منبع تحقیق درمورد خاورمیانه، خلیج فارس، نفت و گاز، آسیای مرکزی

دانلود پایان نامه ارشد

را در مقابل قدرت امریکا به حداقل برساند. دولت چین تلاش می کند تا منابع نفتی روسیه و آسیای مرکزی را توسعه داده و خطوط لوله ای احداث کند تا نفت را از این کشورها به چین انتقال دهد. همه این تلاش ها می تواند در چارچوب ایده ی اساسی برنامه ریزان چینی در جهت ایمن سازی عرضه ی انرژی و پرهیز از مکان های تحت کنترل امریکا تعبیر شود. (حسن زاده ، 1387: 83)
از سوی دیگر قابل انکار نیست که کشورهای خاورمیانه بیش از 24 میلیون بشکه نفت در روز تولید می کنند که به لحاظ مسافت نیز به چین نزدیکتر و انتقال نفت به آن کم هزینه تر از مناطق دیگر است. البته بخش مهمی از نفت خاورمیانه از تنگه هرمز عبور می کند که نزدیک ترین راه به چین می باشد. به همین دلیل امنیت این تنگه برای اقتصاد جهانی و به ویژه اقتصاد چین حیاتی است، به شکلی که هرگونه بی ثباتی در این منطقه می تواند اقتصاد جهانی را تهدید نماید. در مقابل، سایر مناطق نه از نظر میزان و نه عمر ذخایر، قابل مقایسه با منطقه خاورمیانه نیستند. به عنوان مثال، برخلاف ادعاهایی که طی دهه 90 می شد، حوزه نفتی دریای خزر اصولاً قابل مقایسه با منطقه خاورمیانه نیست. در مورد کشورهای آفریقایی نیز کم و بیش همین شرایط وجود دارد.نفت کشورهای آفریقایی قابل مقایسه با نفت کشورهای خاورمیانه نیست. مجموع نفت کشورهای مهم آفریقایی شامل لیبی، نیجریه، الجزایر، آنگولا و مصر تقریباً 127 میلیارد بشکه می باشد که کمتر از نفت ایران است . (ترابی، 1389: 1122) ضمن این که عدم ثبات و زیرساخت های نامناسب کشورهای آفریقایی به همراه فاصله زیاد جغرافیایی، از مزیت های نفت این کشورها برای چین می کاهد . در نتیجه با رشد سریع اقتصاد چین این کشور نیاز حیاتی به نفت وارداتی دارد. پس اقتصاد متکی به انرژی چین، این کشور را مجبور به واردات انرژی از خاورمیانه نموده است (حق شناس،1390: 58) پیش بینی می شود سهم نفت در سبد مصرف انرژی چین از 9/21 درصد در سال 1980 به 9/25 درصد در سال 2015 افزایش خواهد یافت ( Haider A.Khan,2008,2-3) وابستگی چین به نفت وارداتی به طور مداوم در حال افزایش است و احتمالا در آینده نیز به همین منوال خواهد بود. از آنجا که بیشتر کشورهای تولید کننده نفت، هم‌پیمان نزدیک آمریکا هستند، چین درصدد یافتن متحدانی در منطقه خلیج فارس (خاورمیانه) است(نادریان، 1386: 22) ضمن اینکه بخش مهمی از نفت این مناطق از تنگه های حساس و استراتژیک چون تنگه هرمز و مالاکا می گذرند. همین مسائل به شدت بر احساس ناامنی در حوزه انرژی برای تمامی کشورها، به خصوص چین افزوده است. بدون تردید آینده انرژی چین به مناطق نفت خیزی چون خلیج فارس،آفریقا و آمریکای لاتین بستگی خواهد داشت که نفت آنها از طریق دریاهای آزاد به این کشورها انتقال می یابد؛ آسیای میانه و روسیه نقش مهمی در تامین امنیت انرژی چین از طریق لوله های انتقال نفت بازی خواهند نمود. (ترابی، 1389: 1111) امنیت مسیر نفت کش ها برای چین بسیار مهم است. مسیر