منبع تحقیق درمورد جبران خسارات، جبران خسارت

دانلود پایان نامه ارشد

و محيط زيست داشت، به طوري كه طي سال‌هاي اخير به صورت بحراني بزرگ در آمد و زنگ خطر را براي بشر به صدا در آورد.115 مروري بر حوادث يك قرن اخير، عمق اين فاجعه را بيشتر نمايان مي‌كند. اگر چه دسترسي انسان‌ها به تكنولوژي پيشرفته، زندگي را آسان كرده، اما استفاده‌ي نابجا و بي‌رويه از آن، عوارض مرگباري را نيز در پي داشته است. كشف بسياري از عناصر جديد براي مبارزه با بيماري‌ها و عوارض ناشناخته شده است؛ براي مثال اثر بعضي از “آفت‌كش‌ها”( Pesticide)
همچون “د.د.ت”.116 و “آدرنالين” تا 15 سال در محيط پايدار مي‌ماند.117 كه همين امر باعث مي‌شود به تدريج اين عناصر وارد چرخه‌ي غذايي انسان شوند.در اين دوره، كشف و استخراج بي‌رويه‌ي منابع طبيعي، همچون انرژي‌هاي فسيلي، علاوه بر اين كه حقوق نسل‌هاي آينده را به مخاطره انداخت، باعث آلودگي فراوان آب، خاك،هوا ودريا شد؛ آلودگي‌هايي همچون: ورود گاز كربنيك يا دي‌اكسيد كربن (Carbon Dioxide) (CO2) و منواكسيد كربن (Carbon Monoxide) (CO)118 در اثر ورود سوخت‌هاي فسيلي به محيط زيست،ريزش بيش از پيش فضولات كارخانه‌ها وسموم مختلف در درياها و رودخانه‌ها119، غرق نفت‌كش‌هاي غول‌پيكر و وارد شدن مواد نفتي و آلاينده‌هاي ديگر به دريا120، سوانح و رخدادهاي هسته‌اي121، جنگ‌هاي اتمي122، سوانح شيميايي123 و استفاده از سلاح‌هاي شيميايي در جنگ‌ها124،
استفاده از محيط زيست به عنوان ابزار جنگي125، “گرم شدن كره‌ي زمين”( (Global Warning126.

“تخريب لايه‌ي اُزن” Depletion of) Ozone Layer)127، پديده‌ي “ال نينو”(El Nino) 128، “تغييرات آب و هوايي”( (Climate Changes129، “باران‌هاي اسيدي”( (Acid Rain 130، انفجار جمعيت( Population Explosion) 131، نابودي جنگل‌ها و گونه‌هاي نادر گياهي و جانوري132 … همه وهمه به يك “فاجعه‌ي زيست محيطي” (Environmental Disaster) بدل شد كه آينده‌ي تنها كره‌ي مسكوني را در هاله‌اي از ابهام فرو برده است. دوره‌ي سوم، عصر آگاهي تعامل و همزيستي با طبيعت و محيط زيست است. گسترش آلودگي‌هاي زيست محيطي موجب شد كه در برخي از كشورهاي پيشرفته و صنعتي و سپس در سطح جهان اقداماتي براي جلوگيري از آلودگي محيط زيست صورت گيرد133. بر اين اساس دهه‌هاي 1960 و 1970 را بايد دوره‌ي بيداري و آگاهي در زمينه‌ي محيط زيست دانست.134 در اين دوره بشر به علايم تهديد كننده‌ي حيات پي برد و دريافت كه براي نابودي حيات و زندگي در كره‌ي زمين، ديگر احتياجي به برخوردهاي نظامي و به كارگيري سلاح‌هاي مخرب غير متعارف كه آثار تخريبي گسترده دارند، نيست. بلكه اگر شيوه‌ي زندگي و روش‌هاي توليد و مصرف را تغيير ندهد، به همان اندازه يا بيشتر، نابودي را به دنبال خواهد داشت. به همين جهت علاوه بر اقداماتي كه دولت‌ها به تنهايي در جلوگيري از گسترش بحران انجام دادند، به همكاري‌هاي گسترده‌ي بين‌المللي نيز روي آوردند. همين طور جنبش‌هاي مردمي و”سازمان‌هاي غير دولتي” .(Non-Governmantal Organization) (NGOs)135 نيز در كشورهاي غربي فعال شدند و زنگ خطر نابودي محيط زيست را در دنيا به صدا در آوردند. توجه به محيط زيست در اين دوران به حدي رسيد كه فقط در سال 1972 حدود 300 كتاب در مورد محيط زيست در آمريكا نوشته شد.136
بدين ترتيب، فكر ايجاد رابطه‌اي جديد با طبيعت و محيط زيست در افكار شكل گرفت. پايه‌ي اين فكر، اين است كه مواهب طبيعي مورد استفاده‌ي بشر، پايان‌ناپذير نيست و علاوه بر اين، ضايعاتي كه بهره‌برداري بي‌رويه از طبيعت به آن وارد مي‌كند، مي‌تواند حياتِ نسل حاضر و نسل‌هاي بعدي را در معرض خطر قرار دهد. بنابراين، اگر از طبيعت بهره‌برداري مي‌كنيم، اين بهره‌برداري بايد به گونه‌اي باشد كه باعث از ميان رفتن اين مواهب نشده، ضامن حفظ آن براي نسل‌هاي آينده شود.137

