منبع تحقیق درمورد تشبيه، حسي، چيز

دانلود پایان نامه ارشد

ح اين که وقتي مي گوييم ماننده کردن معنايش اين است که آن دو چيز به هم شبيه نيستند و اين ما هستيم که اين شباهت را ادعا مي کنيم. بدين ترتيب جمله ي: سگ مانند شغال است، تشبيه نيست زيرا هر چند همه ي ارکان تشبيه را داراست اما مبتني بر صدق است نه کذب، به اين معني که در عالم واقع هم سگ و شغال از يک گونه اند. اين است که اين جمله مخيل نيست و از صور خيال محسوب نمي شود. بدين ترتيب ميتوان گفت؛ که جملهي تشبيهي، جملهاي است که به ظاهر درست نمينمايد، باعث اعجاب ميشود و کسي به مفاد آن باور ندارد”. …………………………………………………………………………………………………………………(شميسا،1390: 33-34)
تشبيه به صورت گسترده جملهاي است که چهار جزء دارد که به آنها ارکان تشبيه ميگويند که شامل مشبّه (ماننده)، مشبّه به (مانسته)، ادات (مانواژ) و وجهشبه (مانروي) ميباشد.
چهره اش چون گل سرخ است.
مشبّه: چهره اش مشبّه به: گل وجه شبه: سرخ بودن ادات: چون
“مشبّه صيغه اسم مفعول باب تفعيل از مصدر تشبيه، چيزي است که آن را به چيز ديگر مانند کرده باشي و آن چيز ديگر را مشبّه به مينامند، معمولا اگر کسي قصد تشبيه داشته باشد در عبارات خود کلمهاي ميآورد که مقصود را بفهماند آن کلمه را ادات تشبيه و يکي از ارکان تشبيه گويند پس ادات تشبيه کلمهاي است که دلالت برمعني مشابهت و مانندگي داشته باشد خواه از نوع اسم باشد، يا نوع فعل و يا از انواع حروف باشد. ادات تشبيه در فارسي فراوان است: چو، چنان، چنين، همچنان، چنان، چون، مانند، همانند، ماند، مانا، همانا، گويي، پنداري و امثال آنها. در تشبيه دو چيز به يکديگر ناگزير بايد يک وجه مشابهتي در نظر داشته باشيد زيرا متکلّم عاقل هرگز دو چيز را که به هيچ وجه مانندگي نداشته باشند به هم تشبيه نخواهد کرد و چيزي را که مورد نظر شما در مشابهت دو چيز باشد در اصطلاح وجه شبه ميگويند و آن را رکن چهارم تشبيه مينامند.” (همايي، 1370: 137- 136)
2-1- انواع تشبيه به اعتبار حذف يا ذكر اركان:
ذکر يا حذف ارکان تشبيه مي تواند در زيبايي آن نقش اساسي داشته باشد.
“اگر در ساختار جمله هاي تشبيهي دقّت کنيم متوجه ميشويم که معمولا وجه شبه را ذکر نميکنند، زيرا کلام ادبي بايد مخيّل باشد و اگر وجه شبه را ذکر کنند از مايههاي تخيّل کاسته ميشود اما اگر تشبيه نو و بکر باشد، معمولا وجه شبه را ذکر ميکنند تا تشبيه بهتر فهميده شود. به تشبيهي که وجه شبه در آن ذکر نشده باشد تشبيه مجمل و به تشبيهي که وجه شبه در آن ذکر شده باشد تشبيه مفصّل گويند. هم چنين ممکن است در تشبيه ادات تشبيه ذکر نشود که در اين صورت به تشبيه، تشبيه مؤکّد يا تشبيه بالکنايه يا تشبيه محذوف الادات مي گويند واگر ادات تشبيه ذکر شود آن را تشبيه مُرسل يا صريح گويند.
تشبيهي که در آن نه وجه شبه ذکر شود و نه ادات تشبيه (يعني هم مجمل باشد وهم مؤکّد)، تشبيه بليغ نام دارد. اما دو رکن اساسي تشبيه يعني مشبّه و مشبّه هيچ گاه حذف نميشوند، زيرا غرض از تشبيه، توصيف مخيّل مشبّه، به وسيلهي مشبّه به است. آن توصيف مخيل- که همان وجهشبه است- معمولا از مشبّه به اخذ ميشود، پس وجود مشبّه و مشبّه به هر دو لازم است. مشبّه به بايد اعرف و اجلي از مشبّه باشد، يعني وجه مانندگي بايد در مشبّه به قويتر و آشکارتر از مشبّه باشد. ” (شميسا، 1390: 35- 34) . …..تشبيهي که تمام ارکان در ان آورده شود يعني هم مفصّل باشد و هم مرسل آن را تشبيه مطلق نيز مي نامند.
