منبع تحقیق درمورد ایران و چین، خاورمیانه، امنیت انرژی، سیاست خارجی

دانلود پایان نامه ارشد

بر محور همکاری با تمام طرفهای بازی (با گرایش به طرفی که مناسبات راهبردی تری با پکن دارد ) تنظیم شده است. بدین ترتیب، برای تدوین استراتژی مناسب با چین و اتخاذ تاکتیک های موثر، بررسی و درک مناسبات این کشور با قدرت های بین المللی و منطقه ای اهمیت بسیار زیادی دارد. (قاضی زاده و طالبی فر، 1390: 171)
نوع نگاه چین به روابط با ایران نیز می‌تواند یکی از مسائلی باشد که مانع از گسترش روابط از سوی ایران شد. چینی‌ها با پاکستان، ترکیه، اسرائیل، عربستان و ایران در منطقه‌ی خاورمیانه روابط نظامی دارند. آنان غایت روابط خود را با هر یک از این کشورها مساوی ندانسته و به دنبال متحد استراتژیک از میان این کشورها نیستند. در صورتی که ایران انتظار دارد در برابر هجمه‌ی شدید غرب، با سیاست «نگاه به شرق»، چین را به عنوان متحدی برای مقابله با تهدیدات غرب فرض نماید. نهایت روابط ایران و چین از نظر پکن در این مقطع زمانی، تصاحب بازار گسترده‌ی ایران می‌باشد، در حالی که غرب دسترسی چندانی به این بازار ندارد. (شریعتی نیا، 1385: 41) البته خرید گسترده‌ی نفت و گاز ایران نیز از اولویت‌های آنان به شمار می‌آید. از جمله موانع داخلی دیگر در روابط ایران و چین سیاست‌های بانکی دو طرف است. تجار و بازرگانان دو طرف، در کشور مقصد با مشکلات ارزی عمده‌ای همچون مشکلات ناشی از گشایش اسناد اعتباری روبه‌رو می‌شوند که این عامل مانع از گسترش حجم معاملات و تداوم آن می‌شود. به طور مثال این عامل باعث شده است تا سهم ایران از تجارت با شهر فوشان چین که سالانه 400 میلیارد دلار تبادل تجاری با خارج چین دارد، تنها به 200 میلیون دلار برسد (حامی، 1390: 256) لازم به ذکر است با اینکه چین امروز در عین رشد دو رقمی اقتصادی و ارتقاء منزلت به عنوان یک بازیگر نوپای بین المللی، با چالشهای عدیده ای در سطوح داخلی و بین المللی روبه روست که عدم توجه جدی به آنها می تواند عواقب جبران ناپذیری به دنبال داشته باشد. در واقع چین امروز رشد اقتصادی بالا را تجربه کرده است ولی با توسعه همه جانبه و پایدار فاصله زیادی دارد. (قاضی زاده و طالبی فر، 1390: 195) بدیهی است که توجه به چالشهای پیش روی پکن، در شناخت هر چه بهتر چین امروز و جایگاه آن در سیاست خارجی و استراتژی نگاه به شرق (با محوریت چین) جمهوری اسلامی حائز اهمیت تلقی می شود. در زیر برخی از چالشهای پیش روی چین را به اجمال بررسی می کنیم :
– جمعیت
– افزایش سطح آگاهی های عمومی و تقویت طبقه متوسط
– شکاف عمیق طبقاتی و فقر گسترده
– افزایش سطح توقع مردم
– ناآرامی ها و مطالبات اجتماعی
– وضعیت اشتغال
– سیستم مالیاتی
– فساد اداری و رشوه خواری و پولشویی
– عدم موازنه در تراز تجارت خارجی
– ضعف مدیریت منابع خارجی
– مسائل زیست محیطی
– موضوع انرژی و امنیت انرژی : در حال حاضر موضوع تامین نیازهای انرژی چین مهمترین دغدغه دولتمردان این کشور است. اساس سیاست خارجی چین در بسیاری از مناطق نظیر؛ خاورمیانه، آفریقا و آسیای مرکزی براساس سیاست امنیت انرژی چین تعریف شده است. تحرکات جدید چین در حوزه تامین انرژی و نفت مورد نیاز این کشور، از جمله تعاملات گسترده با عربستان سعودی و قطر و فعالیت های چین در منطقه آسیای مرکزی و شمال آفریقا مبین این موضوع است که سیاست چین بر تنوع سازی و جایگزینی در منابع تامین انرژی استوار است. رشد بالای اقتصادی چین و نیاز روز افزون پکن به انرژی باعث شده است یکی از اولویت های سیاست خارجی چین بر تامین انرژی و امنیت آن استوار شود . به همین دلیل منطقه خاورمیانه برای چین از اهمیت بسیار زیادی دارد. ولی از نظر استراتژیستهای چینی، این منطقه در حال حاضر در حوزه عمل آمریکا قرار دارد(قاضی زاده و طالبی فر، 1390: 200)
– بحران ذخیره استراتژیک انرژی : چین فقط برای 3 روز ذخیره استراتژیک انرژی دارد .
– موضوع جدایی طلبی سین کیانگ و تبت
– ویژگی های جغرافیایی و بروز بلایای طبیعی
– موضوع تایوان، چینی‌ها معتقدند که آمریکایی‌ها در خصوص تایوان با آنها درگیری پیدا خواهد کرد، لذا باید در منطقه خاورمیانه و غرب آسیا باید پاشنه آشیلی برای آمریکا ایجاد کرد و تنها امکانی که برای چینی‌ها وجود دارد انقلاب اسلامی است (شریعتی نیا، 1385: 22)
– رقابت با قدرت های منطقه ای وبین المللی
با توجه به مباحث مطرح شده بدیهی است در رابطه با چین، دو موضوع می بایست بیش از پیش مورد توجه جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد .
– در برخورد با چین ، باید نگاهی واقع گرایانه داشت و براساس محدودیت ها و حدود ثغور آن کشور در نظام بین الملل با چین وارد تعامل شد .
– در کنار رایزنی های هسته ای، همکاری در سایر زمینه ها را ( به ویژه مباحث نفت و انرژي ) براساس برنامه های از پیش تنظیم شده دنبال کرد و در مقطع حاضر، به صرف همکاری و رایزنی های هسته ای بسنده نکرد. بدین ترتیب می توان در طرف مقابل انگیزه همکاری در ابعاد سیاسی ایجاد کرد. http://www.verdinejad.com/novin.htm) (

