منبع تحقیق درمورد جبران خسارات، حقوق فرانسه، جبران خسارت

دانلود پایان نامه ارشد

سابق، اين روش در حقوق محيط زيست از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. اين امر مي‌تواند از طريق “ترميم”((Restitution ، “احياء” Restauration)) ، “پاك‌سازي”( Nettoyage des pollutions) ، “بازسازي”( Nettoyage des pollutions) و اقداماتي از اين قبيل صورت گيرد. براي مثال، پاك كردن ساختمان‌هاي آلوده به دود و دوده يا ترميم ساختمان‌هايي كه در اثر آلودگي‌هاي مستقيم جوي آسيب ديده‌اند يا كاشتن درخت جديد به جاي درختان خشكيده و احياء سازه‌هايي كه در اثر حوادث آلودگي آسيب ديده‌اند، از مصاديق اين روش هستند. اما در برخي موارد نظير خسارات وارده بر رشد گياهان، خسارات وارده بر سلامتي اشخاص مانند بيماري‌هاي صعب‌العلاج تنفسي و يا انقراض نسل يك گياه يا حيوان در اثر آلودگي هوا و كاهش توليد محصولات كشاورزي امكان توسل به اين روش بعيد است. استفاده از اين روش در حوزه حقوق محيط زيست مي‌تواند هم به عنوان “ضمانت حقوقي” پيشرفته و هم به عنوان يك “تعهد” بر شخص مسئول آلودگي بار شود.170 در شكل ضمانت حقوقي در قالب سه دسته ضمانت مدني، كيفري و اداري171 در قوانين پيش‌بيني شده و بر شخص مسئول آلودگي تحميل مي‌گردد. بنابراين قاضي دادگاه مدني مي‌تواند به صورتي كاملاً آزاد، ضمانت اعاده وضع به حالت سابق را به عنوان يكي از طرق جبران خسارات ناشي از آلودگي‌هوا برگزيند.172 آزاد به اين معنا كه بر خلاف مواردي كه اعاده وضع به حالت سابق معمولاً به عنوان يك ضمانت كيفري در قوانين جزايي پيش‌بيني مي‌شود.173 اين امر در قوانين مدني به صراحت پيش‌بيني نشده و از اصول كلي حاكم بر نحوه جبران خسارات مي‌باشد.

ب- از بين بردن منبع ضرر
از بين بردن منبع ضرر بخشي از تدابير پيشگيرانه است كه امروزه در پرتو اصل مشهور “احتياطي” مورد توجه نظام حقوقي فرانسه قرارگرفته174وازنوآوري‌هاي لايحه 2005مسئوليت مدني فرانسه به شمارمي‌رود.
175. گاهي از بين بردن منبع ضرر و توقف و يا جلوگيري از فعاليت‌هاي آلوده‌ساز مي‌تواند بعنوان يك روش پيشگيرانه اتخاذ گردد. به موجب ماده 3-162 كد محيط زيست فرانسه، در مواردي كه خطر قريب‌الوقوع خسارات وجود دارد، متصدي بدون فوت وقت و به هزينه خود تدابير پيشگيرانه‌اي Mesures de prevention را به منظور جلوگيري Empecher يا محدود كردن Limiter اثرات آن اتخاذ خواهد نمود.176 در صورت باقي بودن خطر، بهره‌بردار بدون فوت وقت، محتوا و نتيجه اقدامات پيشگيرانه اتخاذي را به اطلاع مقامات پيش‌بيني شده در شماره 2 ماده‌ي 2-165 خواهد رساند. اين موضوع در زمينه آلودگي هوا مي‌تواند شامل اقداماتي نظير تعطيل، تخريب و انتقال اماكن آلاينده، اصلاح سيستم‌هاي تهويه و پخش آلاينده‌ها و … گردد. براي مثال، شخصي كه براي اضرار همسايه با ايجاد شومينه غير متعارف باعث انتشار دود و بو به ملك همسايه مي‌شود در اين فرض مالك شومينه در برابر خسارات و مزاحمت‌هاي وارده بر همسايه مسئوليت قهري دارد و ممكن است محكوم به جبران خسارت از طريق بر چيدن شومينه گردد. در رويه قضايي فرانسه در يك مورد مالك خانه‌اي كه از بخاري خانه وي به طرف پنجره همسايه دود منتشر مي‌نمود به بلندتر كردن لوله بخاري يا مناسب نمودن آن بر اساس ماده 18 حكم 22 اكتبر 1969 مربوط به رعايت استاندارد و نحوه نصب لوله‌هاي بخاري محكوم گرديد.177

