منبع تحقیق درمورد امام صادق، جبران خسارات، مطالبه خسارت

دانلود پایان نامه ارشد

جايگاه و ارزشي ويژه دارند كه بيشتر ناشي از وحدت عناصر جهان و ريشه در جهان‌بيني توحيدي دارد. 207. طبيعت و محيط زيست در عين حال كه در اختيار انسان به عنوان خليفه الهي قرار دارد، به عنوان نشانه‌اي از قدرت و عظمت الهي توصيف شده است كه اين “خليفه” را آن گونه كه شايسته اوست متعهد به حفظ و حراست از آن نيز مي‌كند (Dalil Boubkeur, 2001: 3-8). در واقع محيط زيست در اسلام “امانتي” است كه به انسان سپرده شده است تا از آن به نحو مناسب بهره جويد (Naser, 1968: 96). در نزد اماميه مسئوليت انسان نسبت به محيط زيست را مي‌توان فوق و فعل معصومين و فقيهان متقدم و متأخر مشاهده نمود.. در نظر برخي از فقيهان شيعه عناصر محيط زيست اعم از آبهاي عمومي، هوا، خاك، نور آفتاب از مشتركات هستند و آلوده كردن آن ممنوع است. شماري ديگر از فقيهان هوا و فضا را از مباحات بر شمرده‌اند ولي هر دو گروه آلوده كردن و استفاده نابجا از آنها را روا نمي‌دانند (همان). از جمله اصول و قواعدي كه در آراء فقهاي شيعه در خصوص محيط زيست مي‌توان ديد مي‌توان به “نهي فساد در زمين”، “لزوم حفظ نسل”، “قاعده لا ضرر”، “احترام به اموال”، “لزوم رعايت بهداشت فردي” اشاره كرد .208

ب- اهميت محيط زيست در فقه اماميه
نظام حقوقي مسئوليت مدني زيست محيطي بدون توجه به ويژگي هاي خاص اين خسارات وهمچنين اهميت اين حوزه ازمباني ضعيف تبعيت مي کند.اهميت محيط زيست درفقه اماميه ابتدا به ضرورت تحول درمباني نظري حفاظت حقوقي ازمحيط زيست پرداخته وسپس ضمن ارائه نظريات روز حقوقي ،به دنبال بازشناسي وارائه نظزيه فقه اماميه وحقوقدانان وتحليل دکترين مطلوب جهت ازحمايت زيست خواهيم بود.فرض اساسي براين مبنا استواراست که ميتوان با واکاوي آموزه هاي فقهي وحقوقي به نظريه احترام اول دست يافت .

