منبع تحقیق درمورد توسعه شهر، تحلیل جغرافیایی، اجتماعی و فرهنگی، خدمات شهری

دانلود پایان نامه ارشد

: 97).
اساس مفهوم عدالت اجتماعي بر اين است كه نابرابری‌های اقتصادي و اجتماعي جامعه بر سازمان فضايي آن تأثیر دارد و نيز هر گونه تغيير در سازمان فضايي در روابط اقتصادي- اجتماعي و توزيع درآمد در جامعه اثر مستقيم دارد (مرصوصي،1383: 91).
اصولاً عدالت اجتماعي در رابطه با شهر با دو نوع مفهوم مطرح شده است يكي عدالت اجتماعي متناسب با نسل آينده كه دراین‌باره نيازهاي اجتماعي- اقتصادي و كالبدي يك مجموعه شهري يا روستايي براي نسل آينده جماعت ساكن در آن مجموعه مورد توجه قرار می‌گیرد و ديگري عدالت اجتماعي متناسب با نسل موجود ساكن در آن مجموعه مورد توجه قرار می‌گیرد كه در اين مفهوم فقر را در نتيجه عدم توجه به معيارهاي پايدار می‌دانند (مجتهد زاده، 1378: 38).
امروزه توسعه شهرها و گسترش فيزيكي آن‌ها در كشورهاي جهان سوم بيشتر تحت تأثیر سیاست‌های تمركزگرا و اداري و روند معاملات قماري زمين قرار دارد، اصول توسعه شهر و نحوه توزيع خدمات و امكانات و تسهيلات شهري جهت دسترسي شهروندان به آنان از لحاظ پايداري و عدالت فضايي زير سؤال برده است. بنابراين طراحان و برنامه‌ریزان شهري اگر بخواهند امكانات رفاهي ساكنين و شهروندان شهرها را بهبود بخشند، بايد از جنبه‌های مختلف توسعه، پايدار بوده و عملكردي مناسبي داشته باشد.
شهر فیروزآباد به عنوان يك شهر كوچك در استان فارس، تحولات مختلف جمعيتي و كالبدي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي را در خود ديده است. در اين تحقيق به دنبال آن هستيم تا عدالت اجتماعي (توزيع خدمات عمومي شهر) را در شهر فیروزآباد بررسي نموده و اثرات مثبت و منفي آن را بر زندگي شهروندان از جنبه‌های اجتماعي، اقتصادي و كالبدي تجزيه و تحليل نماييم و سپس ارتباط آن با نحوه پراكنش جمعيت مورد كنكاش قرار داده و در نهايت راهبردهایی را براي رسيدن به عدالت اجتماعي، فضايي و توسعه پايدار شهري فیروزآباد ارائه خواهيم داد.
سؤالات تحقیق
آيا بين عدالت اجتماعي (توزيع مناسب خدمات عمومي شهر) و پراكنش جمعيت در محلات مختلف شهر فیروزآباد رابطه‌ای وجود دارد؟
آیا بین محلات 12 گانه شهر فیروزآباد، نابرابری‌های اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی وجود دارد؟
ضرورت و اهميت تحقیق
مفهوم عدالت اجتماعي اصولاً آن قدر همه شمول نيست که بتوان در قالب آن در مورد رفاه يک اجتماع قضاوت کرد. عدالت را اساساً می‌توان به عنوان اصل در نظر گرفت که براي حل و فصل دعاوي متضاد به وجود آمده است. عدالت اجتماعي نيز در واقع کاربرد اين اصول خاص است (هاروي، 1376). در جهت رسيدن تمامي ساکنان شهرها به نيازهايشان به صورت يکسان مبحث عدالت اجتماعي در فضاي شهري به وجود می‌آید که عدم توجه به آن تبعات بسيار بدي همچون حاشیه‌نشینی و تراکم بيش از حد يک منطقه، توسعه يک جانبه شهرها، خالي از سکنه شدن برخي از محدوده‌های شهري، بورس‌بازی زمين و ده‌ها مسئله و مشکل ديگر را در پي خواهد داشت. بنابراين شناسايي اثرات مقوله عدالت اجتماعي جزء اساسي مطالعات شهري محسوب می‌شود و شهر زماني شهر انساني می‌شود که عدالت اجتماعي همه زواياي آن را بپوشاند (خوش روي، 1385: 12).
