منبع تحقیق درمورد امام حسین، امام سجاد، نهی از منکر، حکومت اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

شوم این کار را نمی‌پسندی؟ و قسم یاد می‌کند که جز عدالت کاری نکند، حضرت می‌فرماید: چگونه چنین کاری ممکن است، و خوردن آسمان از اینکه وارد حکومت شوی و عدالت را رعایت کنی، آسان‌تر است.23

فصل سوم: بررسی تاریخی مواجههی علمای شیعه با حاکمان از عصر حضور تا پایان صفویه

1.3. عصر حضور تا غیبت صغرا
چنانچه در فصل سابق بیان شد، به نظر امام خمینی (رحمه الله)، ائمهی اطهار (علیهم السلام) فرزندان خود و یاران خود را به طور مخفیانه به مبارزه با حاکمان ستمگر وقت تشویق کرده و از حرکات انقلابی آنها حمایت میکردهاند. از سوی دیگر، به گواه تاریخ و بر اساس اطلاعاتی که در کتب رجال و تاریخ آن دوره وجود دارد، برخی از شاگردان ائمه با اجازهی ایشان به همکاری با دستگاه ظالمان اشتغال داشتند و این عمل مورد اجازهی ائمه واقع شده است. بنابراین، در این قسمت به هر دو بخش از مواجههی عالمان شیعه و حاکمان اشاره کرده و آنها را مورد توجه قرار میدهیم.
1.1.3. عالمان مبارز در عصر حضور
حضرت امام به طور اجمالی میفرمایند:
«پيروان على و فاطمه و اولاد روحانى و جسمانى آن بزرگواران همواره با حكام جائر مقابله كردند.»24
1.1.1.3. مبارزات اصحاب ائمه
در دوران ائمهی اطهار (علیهم السلام) برخی از اصحاب امام بودهاند که اگرچه در مقابل حاکمان ستمگر قیام نکردهاند و مردم را به انقلاب دعوت نکردهاند، ولی دست به مخالفت زدهاند و چه بسا همین مخالفتها باعث شهادت ایشان شده است. در این میان حضرت امام از دو نفر نام بردهاند. عمار یاسر و میثم تمار.
غیر از ایشان، میتوان از ابوذر غفاری که در برابر خلفا سر فرود نیاورد و به همین جهت در دورهی عثمان تبعید گردید نام برد.25 همچنین حجر بن عدی از یاران امیر المؤمنین (علیه السلام) که پس از شهادت آن حضرت، در برابر تندگوییهای مغیرة بن شعبه حاکم کوفه و سخنان زیاد نسبت به حضرت علی (علیه السلام) عکس العمل نشان داد، و با آنها مخالفت کرد و توسط معاویه کشته شد.26
به طور کلی، تاریخ دوران ائمه (علیهم السلام) نشان میدهد که بسیاری از شیعیان و یاران ایشان که مدعی امامت آنها بوده و طبعا با کسانی که خود را خلیفهی رسول الله (صلی الله علیه و آله) معرفی میکردهاند مخالف بودهاند، مورد آزار و اذیت حاکمان ستمکار قرار گرفته و به زندان افتاده یا شهید شدهاند.
عمار یاسر27
«عمار ياسر، عمر مبارك خود را در مقابله گذراند تا سرانجام در سن نود سالگى به دست «فئه باغيه» به شهادت رسيد.»28
عمار فرزند یاسر و سمیه اولین شهیدان مرد و زن در اسلام است. وی پس از آنکه اسلام آورد مورد غضب اُمیّه قرار گرفت و به همراه پدر و مادر خویش شکنجه شد ولی او با اظهار پشیمانی از اسلام، از مرگ گریخت و نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) پناه برد. آیهای در شأن او نازل شده که کسی که ایمان خود را حفظ کند و فقط برای نجات جانش، به زبان ابراز پشیمانی از اسلام کند، گناهی مرتکب نشده است.
وی در جنگها از یاران شجاع رسول الله (صلی الله علیه و آله) و بعد از رحلت آن حضرت از پیروان امیرالمؤمنین (علیه السلام) بود. در دورهی خلافت عمر، به ولایت کوفه نصب شد و پس از مدتی از این کار عزل گردید. در دورهی حکومت حضرت علی (علیه السلام) در جنگ جمل و صفین حضور داشت. در جنگ صفین که معاویه در برابر حکومت امیرالمؤمنین دست به لشکرکشی زد، در سن نود و چند سالگی شهید شد. از آنجا که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) دربارهی او فرموده بود: «عمار را گروه شورشیان خواهند گشت.» به دنبال شهادت او، در صفوف معاویه تردید برخاست که طبق حدیث رسول الله (صلی الله علیه و آله)، لشکر علی بر حق بوده و معاویه باطل است.