پ- اهميت محيط زيست در احاديث و روايات
حضرت امام علي (ع) به گونه‌اي تكان دهنده يادآور مسئوليت انسان در برابر آنچه كه پيرامونش مي‌گذرد، مي‌باشد كه: “از خدا بترسيد درباره بندگان و شهرهاي او زيرا كه در قيامت مورد سوال واقع مي‌شويد از همه چيز حتي در مورد اماكن و حيوانات”.
روايت فوق به روشني اين مطلب را مي‌رساند كه انسان‌ها حتي در خصوص اماكن و موجودات زنده مسئول هستند. شكار تفريحي در روايات و فتاواي فقيهان شيعه نيز فعلي حرام كه موجب تمام بودن نماز شكارچي مي‌شود، اعلام شده است. زراره از امام صادق (ع) در مورد شكسته يا تمام بودن نماز صيادي كه براي تفريح به شكار مي‌رود، پرسيد. امام صادق (ع) فرمود كه نماز وي شكسته نيست: “انما خرج في لهو لا يقصر” و دليل شكسته نبودن آن به اين خاطر است كه براي لهو (تفريح) به شكار مي‌رود و نمازش تمام است 209. بنابراين، شكار تنها براي رفع نياز و ارتزاق صياد مجاز اعلام شده و در صورتي كه صيادي با طي مسافتي لازم بخواهد نماز خود را شكسته بجا آورد و اين شكار بخاطر تفريح باشد، بدليل اينكه مرتكب فعل حرام شده نماز را بايد تمام بجا آورد و نه شكسته (بخاطر سفر معصيت). از امام صادق (ع) نقل شده است كه پيامبر اكرم (ص) مردم را از شلاق زدن به صورت چارپايان و كشتن زنبور عسل نهي مي‌كردنداسلام به عنوان ديني جهان شمول وجامع نگر؛ مدعي است که پاسخگوي نيازهاي متغيرانسان درهرعصري است وبراي کليه روابط وشئون او،داراي قوانين ومقرارتي است.البته اين بدان معنانيست که براي هرموضوع باعنوان خاص ومتداول امروزي آن،حکم خاصي رامقررداشته باشد؛بلکه کليات، اصول وقواعدي دراسلام وجوددارد،که مي توان حکم هرموضوع راازآن به دست آورد.يکي ازهمين موضوعات محيط زيست است.محيط زيست بامفهوم رايج ومتداول آن درعصر حاضر،بحثي کاملانوع وتازه است که نه دراسلام ونه درهيچ مکتب ديگري سابقه نداشته است؛اما مي توان قواعد ومقرارت مورد نياز آن رااز متون ديني استخراج کرد؛به طور که مي توان يک مکتب زيست محيطي جامع را ارائه کرد210.
امام صادقق عليه السلام نيز برجامعيت اسلام تاکيد کرده است ومي فرمايند:
خداونددرقرآن هرچيزي رابيان کرده است.به خداسوگند،چيزي راکه موردنيازمردم بوده،رهانکرده است،تاکسي نگويد اگر فلان مطلب درست بود،درقرآن نازل مي شد.آگاه باشيد همه نيازهاي بشر راخداوند درآن نازل کرده است211.

ج- احاديث وروايات مربوط به محيط زيست
خداوند درقرآن کريم مي فرمايند:”مافرطنا الکتاب من شيء”يعني مادراين کتاب ازبيان هيچ چيز فروگذار نکرديم. درجاي ديگرخطاب به پيامبر اسلام صلي الله عليه وآله مي فرمايند:”ونزلنا عليک الکتاب تبيانا لکل شيء”يعني :کتابي به سوي توفرستاديم که بيان کامل هرچيزي درآن هست.
اين دسته از آيات بيان مي کنندکه خداوند طبيعت ومحيط زيست رابراي انسان آفريده وانسان حق تصرف واستفاده ازآن رادارد واين حق براي همه انسانها درهمه زمانها وجوددارد212.
“هوالذي خلق لکم مافي الارض جميعا”213.يعني: واوستآن(آفريننده اي)که همه آنچه درزمين است براي شماآفريد. اين آيه بهره برداري ازمنابع ومنافع زمين رامتعلق به همه انسانها،درهمه زمانهامي داند؛که بايدبه طوراصولي وصحيح؛درجهت رفع نيازهاورعايت حقوق ديگرانسانهادرهمه دوره ها صورت پذيرد.
درآيه ديگرخداوندمي فرمايند: “ولقدمکناکمفي الارض وجعلنالکم فيهامعايش”214.يعني: شما راازامکانات زمين بهره مندساختيم ووسايل معشيت شمارادرآن فرا هم کرديم.
اين آيه نيز،بيان کننده توانايي وامتيازي است که انسان روي زمين دارد،تاجايي که درآن وسايل زندگي اوفراهم شده است.روشن است که داشتن محيطي زيستي سالم؛جزئاولين حقوق انسان براي زندگي درروي زمين است.برهمين اساس،خداوندنيز،پهنه طبيعت رازيستگاه انساني قرار داده است.
درآيه10سوره الرحمن آمده است: “والارض وضعهاللانام”يعني: و(خداوند)زمين رابراي همگان قرارداد.
برمبناي اين آيه کريمه،زمين ومحيط زيست آن،حق همگاني است وهمه حق دارند ازآن بهره مندشوند.بنابراين،استفاده ازاين حق،بايد به گونه اي باشد که امکان استفاده وبهره برداري ازآن،براي نسل حاضر ونسلهاي آينده حفظ شود.