ج- جبران نقدي خسارت
در اغلب موارد بدليل شكل و ماهيت خسارت وارده امكان جبران خسارات عيني آلودگي هوا وجود ندارد و امروزه شايع‌ترين روش جبران خسارات، جبران نقدي آنهاست كه از طريق پرداخت مبلغي از ناحيه شخص مسئول آلودگي به شخص زيانديده صورت مي‌گيرد. اصولاً پرداخت خسارات نقدي ناشي از امكان تقويم آن به پول است. همين امر باعث شده است كه در خصوص مباني، رژيم حقوقي و نحوه تقويم و ارزيابي خسارات در حوزه محيط زيست و خسارات ناشي از آلودگي اختلافات و بحث‌هاي گوناگوني مطرح شود.178 همين مساله در خصوص خسارات ناشي از آلودگي هوا به دليل ويژگي‌هاي خاص خسارات از جمله عمومي بودن كالاي زيست محيطي، عدم ورود در بازار و غير مستقيم بودن خسارات، با شدت بيشتري مطرح است. با اين حال برخي از اقتصاد دانان با ارائه مدل‌هاي مختلف سعي در تخمين ميزان خسارات آلودگي هوا جهت جبران موقتي خسارات نموده‌اند.179

د – تعهد به عدم آلودگي
امروزه با گسترش تخريب محيط زيست و توجه ويژه دولت‌ها به حفاظت از آن قيود و شروط مربوط به رعايت اصول زيست محيطي در برخي از قراردادهاي عمده و قراردادهايي كه در آنها احتمال تخريب محيط زيست و آلودگي هوا مي‌رود گنجانده مي‌شود و با عنوان “تعهدات زيست محيطي” طرف قرارداد شناخته مي‌شوند. در قراردادهاي “بي‌اوتي” (ساخت، بهره‌برداري و واگذاري) ((BOT: Build, Operate, Transfer كه در ايران در وزارتخانه‌هاي نفت، نيرو و وزارت راه و ترابري رايج مي‌باشد شروط زيست محيطي و لزوم رعايت آنها از جمله تعهدات كنسرسيوم است و شروط مربوط به حفظ محيط زيست از شروط رايج اين قراردادها بوده كه مطابق آن كنسرسيوم موظف به رعايت اصول محيط زيست مي‌باشند و در صورتي كه از عمل وي به محيط زيست، اشخاص و اموال، خسارت زيست محيطي وارد گردد، مكلف به جبران خسارات وارده به اشخاص و اموال است و تخلف گسترده اين تعهدات مي‌تواند يكي از دلائل فسخ قرارداد محسوب شود.180 در همين زمينه و در يك مورد در فرانسه پيمانكاران به علت بي‌نظمي حاصل از نصب لوله‌هاي بخاري مسئول شناخته شده‌اند.181 علاوه بر اين، تعهدات مربوط به رعايت شرايط و ضوابط زيست محيطي از جمله عدم ايجاد آلودگي در مواد 27-411 كد روستايي نسبت به مستأجراني كه از زمين بهره‌برداري مي‌نمايند، پيش‌بيني شده است. همچنين، در قراردادهاي اكتشاف نفت در سواحل و در خشكي نيز يكي از مواردي كه به مثابه يك تعهد زيست محيطي بر پيمانكاران بار مي‌شود، عدم ايجاد آلودگي‌هاي آب، هوا و خاك و دفع پسماندها است.