همچنین به نظر می رسد برای تحقق برنامه های مورد نظر اقدامات ذیل ضروری است :
– ایجاد رایزنی فرهنگی مستقل و دارای امکانات ، نیرو و ابزار کافی
– افزایش کادر کارشناسی و تربیت متخصصین امور چین : تعداد نیروی کارشناسی موجود به هیچ وجه پاسخگوی نیازهای واقعی نیست. علاوه بر اینکه هیچ برنامه ای برای تربیت نیروهای متخصص مسائل چین در دستور کار نیست .
– تربیت مترجم : کلیه وزارتخانه ها، شرکت ها و موسسات چینی مترجمین مجرب آشنا به زبان های مختلف از جمله زبان فارسی را در خدمت دارند تدبیر مناسب در این باره بسیار مهم است .
– همکاری های استانی
– راه اندازی خطوط هوایی بیشتر با شهرهای مختلف چین
– تشویق بخش خصوصی برای مشارکت بیشتر در نمایشگاه ها و تجمعات بین المللی: با توجه به اهمیت روز افزون پکن در مناسبات بین المللی، در حال حاضر بسیار از نمایشگاهها، کنفرانس ها، سمپوزیوم ها و … در آن کشور برگزار می شود ولی متاسفانه کمتر مشاهده شده است که کارشناسان و مدیران ایرانی مشارکت فعال داشته باشند .
– درک این مهم که شرایط کشور چین به عنوان یک بازگیر نوپای بین المللی کاملاً متغیر است و هرگونه حرکت و تاکتیک جدید درباره مناسبات با چین نیاز به مشاوره و بررسی آن به ویژه در محیط دارد که این امر ضرورت رایزنی و همکاری دائم و مستمر میان نهادها و سازمان های مختلف را ضروری می کند .
– تشکیل کمیته مشترک در زمینه گفتگوی فرهنگ ها میان ایران و چین به عنوان نمایندگان تمدن کهن شرق
– تاسیس مرکز یا موسسه مطالعات آسیا (شرق و غرب آسیا) و همچنین ایجاد رشته های تخصصی دانشگاهی
– تاکید بر ایجاد هویت واحد آسیایی و اهمیت همگرایی منطقه ای و مبارزه با یکجانبه گرایی و هژمونی آمریکا در منطقه
– ایجاد تعادل و ساماندهی در رفت و آمد هیئت های دو طرف و تخصصی کردن سفر مقامات ایرانی به چین
– ایجاد مناسبات هدفمند میان حزب کمونیست چین با احزاب مختلف ایرانی به منظور ایجاد ارتباط نزدیک تر با نهادهای قدرت و تصمیم گیری در چین
– ایجاد مکانیسمی برای تقویت حمایت متقابل در مجامع بین المللی با تبادل هیئت های کارشناسی و برگزاری سمینارهای دوجانبه و بین المللی در زمینه های مختلف از جمله حقوق بشر، کمک به کشورهای توسعه نیافته ، عضویت در سازمان تجارت جهانی و …

