فراهم کرد که تا سال 1992 را دربرمی گیرد.
4. از سال 1992 تا سال 1997 یعنی زمان برگزاری اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی در تهران را شامل می شود که با مشارکت عربستان و سایر اعضای شورای همکاری همراه بود.
5. از سال 1997 تا سال 2004 را شامل می شود. در سال 2004 دوباره شاهد رکود و سردی روابط ایران و شورای همکاری هستیم و شورا از تداوم مذاکرات و گفتگوها با ایران قطع امید می کند.
6. از سال 2004 تا سال 2009 را در برمی گیرد. در این دوره موضوعات و مسائل جدید مانند برنامه هسته ای ایران و مسئله عراق به روابط دو طرف وارد می شود. (اسدی،1389: 100-101)
در دوره اول شورا به صورت کامل در راستای اهداف و منافع عراق عمل می کند. حمایت‌ها، کمک‌های مالی بلاعوض که بین 35 تا 45 میلیارد دلار تخمین زده می‌شد و یا کمک‌های لجستیکی و تدارکاتی و یا فروش نفت از سوی کویت و عربستان به حساب عراق را می‌توان در راستای کمک کشورهای عضو شورای همکاری برای آغاز و هدایت جنگ عنوان کرد .( نراقی، 1378: 124) احداث خط لوله نفت عراق از طریق بندر ینبع عربستان، در اختیار قرار دادن بنادر و تاسیسات دیگر، کمک‌های تسلیحاتی و لجستیکی، دعوت از ناوگان‌های امریکایی برای حمایت از عراق و حضور بیش از پیش نظامیان کشورهای غربی در خلیج فارس،‌ از حمله حمایت‌های عملی کشورهای شورای همکاری از رژیم عراق بود ( طبری،‌1381: 97) علاوه بر این حمایت اعضای شورای همکاری از عراق در بیانیه‌های سران شورا پس از بازسازی نیروهای مسلح ایران و ورود نیروهای آن به صحنه نبرد و فتح خرمشهر چهره علنی خود به گرفت19 ( طبری،‌ 1381: 97) سال 1366 اوج اختلافات شورای همکاری و جمهوری اسلامی بود. غرب و بویژه امریکا از یک سو و اعضای شورای همکاری بویژه کویت و عربستان و از سوی دیگر تلاش‌های بین المللی منطقه ای گسترده‌ای را مبذول داشتند که منجر به دو نتیجه مهم یکی تصویب قطعنامه 598 در ژوئیه 1987 توسط شورای امنیت و دیگری تشکیل اجلاس فوق العاده سران کشورهای عربی به منظور اتخاذ موضعی یکپارچه در قبال ایران بود. پس از تصویب قطعنامه 598 مورخ 20 ژوئیه 1987 از سوی شورای امنیت، شورای همکاری ضمن برقراری تماس‌هایی با اعضای دائم شورای امنیت، خواستار تحریم تسلیحاتی جمهوری اسلامی و اجرای فصل هفتم منشور ملل متحد که متضمن برقراری و اعمال مجازات‌های الزامی علیه کشورهای عضو در موارد نقض صلح و اعمال تجاوزکارانه بود، در قبال ایران شدند ( قاسمی نراقی، 1378: 129) بعد از اتمام جنگ ایران و عراق در سال 1988، در نخستین بیانیه شورا، نسبت به ایران و عراق بی طرفانه صحبت می شود و اجرای قطعنامه 598 مورد حمایت قرار می گیرد.