«در جنگ صفين وقتى كه عمار ياسر براى خاطر جنگ با معاويه در ركاب امير المؤمنين كشته شد، بين لشكر معاويه حرف شد كه پيغمبر به عمار فرمودند كه تو را فرقه ياغى و باغى شهيد مى‏كنند و حالا لشكر معاويه شهيد كرده است عمار ياسر را، پس بايد فرقه ياغى و طاغى همين معاويه و لشكر او باشند. معاويه گفت كه نه، اين را امير المؤمنين كشته براى اينكه او فرستاده او را به جنگ، و وقتى كه او فرستاد به جنگ پس امير المؤمنين او را كشته است؛ پس فرقه باغيه عبارت از آن دسته هستند!»29
امیر المؤمنین نیز در پاسخ به این اشکال فرمودند: بنابراین، پیامبر بود که حمزه را کشت زیرا او را در میان نیزهی مشرکین افکند.30
میثم تمار
«ميثم تمار، اين زبان گوياى اسلام تا آنجا گفت و گفت كه جلادان معاويه (عليه اللعنه) زبانش را بريدند، دستهايش را قطع كردند و بدترين شكنجه‏ها را به او دادند.»31
میثم تمار غلامی بود که امیر المؤمنین (علیه السلام) او را خریداری و آزاد نموده بود. وی از خواص اصحاب و از جمله شرطة الخمیس بوده است. میثم همانند بعضی دیگر از یاران حضرت، تقیه را پیشه نکرده و در میان مردمان فضائل حضرت را نشر میداد و مردم را از حق ائمه آگاه میکرد. وی علاوه بر حضرت علی (علیه السلام) از جمله اصحاب امام حسن (علیه السلام) و امام حسین (علیه السلام) شمرده شده است. دربارهی کیفیت به قتل رسیدن او و اینکه حضرت علی (علیه السلام) او را از کیفیت آن آگاه کرده بوده، اخبار متعددی در دست است. صراحت لهجه و توجه دادن به مردم دربارهی فضائل امیر المؤمنین باعث گردید تا عبیدالله بن زیاد نسبت به او حساس شود و او را برای بازجویی نزد خود خواند و از او خواست تا از حضرت علی (علیه السلام) برائت بجوید. هنگامی که او از این کار خود داری کرد، او را بر دار آویخت. میثم بر بالای دار نیز، برای مردم احادیث نقل میکرد تا آنکه ابن زیاد مجبور شد دهان او را لجام زند و بالاخره زبان او را بر دار برید و او را به شهادت رساند.32
.2.1.1.3قیامهای اولاد ائمه (علیهم السلام)
مقصود از اولاد جسمانی ائمهی اطهار (علیهم السلام) قیامهایی است که توسط هاشمیون در دورهی خلافت بنی امیه و بنی عباس اتفاق افتاده است. «در ظاهر وقتى كه يكى از اين هاشميون قيام مى‏كردند بر ضد حكومتها؛ در ظاهر اينها يك انتقاد صورى هم از آن مى‏كردند، ليكن با دست اينها بود. اينها آنها را وادار مى‏كردند به اينكه اين كار را بكنند.»33 در طول دورهی حضور ائمه قیامهای متعددی از جانب هاشمیون اتفاق افتاده است.
«اولاد فاطمه (سلام الله عليها) در طول تاريخ اسلام هميشه در برابر دستگاههاى ظالم و جائر ايستادند و از اسلام دفاع كردند؛ زجرها كشيدند؛ ناسزاها شنيدند؛ لاى جرز قرار گرفتند؛ دسته جمعى سر بريده شدند، قتل عام شدند، به شهادت رسيدند، مع الوصف مقاومت كردند و نگذاشتند كه بدخواهانْ اسلام را از بين ببرند و احكام خدا را محو و نابود كنند.»34
از مهمترین قیامهایی که توسط هاشمیون در دورهی حضور ائمه اتفاق افتاده میتوان به چند نمونه اشاره کرد. البته شواهد تاریخی نشان نمیدهد که برخی از این قیامها از سوی ائمه مورد حمایت واقع شده باشند:35
قیام مختار به خون خواهی سید الشهدا (علیه السلام) که تحت رهبری محمد بن حنفیه فرزند امیرالمؤمنین (علیه السلام) صورت پذیرفت و منقول است که حضرت سجاد (علیه السلام) عموی خویش را در این کار مجاز دانسته است.36
قیام زید بن علی (م122ه) فرزند امام سجاد (علیه السلام) که مورد حمایت امام باقر (علیه السلام) قرار گرفته است و درباره آن توضیحاتی ذکر خواهد شد.
قیام یحیی بن زید (م125ه) در خراسان در برابر ولید بن یزید.
قیام محمد بن عبدالله نفس زکیه در سال 145ه در برابر سفاح خلیفه عباسی.
قیام حسین بن علی معروف به شهید فخّ در سال 169ه در برابر هادی عباسی که بسیار با طالبیان بد رفتاری میکرد.37این قیام که خیلی سریع با شهادت آنان پایان یافت، ظاهرا مورد تأیید امام کاظم (علیه السلام) بوده است.38
قیام یحیی بن عمر در سال 249ه در کوفه، که به دست محمد بن عبدالله طاهری پایان یافت.