توجه به عدالت اجتماعي تا اندازه‌ای در شهرها حائز اهميت است که در هر يک از شاخص‌های تعیین‌کننده شهرهاي سالم، بستر مطالعات و نقش کليدي را ايفا می‌کند (شيخي، 1380: 264).
توزيع مناسب و بهينه امکانات اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و بهداشتي در ميان مناطق و نواحي، يکي از مهم‌ترین عوامل جلوگيري از نابرابری‌ها و شکاف توسعه و توزيع فضايي مناسب جمعيت در پهنه سرزمين هست. مسئله مهم در برقراري توسعه پايدار شهری1 توجه به شاخص‌های اقتصادي، محيطي و سلامت اجتماعي شهرها در بستر برنامه‌ریزی است (Marcotullio,2001:577).
به عقيده صاحب‌نظران، شهر سالم شهري است که شرايط اقتصادي آن مطلوب باشد. فرصت‌های شغلي مناسب، واحدهاي مسکوني کافي، سيستم حمل‌ونقل خوب، بیمارستان‌های مجهز و کافي، سهولت دسترسي به مراکز خريد و در نهايت عدالت اجتماعي در آن حاکم باشد. پيچيده بودن مسائل شهري بر کسي پوشيده نيست و اين پيچيدگي با توجه به وضعيت امروزي شهرها بيشتر شده است. عدالت فضايي که يکي از اصول اساسي برنامه‌ریزی شهري است بايد توجه بررسی‌ها به اين موضوع بيشتر معطوف گردد و به نظر می‌رسد هدف اصلي برنامه‌ریزی شهري، عدالت در شهر باشد که دو هدف ديگر يعني کارآمدي و کيفيت محيطي تحت‌الشعاع آن قرار می‌گیرد. بنابراين بايد کنکاشي در مورد اين موضوع صورت گيرد و ابعاد آن شناخته شود تا بتوان در جهت تحقق آرمان ايده آل هر انسان قدمي هر چند کوچک برداشته شود. بدين منظور فضا در شهر شناسايي و ابعاد عدالت فضايي در جهت تحقق عدالت اجتماعي در مطالعات شهري از موضوعات اساسي و مباحث اين مطالعات هست که در چند سال گذشته از مباحث اصلي نظریه‌پردازان مسائل شهري در غرب می‌باشد.
عده‌ای معتقدند که شرايط لازم و کافي براي رسيدن به يک توزيع عادلانه درآمد، ايجاد وسايل مبتني بر عدالت اجتماعي براي رسيدن به اين توزيع است (هاروي، 1376: 110). مطالعات انجام‌شده در زمينه نابرابری‌های ناحیه‌ای در شهر فیروزآباد ، بيانگر وجود نواحي فعال، کم فعال و محروم است. اهمیت تحقیق حاضر در موارد زیر خلاصه می‌شود:
وجود نابرابری‌ها سبب گرديده که شکاف توسعه بين نواحي شهري بيشتر شده و عدالت اجتماعي و اقتصادي، مفهوم خود را از دست بدهد.
شناسايي توان‌های مختلف نواحي شهري و به‌کارگیری پتانسیل‌های رشد2 و توسعه3 نواحي محروم جهت رسيدن به يک سطح قابل‌قبول رشد و توسعه ضروري است.
اهميت تحقيق حاضر در اين است که با شناخت وضعيت موجود و شناسايي نواحي محروم و کم فعال شهر ، فیروزآباد توجه برنامه‌ریزان و طراحان توسعه ناحیه‌ای را به اتخاذ سیاست‌ها و برنامه‌هایی جهت کاهش نابرابری‌های ناحیه‌ای با توزيع مناسب و بهينه امکانات رشد و توسعه جلب کند. در همين راستا، هدف قرار دادن توسعه نواحي محروم و کم فعال براي رسيدن به عدالت اجتماعي و اقتصادي ميان نواحي شهر در جهت کاهش نابرابری‌های ناحیه‌ای ضروري است.