عبور نفت کش ها در اقیانوس های جهان محدود است (به ویژه برای نفت کش های غول پیکر) کشورهای آسیایی مانند ژاپن ، کره و چین همه وارد کننده بزرگ نفت از خاورمیانه هستند . (شادی وند، 1389:28)البته در میان تمامی مناطق نفت خیز ، خاورمیانه بنا به دلایلی از اهمیت فراوانی برای چین برخوردار است . علت این امر به ذخایر فراوان نفت این منطقه، نزدیکی جغرافیایی و عدم اختلافات سیاسی چین با کشورهای این منطقه برمی گردد. (ترابی، 1389: 1121) چین اکنون به انعقاد قراردادهای درازمدت به ویژه با عربستان و ایران به عنوان دو شریک عمده خود در منطقه روی آورده است.( موسوی شفائی و دارابی،1390: 67) چشم انداز استراتژیک این سرمایه گذاری ها به این معناست که چینی ها در حال تقویت تصویر مثبت خود در تهران به عنوان یک مصرف کننده طولانی مدت انرژی هستند ؛ این در حالی است که ایران تحت فشار ایالات متحده با محدودیت یافتن جایگزین برای چین مواجه است (Leverett, & Badder , 2005 :192) اما از جمله دلایلی که چرا ایران مورد توجه آنهاست، این است که ایران کمتر زیر نفوذ کشورهای غربی و به‌ویژه آمریکا قرار دارد. در واقع، عمده ی منابع نفتی در خاورمیانه در کشورهای همپیمان ایالات متحده قرار دارد. امروزه نوع گرایش های امریکا در تامین انرژی، واردات چین را به خطر انداخته به همین علت آنها هم در چالش با این قضیه مجبورند با کشورهایی مانند ایران وارد مذاکره شوند که با امریکا اصطحکاک سیاسی دارند. یعنی چین مجبور است به سمت کشوری همچون ایران برود تا هم انرژی مورد نیازش تامین شود و هم از بابت امنیت تامین انرژی آسوده خاطر گردد چرا که عمده ی صادرات نفت کشورهای حاشیه ی خلیج فارس و جمهوری اسلامی ایران از تنگه هرمز انجام می پذیرد که این تنگه در اختیار ایران است بدین ترتیب امنیت انرژی این کشور بهترتامین می گردد46 برای چین اهمیت اقتصادی- تکنولوژیک ایران عمدتاً به صنعت نفت و فرآورده های نفتی آن مربوط می شود. ژاپن، چین و هند برای توانایی های ایران در حوزه صادرات نفت و گاز و اکتشافات نفت از یک طرف، و سیاستها و تصمیم گیری های ایران در قبال اقتصاد سیاسی لوله های عبور انرژی و قیمت گذاری در اوپک از طرف دیگر، اهمیت قایل هستند. (سریع القلم ، 1379: 138) در این اثنا ایران با برخورداری از ذخایر عظیم نفت و گاز در جهان و با داشتن تجربه طولانی در حوزه انرژی و موقعیت جغرافیایی مناسب در خلیج فارس و دریای خزر و همسایگی با آسیای مرکزی، از امکان ایجاد پیوند میان منابع انرژی خود از جنوب، شرق و شمال شرق به وسیله خطوط لوله به مصرف کنندگان آسیاسی برخورداست. ایران 137 میلیارد بشکه (12٪) ذخایر ثابت شده نفت جهان را در اختیار دارد که پس از عربستان سعودی، بیشترین ذخایر نفت را به خود اختصاص داده است، همچنین 27 تریلیون متر مکعب (15٪) از ذخایر گاز جهان نیز در اختیار ایران است که بعد از روسیه مقام دوم را دارد. جمهوری اسلامی ایران با تولید تقریبی روزانه 4 میلیون بشکه نفت و سالانه 120 میلیارد متر مکعب گاز، به ترتیب 4٪ و 5٪ از تولید نفت و گاز