قیام علی بن زید بن حسین از نوادگان امام حسین سال 256ه در برابر معتمد عباسی در کوفه. قیام او در دورهی امامت حضرت عسکری (علیه السلام) بوده است.39
قیام احمد بن محمد بن عبدالله در زمان معتمد عباسی در قسمتی از مصر که برای مدتی ادعای خلافت نمود.40
قیام علی بن زید و عیسی بن جعفر از اولاد امام حسن (علیه السلام)، که در کوفه به سال 255ه در برابر معتز عباسی قیام کردند و شکست خوردند.41
قیام یحیی بن عبدالله در دیلم، که با جمع شدن مردم در اطراف او زمینهی قیام برایش فراهم شد ولی قیام نکرد و به هارون اعتماد کرد و بالاخره به دست هارون کشته شد.42
در دورهی غیبت صغرا نیز قیام حسن بن زید (داعی کبیر) به کمک مردم طبرستان در برابر سلیمان بن عبدالله حاکم طبرستان در سال250ه اتفاق افتاده است که توانست حدود 20 سال حکومت تشکیل دهد و از قبل از شروع غیبت صغرا تا مدتی از دورهی غیبت به طول انجامید.43
همچنین محمد بن زید که برادر حسن بود، جانشین او شد و تا سال 287ه حکومت خود را ادامه داد. وی از فقهای دورهی خود بوده است.44
در همان منطقه مدتی پس از پایان یافتن حکومت محمد بن زید، حسن بن علی اطروش یا ناصر کبیر که از علویان و اهل علم و دانش بود، به کمک مردم قیام کرد و حکومت تشکیل داد (301 تا 304ه) و پس از او دامادش حسن بن قاسم حکومت او را ادامه داد (304 تا 316ه).45
قیام زید بن علی
«دعا مى‏كند امام عليه السلام به زيد و امثال اينها كه قيام كردند بر ضد اين خلفا و بر ضد اين قدرتمندها.»46
زید بن علی (حدود 78ـ 121ه) فرزند امام سجاد (علیه السلام) و برادر امام محمد باقر (علیه السلام) از عالمان زاهد و با تقوای زمان خود بود. دانش او را مخصوصاً در تفسیر قرآن و هنر سخنوری ستودهاند و راویان متعددی از او نقل حدیث کردهاند.
زید در دورهی حکومت هشام بن عبدالملک قیام کرد. هشام مردی بسیار هتاک و خوشگذران و نسبت به احکام شریعت بی اعتنا بود. او را فردی تندخو و قسی القلب شمردهاند.47 در سیاستمداری و تزویر او را همپایه معاویه دانستهاند.48 همچنین بسیار به خاندان خود که بنیامیه بود افتخار میکرد و اتفاقا زید نیز یکبار در برابر همین تفاخر او، به شدت برخورد کرد و آنان را در برابر بنی هاشم و بنی مطلب و پیامبر (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) کوچک و خوار شمرد.
در مجموع، اوصاف هشام و وضعیت بد کارگزاران او که به شدت به فحشا و جنایت در مقابل مردم رو آورده بودند، زید را بر آن داشت تا در برابر هشام به قیام برخیزد. وی با هدف امر به معروف و نهی از منکر و خونخواهی امام حسین (علیه السلام) قیام کرد به امید آنکه بتواند حکومت اسلامی واقعی را تشکیل دهد. حضرت باقر (علیه السلام) دربارهی زید فرموده است که اگر کسی از جانب ما آمد و شما را به قیام دعوت کرد، نگاه کنید که با چه هدفی قیام می کند. نگویید زید خروج کرد. زید دانشمند و بسیار راستگو بود و مردم را به سوی خویش نمیخواند، بلکه به سوی رضای آل محمد (صلی الله علیه و آله) دعوت می کرد و اگر پیروز می شد حق را به صاحب حق میداد و به آنچه مردم را بدان دعوت می نمود، وفا میکرد.49
ظاهراً زید با هماهنگی و اذن برادر خویش امام باقر (علیه السلام) قیام نموده است و شاید این مسأله در گذشته مورد تردید بوده یا از سوی زیدیان مورد ادعا واقع شده است که زید اذن قیام نداشته یا در قیامها نیازی به اذن امام نیست، زیرا تاریخ نویسان شیعه و دانشمندان رجال، به ذکر قرائنی دربارهی اجازه داشتن او پرداختهاند. برای مثال دعا برای رحمت الهی از جانب امام صادق (علیه السلام) و پرداخت پول برای بازماندگان شهدای همراه زید و توضیحاتی که امام دربارهی رفتار زید در صورت پیروزی دادهاند، از این گونه قرائن است.50
عدهای از فقها و سرشناسان، مردم را به قیام به رهبری زید دعوت کردند و عدهی دیگری از فقها خود به زید پیوستند و از او حمایت کردند. هنگامی که نیروها جمع شدند، هشام از نقشهی زید با خبر شد و یوسف بن عمر والی عراق را فرمان داد تا با او مقابله کند. یوسف و حکم بن صلت والی کوفه مردم کوفه را به مسجد برده و در

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درمورد دورهی صفوی، علمای شیعه، نماز جمعه، امر به معروف Next Entries منبع تحقیق درمورد امام صادق، علمای شیعه، علمای شیعی، امام خمینی