گفتاراول: قواعد كلي مسئوليت حاكم بر آلودگي‌هاي جوي
بنداول- قاعده Sic utere:
پيش‌بيني مسئوليت قهري به عنوان يك ابزار پيشگيرانه موثر در حوزه محيط زيست محسوب مي‌شود.138 مسئوليت قهري يا مسئوليت مدني به معناي خاص هنگامي است كه شخص از تعهدهاي قانوني و عمومي سرپيچي مي‌كند.139 بنابراين، در صورتي كه شخصي در اثر ايجاد آلودگي هوا به ديگري خسارت وارد مي‌كند موظف به جبران خسارات وارده خواهد بود. ممنوعيت انجام اقداماتي كه باعث انتشار دود و آلودگي هوا مي‌شد سابقه‌اي طولاني داشته و زمينه‌هاي آن را مي‌توان در قواعد حقوق رم يافت. برابر قاعده معروف “حق خود را چنان اعمال كن كه سبب اضرار غير نگردد” Sic utere tuo) (alienum non laedas و بر اساس اين قاعده در حقوق قديم مالك مسئول دود يا بويي بود كه سبب ورود خسارت به اموال و اشخاص مي‌گرديد.140

الف – قاعده مزاحمت‌هاي ناشي از مجاورت
قاعده ديگري كه مي‌توان آن را در سنت‌هاي حقوقي فرانسه يافت، ريشه در “نظريه مزاحمت‌هاي غير عادي ناشي از مجاورت” يافت((Trouble anormal de voisinage. اين نظريه ريشه در تاريخ يك جانشيني انساني داشته و در پرتو “حقوق همسايگي” يا همجواري توسعه يافته است. در زمينه مقابله با آلودگي هوا و مشكلاتي از اين دست نيز اين نظريه و قاعده نقشي اساسي دارد. بر اساس اين تئوري، مزاحمت‌هاي ناشي از مجاورت شامل كليه اقداماتي مي‌شد كه باعث ايجاد مزاحمت نسبت به مجاورين مي‌گرديد. اين مزاحمت‌ها در مورد هوا مي‌توانست شامل اقدامات آلوده كننده‌اي نظير انتشار دود، بو، ذرات گرد و غبار، سر و صدا و غيره … گردد، كه به دنبال آن مسئوليت مدني شخص مالك يا مجاور مطرح مي‌گرديد.141 در رويه قضايي فرانسه موارد متعددي تحت عنوان مزاحمت‌هاي غير عادي ناشي از مجاورت مورد شناسايي واقع شده است.142 براي مثال، مي‌توان به مواردي چون ممنوعيت كاهش امكان ديد بر مناظر،143 (حق منظر)، جلوگيري از كاهش امكان تابش آفتاب و نور144 (بهره‌مندي از نور كافي)، ممنوعيت ايجاد آلودگي‌هاي صوتي و ارتعاشات145 و همچنين پارس مداوم سگ‌ها در طول سال146 (آلودگي صوتي و حق بر آرامش) و نظاير آن اشاره نمود.147 در اين ميان از جمله موارد مربوط به آلودگي هوا مي‌توان به خسارات ناشي از انتشار بو و دودهاي آلاينده از بخاري‌ها و تأسيسات حرارتي اشاره نمود.148