جهان را برعهده دارد. موقعیت ایران به‌ویژه در بخش گاز اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا از یک سو گاز در راهبرد امنیت انرژی مصرف کنندگان آسیایی جایگاهی ویژه یافته است و از دیگر سو ایران از دومین منابع گاز جهان و موقعیت جغرافیایی برتر در منطقه غرب آسیا برخوردار می‌باشد. مشی مستقل ایران در مدیریت منابع انرژی خود، ثبات سیاسی پایدار آن و علاقه ویژه این کشور به همکاری با کشورهای آسیایی جهت ایجاد و تحکیم همبستگی آسیایی، ظرفیت‌های آن را گسترده‌تر می‌سازد (حق شناس،1390:60) پس مهم‌ترین حوزه‌ی ظرفیت‌ساز در روابط این دو کشور، حوزه انرژی است؛ حوزه‌ای که بی‌شک مهم‌ترین نقش را در پویایی این روابط ایفا کرده است. ظرفیت‌های بالقوه همکاری دو جانبه روابط ایران و چین در عرصه انرژی گسترده است و در صورت تحقق می‌تواند پی‌آمدهای مثبت سیاسی و امنیتی داشته باشد. به همین دلیل از دیدگاه چین، ایران می‌تواند از اصلی‌ترین تامین کنندگان امنیت انرِژی این کشور در منطقه خاورمیانه باشد (حق شناس، 1390: 60) همان‌گونه که ایران نیز بنابر دلایل فشار و محدودیت و تحریم‌های یک جانبه و چندجانبه از سوی کشورهای غربی، به خصوص آمریکا مجبور به حرکت در راستای گسترش روابط با چین برآمد؛ که البته روابط دو کشور دارای فراز و نشیب‌های مختلفی بوده است. اما با توجه به منافع اقتصادی و راهبردی دو کشور، ایران اکنون مرکز ثقل مهمی در ساختار امنیت انرژی چین محسوب می‌شود. قابل ذکر است که قرار گرفتن جمهوری اسلامی ایران بین دو حوزه بسیار مهم دریای خزر و خلیج فارس، اهمیت ژئوپلیتیک، استراتژیک و ژئواکونومیک خاصی به ایران بخشیده است. این نقش در زمینه‌های سیاسی به لحاظ تضمین صلح و ثبات و حل و فصل مناقشات اهمیت انکارناپذیری دارد. این موقعیت به لحاظ جغرافیایی چنان جایگاهی به ایران بخشیده است که در حمل و نقل و تبادل کالا و خدمات اعم از جاده ای، ریلی، دریایی و حتی هوایی بین دو حوزه شمال و جنوب، شرق و غرب و همچنین انتقال انرژی نقش بی بدیلی و غیر قابل هماوردی داشته است.جمهوری اسلامی ایران دارای6400 کیلومتر مرز ساحلی با خزر و 1200 کیلومتر با خلیج فارس است که مشرف بر تنگی هرمز بوده و روزانه یازده میلیون بشکه نفت از آن صادر می‌شود (معظمی گودرزی،1387: 34)موقعیت ممتاز ایران جهت انتقال انرژی هنگامی تکامل می‌یابد که بسیاری از کشورهای همسایه ایران و یا کشورهایی همچون چین ، هند به عنوان عمده‌ترین مصرف‌کنندگان نفت و گاز نگاه خود را جهت استفاده از این انرژی تنها به طرف ایران متوجه نموده‌اند، زیرا ایران دارای امن ترین و نزدیک‌ترین راه‌ها به منابع انرژی بوده و مسیر انتقال آن نیز از نظر عوارض طبیعی، مناسب‌ترین از نظر انتقال نفت و گاز و صرفه‌جویی در پول و زمان و همچنین ایمنی صنعتی است. (معظمی گودرزی، 1387، 35) همچنین این امر دو سویه است با توجه به تحریم های اقتصادی و نفتی که از جانب غرب علیه ایران انجام می شود در این میان از مسایلی که می تواند مورد توجه ایران باشد، نیازهای انرژی منطقه آسیا است. آسیای دو دهه اول قرن بیست و یک، بیشترین درصد مصرف کننده انرژی دنیا را به خود اختصاص خواهد داد. ازسال 1993 به بعد چین یک وارد کننده انرژی بوده است. بر اساس این نیاز و زمینه های محدود اکتشاف نفت در داخل چین،بی جینگ به آسیای مرکزی، عراق، خلیج بنگال و منطقه خلیج فارس روی آورده است.