بندسوم- مباني نظري مسئوليت مدني زيست محيطي در حقوق کنوني
در ميان آثار و آراء گوناگون، مباني مسئوليت مدني زيست محيطي موضوع نظريات متعدد قرار گرفته است كه هر كدام مبتني بر فلسفه خاص و ويژه خود است. اين نظريات بويژه در حقوق داخلي مبتني بر سه ديدگاه سنتي، جديد و بينابيني است كه شامل نظريه مبتني بر خطر، نظريه مبتني بر تقصير و نظريه‌هاي مختلط مي‌شود.

الف- نظريه تقصير (Theorie de la responsabilite du faut)
اين نظريه سنتي‌ترين نظريه در مسئوليت مدني زيست محيطي است. بر اين اساس، خسارات زيست محيطي قابل مطالبه نيستند، مگر اينكه بتوان تقصير عامل ورود خسارات را اثبات كرد. بنابراين، زيان ديده اگر بتواند ثابت كند كه عامل زيان در وارد آمدن خسارت تقصير داشته مسئول خواهد بود. 215اين نظريه كه تقريباً رويكرد شايع در رژيم مسئوليت مدني حقوقي ايران و اكثر نظام‌هاي حقوقي نظير فرانسه است، با مباني و فلسفه حقوق محيط زيست فاصله‌ها دارد. مطابق مواد 1382 و 1383 قانون مدني فرانسه مطالبه خسارت و مسئول شناختن عامل زيان منوط به اثبات تقصير عامل زيان است (Prieur, 2004: 921). هر چند نظريه تقصير در برقراري رابطه سببيت و اسناد عرفي زيان‌به فاعل نقش بازي مي‌كند ولي نمي‌تواند مبنايي جامع باشد (Uliescu, 1993: 382). در واقع پذيرش اين نظريه امكان جبران بسياري از خسارات زيست محيطي را دشوار مي‌نمايد چرا كه اثبات تقصير در خسارات زيست محيطي بر خلاف ساير حوزه‌ها مشكل است. اين امر بيشتر ناشي از ماهيت خسارت زيست محيطي، تكثر آلوده كنندگان يا “آلوده كنندگان متعدد” (Multiple polluters) ، انگيزه پايين قربانيان خسارات زيست محيطي و مشكلات مربوط به اثبات رابطه سببيت است216.

ب – نظريه خطر (Theorie de la responsabilite pour risqué)
اين نظريه بوسيله دو حقوقدان به نام‌هاي ژسران (Josserond) و سالي (Saleiles) مطرح و توسعه يافت. نظريه خطر يا “نظريه مبتني بر عدم تقصير” (Theorie de la responsabilite sans faut) حكايت از اين دارد كه هر كس به فعاليتي بپردازد (و از آن نفعي ببرد) محيطي خطرناك را براي ديگران بوجود مي‌آورد و كسي كه از اين محيط منتفع مي‌شود بايد زيان‌هاي آن را جبران كند217. بنابراين در خصوص مسئوليت‌هاي مدني زيست محيطي، بر مبناي نظريه خطر، نيازي به اثبات تقصير آلوده كننده نيست بلكه همين كه شخصي اقدام به فعاليتي كرد كه به آلودگي و تخريب محيط زيست منجر شود، بايد از عهده خسارات وارده بر آيد. اعم از اينكه در واقع تقصير داشته يا نداشته باشد. اين نظريه به نوبه خود به “نظريه خطر نفع” (Theorie de Risque Profit) و “نظريه خطر فعاليت” (Theorie Risque d’activite) تقسيم‌بندي مي‌شود. امروزه اين نظريه، نظريه‌اي مناسب براي جبران خسارات زيست محيطي است و مي‌تواند نقشي بسيار مهم در تقويت حمايت از محيط زيست داشته باشد. در واقع آلوده كننده محيط زيست بر اساس اين نظريه “مسئوليت عيني” (Responsabilite Objective) در برابر خسارات زيست محيطي پيدا مي‌كند. اين نظريه علي‌رغم اينكه مناسب براي حمايت از محيط زيست مي‌كند از جنبه‌هاي متعدد اقتصادي (ريسك فعاليت) و اجتماعي (كاهش انگيزه افراد در اجتماع) نقد شده است. به ويژه از لحاظ محدود كردن فعاليت‌هاي اقتصادي و صنعتي و فعاليت‌هاي پرخطر مورد انتقاد واقع شده است. علاوه بر اين در بخشي از موارد، اعمال اين نظريه خلاف نصفت قضايي نيز جلوه مي‌نمايد.