پيشينه تحقيق
شناخت هر پدیده‌ای به درجه شناخت ما از فرايند تاريخي آن پديده بستگي دارد و فرايند تاريخي بر آن است که نحوه شکل‌گیری پدیده‌ها و عناصر مؤثر در آن را کشف کرده و سپس آن را در طول زمان مورد بررسي قرار دهد.
مروري بر نوشته‌ها و تحقيقات ديگران ما را از تکرار آنچه که قبلاً انجام‌شده بازمی‌دارد و براي تحقيق حاضر فرضيات معين و پیشنهاد‌های سودمندي را مطرح می‌نماید. لذا بررسي و مطالعه تحقيقاتي که داراي نتايج سودمندي بوده باشند سبب می‌شود که اطلاعات موجود در زمينه پيشينه تحقيق شناخته‌شده و از دوباره‌کاری پرهيز گردد.
مفهوم و كاركرد عدالت اجتماعي از اواخر دهه1960 وارد ادبيات جغرافيايي شد و از دهه 1970 به بعد با به‌کارگیری مفهوم عدالت اجتماعي در جغرافيا نظام ارزشي و نظام اخلاقي، تفكرات جغرافيايي را به مسير تازه‌ای كشاند. ديويد هاروي (1973) اولين جغرافيداني بود كه در كتاب خود با عنوان «عدالت اجتماعي و شهر» مفهوم عدالت اجتماعي را در تحلیل‌های جغرافيايي به كار گرفت (شكويي، 1382: 141).
در سال 1977 ديويد اسميت با انتشار كتاب «جغرافياي انساني: رهيافت رفاه» شاخص‌های شناخت رفاه و تحليل عدالت اجتماعي را مورد بررسي قرارداد. از سال 1980 به بعد تأكيد روي عدالت اجتماعي و اخلاقيات يكي از تعهدات پست مدرنيسم می‌باشد (همان منبع). در سال 1991 كميته اجتماعي و فرهنگي مؤسسه جغرافيدانان انگليس گزارشي در زمينه عدالت اجتماعي و جغرافيا منتشر ساخت، سپس در سال 1994 ديويد اسميت با انتشار كتاب جغرافيا و عدالت اجتماعي با بيان اينكه جغرافيا بدون عدالت اجتماعي فاقد قدرت و توان مطلوبيت بخشيدن به زندگي انساني است معتقد است كه جغرافيا بايد در نظريه و عمل با عدالت اجتماعي پيوند بخورد (شكويي، 1382: 142).
سيد حسن مطيعي لنگرودي (1380) در مقاله‌ای تحت عنوان راهبردهایی در ارتباط با تحقق عدالت اجتماعي و توسعه پايدار در جامعه معتقد است كه براي دستيابي به توسعه و عدالت اجتماعي در جامعه به انسان‌هایی اقتصادي و تكنولوژيكي داراي بینش‌های اجتماعي- فرهنگي نياز می‌باشد تا با دستيابي به اين دو پارامتر بتوان به توسعه یا مفهوم امروزي آن عدالت اجتماعي دست يافت (مطيعي لنگرودي، 1380: 292- 279).
مرصوصي (1383) در رساله دكتري خود تحت عنوان تحليل فضايي عدالت اجتماعي در شهر تهران به بررسي اين موضوع پرداخته و به اين نتيجه رسيده است كه سیاست‌های شهرداري تهران در تخصيص منابع شهري در بين سال‌های 1380- 1376 بر اساس عدالت اجتماعي صورت نگرفته است. بنابراين لازم و ضروري است براي تعادل و توازن در محيط اجتماعي شهر و سازمان فضايي شهر، سیاست‌گذاری‌های شهرداري تهران در تخصيص فضايي هزینه‌ها در مناطق مختلف بر اساس اصول عدالت اجتماعي،‌ نياز،‌ استحقاق و منفعت عمومي صورت گيرد (مرصوصي، 1383: 90).