اشغال کویت در سال 1990 باعث جدایی کامل شورا از عراق و چرخش بسیار مهمی در مواضع شورا نسبت به ایران و عراق شد. سال 1990 تا سال 1992 را می توان یک دوره استثنایی در تاریخ روابط شورای همکاری و ایران محسوب کرد20. ( طبری،‌ 1381: 98) نکته جالب این که به رغم حمایت‌های گوناگون این کشورها از عراق در طول جنگ تحمیلی، سران شورای همکاری کوچک‌ترین اشاره به این امر نکرده و صرفا بر «اهمیت تلاش جدی و واقع‌بینانه برای حل اختلافات باقی مانده میان ایران و کشورهای عضو شورای همکاری تاکید نمودند» ( طبری،‌1381: 99) موضع جمهوری اسلامی ایران در قبال این اشغال و محکومیت تجاوز عراق به خاک کویت یکی از صریح‌ترین و سریع‌ترین مواضع اعلام شده بود. کشورهای کویت، عربستان و دیگر کشورهای عضو متعجب شدند21 ( نراقی قاسمی، 1378: 138)شورا که تاکنون در مقابل ایران، خود را کنار عراق و پشتیبان صدام قرار داده بود به یکباره احساس کرد که در شرایط جدید نه به این مصلحت است و نه می‌شود که ایران در منطقه نقشی بزرگ ایفا ننماید، لذا بیش از پیش خود را به ایران نزدیک ساخت و اوج آن در سال 1369 بود. در این دوره در بیانیه های شورا هیچ انتقادی متوجه ایران نیست و در سال های 1990 و1991، شورا خواستار گسترش همکاری با ایران می شود ولی ماجرای کشتی خاطر در سال 1992 باعث تنش در روابط ایران و شورای همکاری می شود و اثرات آن هنوز ادامه دارد.پس از آن زمان ، بند مربوط به جزایر و طرفداری شورا از حاکمیت امارات بر جزایر کماکان در بیانیه های شورا وجود دارد و حذف نشده و به هیچ وجه از مواضع خود مبنی بر دفاع کامل از حق حاکمیت امارات دست نکشیده است22.( اسدی،1389: 101-102) روند حمایت شورا از امارات تا سال 1997 ادامه پیدا کرد، اما در این سال دو پدیده روابط ایران و شورا را تحت تاثیر قرارداد. یکی از سرگیری و بهبود روابط ایران و عربستان که بعد از اجلاس کنفرانس اسلامی در پاکستان آغاز شد، که از زمان دولت هاشمی شروع می شود و در دولت خاتمی تحکیم می یابد و دوم مذاکرات مستقیم ایران و امارات که با سفرهای علنی و نیمه علنی مقامات دو کشور آغاز شد و امیدهایی را برای حل مساله ی جزایر ایجاد کرد. این مذاکرات تا سال 2004 ادامه داشت اما در نهایت به دلیل ضعف محتوایی، فقدان کار کارشناسی و حقوقی، مبتنی بودن بر سلایق شخصی، بدون نتیجه پایان یافت و شورا بار دیگر بیانیه های تند خود را علیه ایران آغاز کرد( اسدی،1389: 102) سپس از سال 2005، با وقوع تحولاتی مانند اشغال عراق و متهم کردن ایران به نفوذ و دخالت در عراق از سوی کشورهای عربی و پرونده هسته ای ایران، دوره ای از تنش در روابط ایران و شورای همکاری آغاز می شود. دوره کنونی را می توان یکی از پر تنش ترین و پر انتقاد ترین دوره ها در تاریخ روابط ایران و شورا برشمرد که موضوعات و محورهای متنوع تری را شامل می شود. ( اسدی ،1389: 103)
الف)چالشهای شورای همکاری خلیج فارس با جمهوری اسلامی ایران
در حال حاضر،‌ عمده‌ترین چالش شورای همکاری با ایران حول سه محور زیر است.
1. جزایر سه گانه ایران
2. دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای
3. نفوذ ایران در امور عراق
1)جزایر سه گانه ی ایران
موضعی که شورای همکاری در مورد قضیه جزایر سه گانه در پایگاه اینترنتی شورا تحت عنوان «مسائده قضیه الجزر الثلاث المحتله التابعه لدولة الامارات» اتخاذ کرده، چنین است:
«از سال 1992 موضوع جزایر سه گانه مطرح شد (تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی) که تابع دولت امارات متحده عربی است. دیدگاه ثابتی از سوی شورای عالی شورای همکاری خلیج فارس و شورای وزیران مبنی بر حمایت و پشتیبانی شورای همکاری از موضع دولت امارات متحده عربی در مورد جزایر سه گانه مطرح شد و از ایران خواسته شد به اشغال پایان دهد، برای حل قضیه یا باید به طور مستقیم وارد مذاکره با دولت امارات در حول قضیه جزایر سه گانه بشود و یا مساله به دادگاه بین المللی احاله شود. از اقدامات مهم شورای همکاری در این زمینه، اقدام اجلاس هفتاد و یکم شورای وزیران خارجه است که در 3 جولای 1999 میلادی در شهر جده برگزار شد و کمیته ای سه جانبه از وزرای خارجه عربستان سعودی، عمان و قطر به اتفاق دبیر کل شورای همکاری برای مذاکره مستقیم با تهران تشکیل شد. انتظار شورای همکاری این بود که ایران از این کمیته استقبال کند و به طور جدی برای حل قضیه جزایر سه گانه اقدام نماید. در حالی که ایران مذاکره را رد کرد.