گفتاردوم- موانع و چالش‌هاي مسئوليت مدني در حوزه آلودگي‌هاي جوي
از يك طرف به علت ويژگي‌هاي خاص آلودگي‌هاي جوي از جمله مرز گذر بودن، تدريجي بودن و منابع متعدد و از طرف ديگر به علت دشواري‌هايي كه در اثبات مسئوليت مدني آلوده كننده وجود دارد ما با چالش‌هاي جدي مواجه هستيم. در ذيل به مهم‌ترين اين مشكلات اشاره مي‌شود:

بنداول- دشواري اثبات رابطه سببيت
در زمينه آلودگي هوا احراز رابطه سببيت ميان خسارات وارده و فعل زيانبار دشوارترين ركن در اثبات مسئوليت مدني شخص آلوده كننده محسوب مي‌گردد. بر اساس اين ركن اگر نتوان ميان عامل ورود ضرر و فعل زيانبار رابطه سببيت برقرار نمود، نمي‌توان حكم به مسئوليت شخص آلوده كننده داد. اين بحث بويژه در مواردي كه در آنها تقصير شرط ايجاد مسئوليت نيست اهميت ويژه‌اي دارد. مطابق اصول مسئوليت مدني صرف وقوع خسارات كافي براي اقامه دعواي مسئوليت عليه خوانده كافي نيست بلكه بايد بين دو عامل ضرر و فعل زيانبار رابطه سببيت وجود داشته باشد.182
بر اساس اين اصل بايد بين خسارات ناشي از آلودگي و فعل زيانبار رابطه سببيت وجود داشته باشد و در صورتي كه نتوان ثابت كرد كه خسارات وارده ناشي از آلودگي هواست امكان اقامه دعوا عليه شخص مسئول آلودگي وجود نخواهد داشت. اين اصل در خصوص كليه دعاوي مسئوليت مدني حاكم است و مختص آلودگي هوا نيست. اما اين شرط در زمينه آلودگي هوا با شدت بيشتري مطرح است و در غالب موارد به علت عدم امكان اثبات و احراز رابطه سببيت بين آلودگي هوا و خسارات وارده امكان اقامه دعوا و اثبات مسئوليت مدني شخص و در نهايت اعمال ضمانت‌هاي مدني در اين حوزه منتفي مي‌شود. پررنگ بودن اين مشكل در زمينه خسارات ناشي از آلودگي هوا نيز ناشي از ويژگي‌ها و اوصاف خاص اين قسم از آلودگي نظير غير مستقيم بودن خسارات، منابع متعدد آلودگي، فرامرزي بودن و دخيل بودن عوامل ديگر در جريان ورود خسارت است. در فرانسه و در قضيه مربوط به پرونده انفجار يك كارخانه توليد مواد شيميايي كه باعث ورود آسيب به “پرورش دهندگان زنبور عسل” (Apiculteur) و مرگ و مير زنبورها به علت تغذيه از گل‌هاي سمي شده بود دادگاه در اين زمينه مسئوليت مدني اين كارخانه در برابر پرورش دهندگان زنبور عسل اطراف كارخانه چنين استدلال نمود كه مرگ زنبوران عسل نمي‌تواند مستقيماً مربوط به سمي بودن گل‌ها باشد و اين قسمت از خواسته خواهان‌ها را رد نمود.183 در واقع، در مورد فوق هر چند مرگ و مير زنبوران عسل به صورت غير مستقيم ناشي از مسموميت گل‌ها بوده ولي به علت عدم امكان احراز رابطه مستقيم سببيت، دادگاه اين قسمت از خواسته زنبورداران را عليه كارخانه مواد شيميايي رد نموده است.