ب – شرايط و روش‌هاي جبران خسارات ناشي از آلودگي
1- لزوم ورود خسارات ناشي از آلودگي
ضرر يا خسارت در حوزه حقوق محيط زيست مفهوم وسيع‌تري از تلقي رايج از ضرر در حوزه مسئوليت مدني دارد.149 اين امر به نوبه خود، مسائل بغرنج و پيچيده حقوقي مربوط به تعيين زيان ديده، ارزيابي خسارات و چگونگي جبران آنها را نيز مطرح مي‌كند. اين خسارات در زمينه آلودگي هوا مي‌تواند شامل مواردي نظير:
الف)- آسيب به اموال: ‌مانند ورود خسارات به محصولات كشاورزي ناشي از ذرات گرد و غبار و باران‌هاي اسيدي، همچنين آسيب به حيوانات، تيرگي و فرسودگي ساختمان‌ها.
ب)- آسيب به سلامتي: مانندبيماري‌هاي تنفسي، قلبي و عروقي و مسموميت ناشي از گاز.
ج)- از دست رفتن منفعت مسلم: مانند عدم امكان بهره‌برداري بهينه از محصولات كشاورزي، كاهش توليدات باغي در اثر آسيب به برگ‌ها و غيره …
ح)- آسيب به عناصر محيط زيست: نظير گياهان و جانوران و عناصر بي‌جان باشد.
احراز مسئوليت آلوده كننده فرع بر ورود خسارت است و در صورتي مي‌توان اقدام به اقامه دعواي مسئوليت عليه آلوده كننده هوا نمود كه از اقدامات نامشروع وي خسارتي وارد شده باشد. رويه قضايي ايران و فرانسه سرشار از آرايي است كه براي ارتكاب برخي از اعمال خسارت‌زاي ناشي از آلودگي هوا مسئوليت فعل ناشي از اين قسم از آلودگي را بار نموده است.150

2- ارتكاب فعل آلاينده (فعل زيانبار)
مطابق اصول و قواعد مسئوليت مدني ارتكاب هر فعلي كه منجر به ورود خسارت گردد الزاماً به معناي مسئوليت مدني شخص مرتكب نخواهد بود. بلكه علاوه بر وارد نمودن زيان بايد آن عمل نامشروع باشد. بنابراين، در خصوص آلودگي هوا، در صورتي انجام اقدامات آلاينده مسئوليت شخص را به دنبال خواهد داشت كه عمل غير قانوني و نامشروع بوده و خسارت از آن عمل ناشي شده و فعل زيانبار تحت يكي از عناوين معاف كننده قرار نگيرد.
در رويه قضايي ايران و فرانسه ا فعال زيا نبار در زمينه خسارات ناشي از آلودگي هوا شامل موارد ذيل مي‌شوند:
الف- از بين رفتن و كاهش توليد محصولات زراعي و باغي در اثر نشستن گرد و غبار ذرات منگنز ناشي از دستگاه‌هاي سنگ‌شكن معدن.151
ب- آلودگي هواي ناشي از ذرات سيمان1520
ج- خسارات مربوط به بوهاي بد ناشي از رستوران‌ها153.
ح- خسارات ناشي از سيستم تهويه آشپزخانه‌ها كه باعث انتشار بو، دود و ذرات بطرف همسايگان مي‌گردد.154
د- خسارات ناشي از انتشار دود از راه‌هاي هوايي (دودكش‌هاي) پشت بام‌ها1550
ذ- انتشار گرد و غبار و دود ناشي از كارخانه‌هاي سيمان1560
ر- بوها، دودها و ذرات منتشره از كارگاه‌ها1570
ز- آثار ذرات كربن ناشي از انبارهاي سوخت1580
ط- دودهاي مضر ناشي از كارخانجات و صنايع159 0مانند آلودگي هواي اطراف منازل مسكوني و مزارع ناشي از ذوب سرب و فعاليت‌هاي معدني مانند گداخت مواد
ظ- خسارات ناشي از ذرات منتشره از ترافيك شديد شوارع عام كه بر اموال مي‌رسد. و كاميون‌هايي كه شن و ماسه بيش از ظرفيت حمل مي‌كنند.1600
و- انتشار بيش از حد بوها در اثر نقاشي ساختمان‌ها و “بوهاي بد كمتر اسيدي”1610 كه از اتاق نقاشي يك گاراژ منتشر مي‌شود.162
ه- بوهاي ناشي از پرورش حيوانات:163 براي مثال بوي متعفن و مشمئز كننده ناشي از يك خوكداني164 يا خسارات ناشي ازمزاحمت‌هاي بويايي وسايرفوت منفعت‌هاي ناشي از خوكداني به همسايه‌ها(نظيركاهش مطلوبيت ودرنهايت ارزش اقتصادي املاك منطقه) و …165 .
هنگامي كه مسئوليت مدني آلوده كننده با جميع شرايط و اصول مربوط به مسئوليت مدني احراز گرديد.166 از لحاظ حقوقي مسأله نحوه جبران خسارات ناشي از آلودگي هوا مطرح مي‌گردد. در واقع پيش‌بيني ساز و كار حقوقي امكان جبران خسارات ناشي از آلودگي هوا يكي از تضمينات اساسي و در دسترس براي زيان ديده است.