برای وابستگی کمتر به انتقال دریایی انرژی،چین در فکر ساخت یک خط لوله انرژی از قزاقستان به مناطق شرقی مصرف انرژی خود می باشد.هرچند این اقدامات به رفع پاره ای از نیاز های انرژی چین کمک خواهد کرد ولی نهایتاً این کشور به خاورمیانه ومنطقه نفتی خلیج فارس به عنوان یک منبع اصلی انرژی نگاه خواهد کرد.این نیاز، حضور و نفوذ دریایی چین را در مناطق جنوبی و غربی خود افزایش خواهد داد. اگر اندونزی با بی ثباتی جدی روبرو شود،چین و ژاپن هر دو به فکر افزایش قدرت دریایی خود خواهند بود. در منطقه آسیای مرکزی نیز،تلاش برای تامین منابع انرژی از جانب چین امکان ایجاد یک نظام رقابتی جدی میان هند،چین و روسیه به وجود می آورد.اهمیت خاورمیانه،خلیج فارس و ایران به آسیای دور از این منظر با توجه به مسایل انرژی خواهد بود. (Rajan,2000, 83) کشورهای فاقد انرژی کافی در منطقه، خصوصا کشورهای دارای اقتصاد بزرگ و رو به رشد چین و هند به نفت و گازی بسیار بیشتر از تولید داخل کشورشان نیاز دارند. چین، هند و پاکستان، در حال حاضر، در میان اقتصادهای دارای رشد سریع در آسیا قرار دارند. بقیه منطقه نیز رشد و توسعه ی قابل ملاحظه ای را در فعالیت های اقتصادی نشان می دهد. با در برداشتن دو کشور از پر جمعیت ترین کشورهای جهان که در حال توسعه در زمینه ی فعالیت های اقتصادی نیز می باشند و اقتصادهای بسرعت در حال پیشرفت، پیش بینی می شود نیاز کشورهای منطقه به انرژی در چند سال آینده چندین برابر شود (رحمان،1385: 130) نهایتا اهمیت ایران برای کشورهای شرق آسیا مانند ژاپن، کره جنوبی و چین عمدتاً به واسطه مسایل مربوط به انرژی است. اهمیت ایران برای کره شمالی و چین در صورتی که منابع مالی ایران اجازه دهد و شرایط بین المللی مساعد باشد، یک مزیت نظامی و امنیتی نیز دارد. اهمیت ایران برای هند، پاکستان و افغانستان هم ماهیت ژئوپلیتیک دارد و هم از حیث مباحث و جریانهای فکری اسلاهی قابل توجه است. (سریع القلم، 1379: 129 ) بسط و تعمیق مناسبات چین با ایران،‌ به طور ویژه برای پیشبرد منافع چین در خاورمیانه واجد اهمیت است؛ زیرا از منظر ژئواستراتژیک، ایران به عنوان کشوری وسیع و نقطه اتصال آسیای مرکزی به خاورمیانه بوده و دارای ذخایر عظیم انرژی است. رشد مصرف انرژی فقط محدود به چین نیست. سایر کشورهای جنوب شرقی و شرق آسیا نیز به واردکنندگان مهم نفت تبدیل شده‌اند. بنابراین وابستگی روز افزون چین، هند و ژاپن به انرژی خاورمیانه، ممکن است باعث شود تا این کشورها نقش فعالی در حل اختلافات

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد مصرف انرژی، مصرف کننده، نگاه به شرق، حمل و نقل Next Entries منبع تحقیق درمورد نفت و گاز، گاز طبیعی، ایران و چین، خاورمیانه