وارثي و ديگران (1386) در مقاله‌ای تحت عنوان بررسي اثرات توزيع خدمات شهري در عدم تعادل فضايي جمعيت به نحوه توزيع خدمات شهري بر پایه عدالت اجتماعي پرداخته و به اين نتيجه رسيده است كه يكي از عوامل تأثیرگذار بر مهاجرت‌ها و جابجایی‌های درون‌شهری، توزيع خدمات شهري است. بنابراين توجه به برنامه‌ریزی در خصوص توزيع عادلانه خدمات شهري نه تنها تحقق عدالت فضايي براي شهر را در برمی‌گیرد بلكه می‌تواند از بروز شكاف و نابرابري خدمات در بين مناطق جلوگيري نمايد (وارثي، 1386: 104).
موسوي (1387) در طرح تحقيقاتي تحت عنوان شكل پايدار و عدالت اجتماعي در مورد شهر يزد به اين نتيجه رسيده است كه توسعه گسترده شهر يزد منجر به توزيع نابرابر خدمات شهري در بين نواحي شهر يزد شده و عدالت اجتماعي و فضايي را در شهر زير سؤال برده و به توسعه افقي و گسترده شهر يزد دامن زده است كه با اعمال سیاست‌های كنترل زمين و توسعه شهري در درازمدت شهر يزد داراي شكل فشرده شهري خواهد شد (موسوي ، 1387: 74).
در نهايت پس از بررسي پيشينه موضوع، نتيجه گرفته می‌شود كه به موضوع تحلیل جغرافیایی امکانات و خدمات شهری در شهر فیروزآباد در هيچ يك از منابع فوق پرداخته نشده و براي اولين بار در این پایان‌نامه انجام شده است.
كاربردهاي تحقيق
اين پژوهش علاوه بر آنكه می‌تواند به توسعه مفهوم كاربردي عدالت فضايي (توزيع مناسب خدمات شهري) در علم برنامه‌ریزی شهري استفاده شود يكي از پژوهش‌های كاربردي براي سازمان‌های ذی‌ربط در سطح شهر می‌باشد. علاوه بر آن در برنامه‌های میان‌مدت و كوتاه مدت شهري نيز كاربرد دارد.
تعريف مفاهيم
در این بخش به توضیح مفاهیم و اصطلاحات مورد نیاز تحقیق، می‌پردازیم.
شهر
شهر زيستگاهي است انسان ساخت و در زير يك قدرت سياسي مشخص، كه تمركز جمعيتي نسبتاً پايداري را در درون خود جاي می‌دهد، فضاهايي ويژه بر اساس تخصص‌های حرفه‌ای به وجود می‌آورد، تفكيكي کمابیش مشخص و فزاينده ميان بافت‌های مسكوني و بافت‌های كاري ايجاد می‌کند و فرهنگي خاص را به مثابه حاصلي از روابط دروني خويش پديد می‌آورد كه درون خود خرده‌فرهنگ‌های بی‌شماری را حمل می‌کند (حكمت نيا، 1387: 16).
عدالت اجتماعي
يکي از اصول بنيادين که در اغلب ایدئولوژی‌ها از جمله دين اسلام مبناي برنامه‌ریزی محسوب می‌شود، اصل عدالت اجتماعي است که تفکر نهادها و برنامه‌ریزان بر مبناي آن شکل می‌گیرد و از اصولي است که به دلگرمي، انسجام روابط و توزيع عادلانه (و نه مساوي) دستاوردها و عوايد بين شهر و روستا منجر خواهد شد.
اصولاً در برنامه‌ریزی‌هایی که مبتني بر نظریه‌های غير الهي هستند، عدالت اجتماعي در اولويت دوم و به عنوان يک موضوع فرعي قلمداد می‌شود. در اسلام و اديان الهي مسئله عدالت اجتماعي يک اصل است.
در کتاب نظريه عدالت، جان رالز در تعيين قاعده براي عدالت بعد از تأکيد بر اصل اوليه برخورداري يکسان افراد از آزادی‌های سياسي، معتقد است نابرابری‌های اجتماعي تنها در صورتي توجیه‌پذیر است که اول آنکه، بیش‌ترین مزيت را به نفع

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد اردشیر بابکان، استان فارس، مفهوم فضا، اقشار کم درآمد Next Entries منبع تحقیق درمورد عدالت اجتماعی، نظام اجتماعی، ارزش اقتصادی، رشد اقتصادی