ج- نظريه مختلط (Les Theorie Mixite)
نظريه تقصير و خطر دو نظر شايع با مباني و استدلالات خاص خود هستند. ليكن بايد به نظريات واسطي اشاره شود كه در جهت تعديل و تعامل منافع و مضار دو نظر قبلي ارائه شده است. در اين نظريات نيز بعضاً يكي از ديدگاه‌هاي خطر و خطا، تقويت شده است.

ح- نظريه فرض تقصير
اين نظريه در واقع تعديل دو نظريه تقصير و خطر است. به اين معنا كه نه سختي بار اثبات نظريه تقصير را دارد و نه سهلي نظريه خطر را. در اين نظريه مبناي تقصير با تعديلي بنيادين پذيرفته شده است. بدين صورت كه فرض بر اين است كه عامل ورود خسارت زيست محيطي مقصر است. ليكن بايد با ارائه ادله‌اي خود را از زير بار اين مسئوليت برهاند218. در واقع منطقِ درونيِ نظريه فرض تقصير، حكايت از جابجايي مدعي و منكر دارد. يعني در مقام اثبات تقصير اين زيان ديده از آلودگي يا مدعي نيست كه بايد تقصير عامل را اثبات كند بلكه اين عامل ورود زيان است كه بايد عدم تقصير خود را اثبات و خود را از زير بار مسئوليت برهاند. بر اين اساس در اين نظريه فرض مي‌شود كه آسيب زننده به محيط زيست مقصر است مگر اين كه با ارائه دليل ثابت كند كه در اينجا خسارت نقشي نداشته است. در اين نظريه حمايت از محيط زيست اصل قرار گرفته است.

د- نظريه كار نامتعارف
بر اساس اين نظريه، فعلي سبب ايجاد مسئوليت براي جبران خسارات زيست محيطي مي‌شود كه نامتعارف و غير عادي باشد. لذا اگر اقدامي متعارف و يا به اصطلاح فقهي “مباح” انجام گيرد و در اثر اين اقدام خساراتي به محيط زيست وارد آيد؛ شخص تنها در صورت اثبات تقصير محكوم به جبران غرامت مي‌شود. اين نظريه مورد انتقادات بسيار قرار گرفته است. از جمله اينكه منظور از كار نامتعارف چيست و چه معياري دارد؟ اگر منظور بي‌مبالاتي است در واقع اين نظريه چيزي جز تكرار نظريه تقصير نخواهد بود. در حقوق بني‌الملل اين نظريه قرابت بسيار با “نظريه خطا” دارد كه بر اساس آن مسئوليت در برابر انجام اعمالي تحقق مي‌پذيرد كه در حقوق بين‌الملل منع شده (Prohibited act) است. اعمالي كه مي‌توان مصاديق آنها را در مسئوليت بين‌المللي زيست محيطي تحت عنوان رايج “اعمال خطائي” (Wrongful acts) و نظريه اعمال منع نشده (مباح) در حقوق بين‌الملل (Acts not prohibited under international law) يافت.

ذ- نظريه خطر در برابر انتفاع
اين نظريه مبنايي اقتصادي را براي توجيه مسئوليت بر مي‌گزيند. به عبارت ديگر در اين نظريه مسئوليت شخص در برابر سودجويي و انتفاع وي قرار مي‌گيرد. لذا هر كس سود اقدامي را مي‌برد بايد زيان آن را نيز تحمل كند (من له الغنم

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد زبان فرانسه، سازمان ملل، فقه وحقوق Next Entries منبع تحقیق درمورد قاعده اتلاف، قاعده لاضرر، جبران خسارات