در نتیجه شورای همکاری از نهادهای فرامنطقه‌ای و جامعه جهانی درخواست می‌کند تا ایران را متقاعد کنند روش‌های مسالمت آمیز دولت امارات عربی متحده را برای حل قضیه بپذیرد» (شهابی،1386 :181 ) همچنین شورای همکاری نقش بسزایی در منطقه‌ای و جهانی کردن موضوع مورد مناقشه بین ایران و امارات بر سر جزیره ابوموسی داشته است. ( نراقی قاسمی، 1378: 145) با نگاهی به بیانیه‌های پایانی شورای همکاری،‌ موضوع جزایر ایرانی و ادعاهای ارضی امارات در مورد آنها از اواسط سال 1371 تاکنون به صورت بندی ثابت در سطح اجلاس سران و وزرای خارجه کشورهای عضو مطرح بوده و تاکنون بیش از چهل بار در بیانیه‌های پایانی وزرای خارجه و از سال 1992 تا 2002 یازده بار در اجلاس سران شورا مطرح شده و علیه جمهوری اسلامی ایران موضع‌گیری کرده‌اند. دلیل این تهاجم تبلیغاتی و حمایت از دولت امارات صرفا به دلیل خواست امارات در ادعای ارضی علیه ایران بوده است ( طبری،‌ 1381: 100) اولین اجلاس سران شورا پس از طرح ادعاهای واهی امارات بر سر جزایر ایرانی در اوایل دی ماه 1371 در ابوظبی برگزار گردید که اوج ادعاهای مربوط به جزایر نیز در آن جا مطرح شد. ( نراقی قاسمی، 1378: 147) با نظری اجمالی بر قطعنامه‌های صادره از اجلاس‌های سران در بند مربوط به ایران، می‌توان تا حدودی به دیدگاه‌های شورای همکاری نسبت به ایران پی برد.
مشابه چنین وضعی نیز در اجلاس دوازدهم 23 که در کویت برگزار شد اتخاد گردید و در مقابل عراق موضع گرفتند. در این اجلاس،‌ سران شورا بعد از توجه به گزارش شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی امیر کشور قطر مبنی بر ادامه تماس ها و روابط با جمهوری اسلامی ایران، مجددا بر برقراری روابط حسنه تاکید کردند.
در اجلاس سیزدهم24 شورای همکاری، سر ناسازگاری با ایران را به بهانه اشغال سه جزیره ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک گذاشت و ایران را متهم به اشغال سه جزیره کرد و از تهران خواست از نقض حاکمیت و یکپارچگی خاک امارات متحده عربی خودداری کند. در این اجلاس، با استماع اظهارات شیخ زاید رئیس دولت امارات عربی متحده در رابطه با اقدامات جمهوری اسلامی ایران در جزیره ابوموسی و ادامه اشغال جزایر تنب بزرگ و کوچک بحث و تبادل نظر درباره جزایر سه گانه آغاز شد (شهابی،1386 : 184)همچنین در بیانیه ی اجلاس عنوان شده بود که شورا تاکید می کند که ادامه ی اشغال جزایر سه گانه توسط ایران و اقدامات انجام شده به وسیله ی جمهوری اسلامی ایران در جزیره ی ابوموسی نقض اصول حسن همجواری ، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورهای منطقه و عدم مداخله در امور داخلی سایر کشورها و نیز بر خلاف تمایل اعلام شده جهت پیشبرد روابط دو جانبه است. شورای عالی از ایران می خواهد تمام اقداماتی را که در جزیره ی ابوموسی به عمل آورده لغو کند و به اشغال جزایر تنب بزرگ و کوچک که متعلق به امارات متحده ی عربی است، خاتمه دهد(سنایی، 1383: 71 ) در اجلاس پانزدهم25 سران شورای همکاری خلیج فارس به دلیل مناقشه های ارضی میان کشورهای عضو ، شورا خواستار ارجاع اختلاف در مورد جزایر ایرانی خلیج فارس به دیوان دادگستری بین المللی شد و از ایران خواست به امارات متحده عربی از طریق مذاکره دوجانبه پاسخ مثبت دهد (جعفری ولدانی ، 1376: 580) در نهایت، در اجلاس

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد آسیای مرکزی، دریای خزر، امنیت ملی، منافع ملی Next Entries منبع تحقیق درمورد خلیج فارس، شورای همکاری خلیج فارس، افغانستان، عربستان سعودی