ه)جایگاه چین در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

ایران در سال‌های انتهایی قرن بیستم نگاه ژرف‌تری به کشورهای ماوراء همسایگان جدید انداخت و عمق استراتژیک خود را در همکاری با کشورهای آسیایی یافت. چین، هند،‌ مالزی، و اندونزی کشورهایی بودند که با توجه به هویت آسیاسی خود، جمعیت فراوان، رشد سریع و پیشرفت در بخش‌های صنعتی و تکنولوژیک،‌ توجه ایران را جلب نمودند. همچنین در سال‌های اول قرن بیست و یکم به تدریج بازار تقاضای انرژی به صورت کلی و سوخت‌های فسیلی به صورت خاص از اروپا و آمریکا به شرق متمایل گردید و با توجه به نیاز فزاینده به نفت و گاز در کشورهای چین، ژاپن و هند، ایران تعادل عرضه و تقاضا را در تعامل بیشتر با کشورهای آسیایی دید (حامی، 1390: 226)
این تغییر با اشتیاق کشورهایی مانند چین برای استفاده از راه‌های جدید برای تامین انرژی و دسترسی به بازارهای جدید برای کالاهای چینی هم‌زمان است. چین سال‌هاست که نگران تک مسیر بودن ورود نفت خام و گاز مایع از طریق اقیانوس هند است که در تنگه‌ی مالاکا نظارت و دخالت احتمالی نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه را به همراه دارد. استفاده از خطوط لوله‌ی جدید از روسیه و قزاقستان به چین و در ماورای کوه‌های هیمالیا و تین‌شن که دور از دسترس نیروها و نظارت آمریکاست، امنیت انرژی چین را بهتر می‌سازد. چینی‌ها امیدوارند که خط لوله‌ای نیز از ایران و یا دریای خزر از طریق خشکی به بخش‌های غربی چین برسد. بازار مصرف در کشورهای افغانستان، آسیای مرکزی و ایران نیز آن قدر جذاب است که هزینه‌ی ایجاد راه‌های جدید از سین‌کیانگ به سمت قرقیزستان، قزاقستان، تاجیکستان، افغانستان و پاکستان به سمت غرب را اقتصادی می‌سازد (حامی، 1390،: 228)