الف- تعدد اسباب در خسارات ناشي از آلودگي
مشكل ديگر در اين زمينه مربوط به “تعدد اسباب” در بروز خسارات آلودگي هواست به اين معنا كه در غالب دعاوي مربوط به خسارات ناشي از آلودگي‌هاي جوي صرفاً آلودگي هوا سبب ورود خسارات نيست. بلكه در كنار آلودگي هوا اسباب ديگري نيز دخيل مي‌باشند و خوانده مي‌تواند با ارائه دفاع عدم ارتباط تام ميان خسارات وارده و آلودگي هوا خود را از زير بار مسئوليت برهاند و يا دست كم از تخفيف برخوردار باشد. چنانچه در ايران در قضيه كارخانه ونارچ184 مربوط به ورود خسارات ناشي از گرد و غبار حاصل از كارخانه به مزارع و باغات اطراف خوانده با ارائه اين دفاع كه فعاليت كارخانه عامل اصلي ورود خسارات و خشكيدن باغات اطراف نيست، بلكه به علت عدم وجود آب در مزرعه مذكور كه در اثر خشكسالي‌هاي مكرر بوجود‌آمده، درختان خشك گرديده‌اند و نه در اثر گرد و خاك سنگ‌شكن، سعي در معاف نمودن مسئوليت خود نموده و در نهايت در ارزيابي ميزان خسارات وارده توسط كارشناسان موثر واقع گرديده است.185 در حقوق فرانسه، بعد از تصويب قانون اوت 2008 يكي از نوآوري‌هاي اين قانون توجه به اين وضعيت بود. ماده 19 اين قانون (ماده 18-162 كد محيط زيست فرانسه) با پيش‌بيني روش تقسيم خسارات، مقرر مي داشت كه “هر گاه خسارات وارده بر محيط زيست اسباب متعدد (Plusicurs causes). داشته باشد، هزينه تدابير پيشگيرانه وجبراني توسط مقام پيش‌بيني شده در بند 2 ماده 2-165 ميان متصديان و شركت كنندگان در امر ورود خسارت يا در ايجاد خطر خسارات قريب‌الوقوع، تقسيم خواهد شد”.

ب- شدت مشكل در حوزه محيط زيست
در مواردي كه خسارات ناشي از آلودگي هوا از يك منبع ناشي شده باشد اين مشكل وجود ندارد. براي مثال اگر منبع آلودگي كارخانه ذوب مس يا كارخانه سيمان باشد مي‌توان منبع آلودگي و در نهايت شخص مسئول را تعيين نمود. اما در اغلب موارد آلودگي هوا و خساراتي كه از آن ناشي مي‌شود از منابع‌آلاينده‌هاي متعدد صادر مي‌شوند و امكان تعيين دقيق منبع و در نهايت شخص مسئول آلودگي وجود ندارد. اين مشكل را در مسئوليت مدني زيست محيطي تحت عنوان “آلودگي با منابع متعدد”186 ياد نموده‌اند.187 در اين فرض گفته مي‌شود اشخاص مسئول غير قابل احصاء و تعيين هستند. ماده 18-162 كد محيط زيست فرانسه در اين خصوص مقرر مي‌دارد “هر گاه خسارات وارده بر محيط زيست اسباب متعدد(Plusieurs causes) داشته باشد، هزينه تدابير پيشگيرانه و جبراني توسط مقام پيش‌بيني شده در بند 2 ماده 2-165 ميان بهره‌برداران و شركت كنندگان در امر ورود خسارت يا در ايجاد خطر خسارات قريب‌الوقوع، تقسيم خواهد شد.”

ج- مشكلات مربوط به تعيين شخص مسئول
بنابراين با توجه به موضوع فوق و اصول مسئوليت مدني، به طريق اولي امكان رجوع به شخص آلوده كننده منتفي خواهد. براي مثال، در خصوص خسارات ناشي از آلودگي هواي يك شهر و خسارات غير مستقيم بر آمده از آن كه ناشي از تردد هزاران وسيله نقليه موتوري مي‌باشد چگونه مي‌توان به طور دقيق تعيين نمود كه اشخاص مسئول چه كساني هستند و سهم هر يك در ورود خسارات به چه ميزاني است.
در هر صورت، وجود “آلوده كنندگان متعدد”( Multiple polluters) در بروز خسارات ناشي از آلودگي‌هوا و مشكلات مربوط به تعيين شخص مسئول و ميزان دقيق خسارات وارده اجتناب‌ناپذير است.

د-تدريجي بودن و خسارات پنهان
بر خلاف ساير خسارات، ظهور غالب خسارات زيست محيطي به ويژه خسارات ناشي از آلودگي هوا در

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد جبران خسارات، جبران خسارت Next Entries منبع تحقیق درمورد زبان فرانسه، سازمان ملل، فقه وحقوق