2-2- انواع تشبيه به اعتبار حسي و عقلي بودن طرفين آنها:
تشبيه به اعتبار طرفين آنها از نظر حسي و عقلي مي تواند انواع مختلفي داشته باشد که در ذيل به انواع آن اشاره خواهد شد.
“تشبيه به اعتبار حسي و عقلي بودن مشبّه و مشبّه به چهار حالت دارد. مراد از حسي اموري هستند که با يکي از حواس پنجگانه ي چشايي، بينايي، بساوايي، شنوايي و بويايي قابل درک باشند، يعني به طور کلي وجود مادي داشته باشند. امّا مراد از عقلي در اصطلاح علم بيان هر چيزي است که به يکي از حواس خمسه درک نشود و وجود آن عقلي و ذهني باشد”. . (شميسا ،1390: 36)
1- هر دو طرف تشبيه حسي هستند.
اي ز تو تيره روز من با همه روشناييت روي تو آتش است و ما سوخته از جداييت
(وصال، 1378: 196)
تشبيه بليغ مشبّه: روي مشبّه به: آتش وجه شبه: سرخ بودن(تحقيقي و مفرد) طرفين: حسي به حسي افراد: مفرد به مفرد
2- مشبّه عقلي و مشبّه به حسي باشد.
هر کو چو وصال آتش عشقش به دل افتاد در آتش دوزخ تن او سوختني نيست . (همان:166)
تشبيه بليغ مشبّه: عشق مشبّه به: آتش وجه شبه: سوزاندن (تحقيقي و مفرد) طرفين: عقلي به حسي افراد: مفرد به مفرد . 3- مشبّه حسي و مشبّه به عقلي باشد. . “به لحاظ تئوري اين نوع تشبيه نبايد وجود داشته باشد چون غرض از تشبيه اين است که به کمک معلومي وضع مجهولي را در ذهن روشن کنيم يعني به کمک مشبّه بهي که در صفتي اعرف واجلي واقوي از مشبّه را توصيف کنيم وبديهي است که عقلي هميشه نسبت به حسي اخفي است. از اين رو در اين گونه تشبيهات شاعر بايد خود وجهشبهي را که در نظر دارد ذکر کند و بدين ترتيب اين گونه تشبيه همواره مفصّل است. گاهي به ندرت ديده ميشود که وجهشبه را ذکر نميکنند در اين صورت مشبّه به عقلي بايد در صفتي بسيار معروف باشد”. (شميسا،1390: 37)
بتان چو جان و تو جان بتاني از خوبي درست گفت هر که تو را جان جانان گفت
(وصال، 1378: 185)
تشبيه مطلق مشبّه: بتان مشبّه به: جان وجه شبه: با ارزش بودن (تحقيقي و مفرد) طرفين: حسي به عقلي افراد: مفرد به مفرد ادات: چو
4-مشبّه عقلي، مشبّه به عقلي باشد.
“اين نوع تشبيه نيز قاعدتاً نبايد وجود داشته باشد، زيرا از مشبّه به عقلي، وجه شبه روشن وصريحي اخذ نمي شود تا حال مشبّه را به کمک آن دريابيم پس در اين گونه تشبيه هم بايد وجهشبه ذکر شود. واگر احياناً وجه شبه را ذکر نکنند، مشبّه به عقلي بايد در صفتي بسيار معروف باشد”. (شميسا،1390: 38)
رموز عشق در اوراق اهل مدرسه نيست کجاست علم خداجويي و کتاب کجا . (همان: 10)
تشبيه مضمربليغ مشبّه: رموز عشق مشبّه به: علم خداجويي وجهشبه: ارزشمند بودن و هدايت گر بودن (تحقيقي و متعدّد) طرفين: عقلي به عقلي افراد: مفرد مقيّد به مفرد مقيّد .