از سوی دیگر، ایران به دلیل نیاز وافر اقتصادی و نیز به دلایل سیاسی و امنیتی و تحریم‌های شورای امنیت؛ از جمله آمریکا و اروپا،‌ خواستار گسترش این مناسبات است. در همین راستا، قوانین ایران به وزارت نفت اجازه انعقاد قرارداد بر اساس سیستم موسوم به «بیع متقابل»‌ را صادر نموده که به شرکت‌های سرمایه‌گذار یک نرخ تضمین شده بازگشت سرمایه را می‌دهد. انتظار می‌رود میزان سرمایه‌گذاری چین در بخش پالایش نفت، پتروشیمی و گاز طبیعی ایران در طول 25 سال آینده به 100 میلیارد دلار بالغ گردد. موفقیت چین در تقویت مناسبات خود با ایران و توانایی تحمیل خود بر ایالات متحده، به پذیرش نقش چین به عنوان یک قدرت و بازیگر مهم منطقه‌ای و جهانی و تاثیرگذار در معادلات جهانی خواهد انجامید. همچنین نبود روابط بین ایران و آمریکا،‌ به چین این فرصت را می‌دهد که نفوذ خود را در منطقه افزایش و در غیاب شرکت‌های آمریکایی،‌ از فرصت‌های موجود در ایران جهت سرمایه‌گذاری نهایت استفاده را ببرد (حق شناس، 1390: 63)
در سال‌های اخیر حجم مبادلات تجاری ایران و چین افزایش چشمگیری داشته است به نحوی که این مبادلات از 400 میلیون دلار در سال 1994 به 29 میلیارد دلار در سال 2008 رسیده است که بر این اساس، روند روابط اقتصادی ایران و چین در سال‌های اخیر به طور متوسط سالانه 30 تا 50 درصد رشد داشته که حاکی از اهمیت روابط و وجود فرصت‌های گوناگون برای توسعه آن است (معظمی گودرزی،1387: 36)
در حقیقت دو کشور ایران و چین در دو سوی آسیا از نظر اقتصاد مکمل یکدیگر قلمداد می شوند. کشور چین روز به روز نیاز بیشتری به مصرف انرژی دارد و ایران نیز به نوبه خود یکی از بزرگترین تولید کنندگان نفت و گاز است. از نظر دو طرف، امنیت انرژی و امنیت تولید و عرضه نفت و گاز تا حد زیادی در گرو همکاری های راهبردی ایران و چین است. همچنین برای توسعه خود نیاز به انرژی پاک دارد و این انرژی پاک تا حد زیادی در گرو مصرف گاز است که ایران یکی از بزرگترین تولید کنندگان عمده آن است. پس می توان گفت سالهای آتی، سال های مشارکت طلایی ایران و چین است(طابنده و متقی،1389: 40)
اما اکنون روابط چین با ایران به بحثی اختلاف برانگیز با امریکا تبدیل شده است. ایران تامین کننده حدود 10 درصد انرژی وارداتی چین است ؛ یکی از علل مقاومت چین در برابر تحریم ایران بر سر مسئله هسته ای ، همین وابستگی بوده که البته با اعمال فشار، چین در مواردی عقب نشینی کرده و به جمع موافقان تحریم ایران در قطعنامه 1929 شورای امنیت در سال 2010 پیوسته است . ( موسوی شفائی و دارابی ،139068 🙂
چین در میان کشورهای آسیایی با داشتن بالاترین مصرف و نرخ رشد مصرف و همچنین برخورداری از سریع ترین رشد اقتصادی، نگرانی های جدی تری در قبال تضمین تامین انرژی مورد نیاز اقتصاد خود دارد، زیرا دستیابی به منابع انرژی عاملی اساسی در تضمین تداوم توسعه اقتصادی به

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد ایران و چین، خاورمیانه، استراتژی امنیتی، محدودیت ها Next Entries منبع تحقیق درمورد ایران و چین، خلیج فارس، سیاست خارجی، آسیای مرکزی