بند دوم: روش‌هاي جبران خسارت ناشي از آلودگي
طرق و نحوه جبران خسارات ناشي از آلودگي هوا نيز از روش‌هاي كلي جبران خسارات در حوزه حقوق مسئوليت مدني تبعيت مي‌كند.167 با اين حال با توجه به ويژگي‌هاي خاص خسارات ناشي از آلودگي هوا برخي از روش‌هاي جبران و الزامات ناشي از آنها به عنوان ضمانت حقوقي اهميت داشته و مسائل حقوقي ويژه خود را دارند كه در ذيل بحث مي‌گردد.

الف- اعاده وضع به حالت سابق
در قلمرو حقوق محيط زيست، اعاده وضع به حالت سابق، بهترين و مناسب‌ترين روش جبران خسارت است. اما امكان اين امر در خصوص آلودگي هوا همواره امكان‌پذير نيست. به موجب ماده 9-162 كد محيط زيست فرانسه (اصلاحي 2008) تدابير جبراني براي خسارات وارده كه آبها و گونه‌ها و سكونت‌گاه‌هاي مورد اشاره در شماره‌ي 2 و 3-الف ماده 1-161، با هدف اعاده‌ي وضع به حالت اوليه، منافع اكولوژيكي آنها ناظر به وضعيت اوليه منابع طبيعي و منافع اكولوژيكي آنها در زمان ورود خسارت است، كه در فرض عدم ورود خسارت وجود داشت،‌با كمك بهترين اطلاعات در دسترس برآورد مي‌شود. جبران اوليه خسارات168 ناظر به كليه اقداماتي است كه منابع طبيعي و خدمات مورد اشاره در خط نخست را به حالت اوليه يا نزديك به حالت اوليه اعاده مي‌نمايد. امكان جبران از طريق احياء طبيعي نيز بايد مد نظر قرار گيرد. در صورتي كه جبران اوليه خسارات براي اعاده وضع به حالت نخستين يا نزديك به چنان حالتي ميسر نگردد، اقدامات مربوط به جبران تكميلي خسارات169 به منظور تأمين سطحي از منابع طبيعي يا خدماتي كه براي آن تدارك ديده شده به اجرا در مي‌آيد. اين اقدام مي‌تواند در ساير مواردي كه منافع مردم مرتبط با خسارت است به اجرا در آيد. اين سوال اساسي مطرح است كه چگونه مي‌توان در زمينه جبران خسارات ناشي آلودگي هوا از اين روش استفاده نمود و دادرس در چه مواردي اختيار دارد به اين روش جبران خسارت توسل جويد. بايد گفت از آنجا كه هدف اصلي در اين روش برگرداندن وضعيت به حالت قبل از آلودگي است، در صورت امكان اعاده وضع به حالت

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد حقوق بشر Next Entries منبع تحقیق درمورد جبران خسارات، حقوق فرانسه، جبران خسارت