2-3- تشبيه خيالي: . …..”در تشبيه خيالي، مشبّه به، مرکّب و بيشتر به صورت ترکيب اضافي است. هر يک از اجزاي اين
ترکيب، در بيرون يافت مي شود امّ به صورت ترکيبي آن وجود خارجي ندارد”. …………………………………………………………………………………………………………………….(نوروزي،1380: 340)
مثل تشبيه چيزي به بيشه ي نور
که در اين مثال اجزاي بيشه و نور، حسي و قابل تشخيصاند اما ترکيب آنها در عالم واقع وجود ندارد.
2-4- تشبيه وهمي:
“در تشبيه وهمي نيز مشبّه به بيشتر به صورت مضاف و مضاف اليه مي آيد، امّا مضاف اليه آن وجود خارجي ندارد و تنها در وهم وتصّور انسان موجود است”. ( همان: 341)
مثل تشبيه چيزي به شاخ غول.
2-5- انواع تشبيه به اعتبار مفرد، مقيّد و مرکّب بودن:
طرفين تشبيه بحسب اجزاء و ترکيب، ممکن است فرق داشته باشد و از اين نظر نيز تشبيه را به چهار قسمت مختلف تقسيم ميشود:
1- تشبيه مفرد به مفرد، که هر دو طرف تشبيه، مفرد باشد.
2- تشبيه مرکّب به مرکّب: که هر دو طرف تشبيه، مرکّب باشد.
3- مشبّه مفرد و مشبّه به مرکّب باشد.
4- مشبّه مرکّب و مشبّه به مفرد باشد.
مراد از مفرد بودن، تصوّر و تصوير يک شکل و يک چيز است: دنيا، گل وهدف از مرکّب بودن اين است که ان تصوير حاصل از چند چيز است وبه عبارتي چند چيز در به وجود آمدن آن نقش داشته باشند. مقيّد که از فروعات مشبّه و مشبّه به مفرد ميباشد که در آن تصوير مفردي است که مقيّد به صفت يا مضاف اليه يا قيدي باشد؛ مانند کودک گريان که مقيّد به قيد حالت است يا درخت گل که مقيّد به قيد اضافه ميباشد.
تشبيه مرکّب:
“تشبيه مرکّب، تشبيهي است که طرفين آن به جاي اين که يک چيز مفرد وبسيط باشد، ترکيبي از چند چيز، به صورت منظره يا تصويري دلنشين باشد.
با توجّه به طرفين تشبيه، تشبيه مرکّب به سه صورت است:
1- هر دو طرف تشبيه، مرکّب
2- مشبّه مفرد، مشبّه به مرکّب
3- مشبّه مرکّب، مشبّه به مفرد”. (نوروزي،361،363:1380)
در تشبيه مرکّب وجه شبه نيز بايد مرکّب باشد.
زير آن زلف سيه، چهر جهان آرايت آفتابي است که در پرده ي شب پنهان است . (وصال، 1378: 95)
تشبيه مرکّب بليغ مشبّه: چهره در زير زلف سياه مشبّه به: آفتاب در پرده ي شب وجهشبه: قرار گرفتن چيزي درخشان در زير سطح سياه (تحقيقي و مرکّب) طرفين: حسي به حسي افراد: مرکّب به مرکّب
2-6- وجهشبه تحقيقي و تخييلي: . “مراداز وجهشبه تحقيقي آن است که مايه ها و زمينه ي شباهت مورد نظر، تاحدودي حقيقتا در دو طرف تشبيه وجود داشته باشد يا قابل تصوّر باشد. مثل تشبيه لب يا گونه به گل سرخ به لحاظ سرخي که تا حدودي در لب وگونه به نحوي وجود دارد.وجه شبه سرخي درطرفين تشبيه قابل تصور است. اما مراد از وجهشبه تخييلي آن است که در مورد مشابهت در طرفين و يا در يکي از آنها، خيالي و ادعايي باشد، يعني اصلاً در عالم واقع چنين چيزي حقيقت نداشته باشد”. (شميسا،1390: 42-41) .
جز ما به تير غمزه صيدي دگر ميفکن کزيار در گذارند ياران، جز اين خطا را
(وصال، 1378: 13)
تشبيه مفصّل مؤکّد مشبّه: غمزه مشبّه به: تير وجهشبه: صيد کردن (تخييلي و مفرد)

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد عصر قاجار، سبک بازگشت، دوره بازگشت Next Entries منبع تحقیق درمورد تشبيه، حسي، طرفين: