منبع تحقیق درباره گاز طبیعی، صادرات گاز، افغانستان، نفت و گاز

دانلود پایان نامه ارشد

نشريهBP «بريتيش پتروليوم» ذخاير گاز ترکمنستان را 8/7 ميليارد متر مکعب مي‌داند. البته مقامات كشور مزبور اعتقاد دارند که ذخاير اعلام شده توسط مراجع مربوط به صنعت انرژي نادرست است و ذخاير اين کشور حدود 15 تا 16 ميليارد متر مکعب است129. به نظر مي رسد ارائه آمارهايي كه ميزان ذخاير گازي در اين كشور را بيش از مقدار واقعي نشان دهد، جزء سياست هاي مسئولين كشور يادشده مي باشد130.
بر اين اساس كشور تركمنستان قصد يافتن بازارهايي را داشته كه تا حدودي نيز موفق بوده است. از شمال به روسيه گاز صادر مي کند. گزينه‌هاي ديگر صادرات براي اين كشور مناطق اطراف آن يعني از جنوب به ايران، از غرب، خط لوله انتقال گاز به درياي خزر و آذربايجان و از آن جا به خط لوله نوباكو و همچنین، از شرق خود صادرات به چین می‌باشد.
صادرات گاز ترکمنستان در دهه ۱۹۹۰ به طور چشمگيري کاهش يافت؛ به طوري که از 62.3 ميليارد متر مکعب در سال ۱۹۹۲ به 13.2 ميليارد متر مکعب در سال ۱۹۹۸ کاهش يافت و صادرات اين کشور پس از مشاجره بر سر قيمت با گازپروم (شركت ملي گاز روسيه) در سال ۱۹۹۸ از سوي روسيه کاملا مسدود شد. ميزان توليد گاز طبيعي اين کشور در سال ۲۰۰۵ نزديک به ۶۳ ميليارد متر مکعب بوده که 45.2 ميليارد متر مکعب آنرا به اوکراين، روسيه و ايران صادر کرده است. اين کشور در ژانويه ۲۰۰۵ در توافقنامه اي با روسيه، تضمين کرد که در سال ۲۰۰۶ حدود ۳۰ ميليارد متر مکعب گاز به قيمت ۶۵ دلار به ازاي هر ۱۰۰۰ متر مکعب و در سال ۲۰۰۷ نزديک به ۶۸ ميليارد متر مکعب گاز و در سال‌هاي ۲۰۰۸-۲۰۰۹ حدود 79.3 ميليارد متر مکعب گاز به روسيه صادر کند. همچنين ترکمنستان براي سال ۲۰۰۶ قراردادي با اوکراين منعقد کرد که بر اساس آن ۴۰ ميليارد متر مکعب گاز در شش ماه اول به قيمت ۵۰ دلار و در شش ماه دوم به قيمت ۶۰ دلار به ازاي هر ۱۰۰۰ متر مکعب به آن کشور صادر کند. علاوه بر اين، ترکمنستان سالانه ۸ ميليارد متر مکعب گاز به ايران صادر مي‌کند. علاوه بر موارد فوق، ترکمنستان، به عنوان گزينه اصلي تامين گاز براي خط لوله نوباكو نيز محسوب مي شود. به خصوص كه طرح خط لوله نوباكو از حمايت اروپا و آمريكا نيز برخوردار است و به احتمال زياد تركمنستان را با گزينه‌هاي جديدي مواجه خواهد كرد.
به هر حال، تركمنستان در آگوست سال 2007 ميلادي، عمليات احداث خط لوله انتقال گاز خود به چين را به طول هفت هزار كيلومتر آغاز كرد كه از اين ميزان ۱۸۸كيلومتر در خاك اين كشور و در فاصله ميدان گازي «مالاي» در شرق ترکمنستان و مرز ازبکستان قرار دارد. اين خط لوله پيش از آنکه به خط لوله ديگري در شمال غربي چين وصل شود، از خاک ازبکستان و قزاقستان نيز عبور خواهد کرد. در نتيجه خط لوله «مالاي ـ بختيارليك» با ظرفيت سالانه 30 الي 40 ميليارد متر مکعب، از جمله اقدام هاي عمده ترکمنستان براي گسترش و تنوع فروش گاز محسوب مي‌شود. به خصوص كه اين خط لوله مي تواند گاز ترکمنستان را از طريق افغانستان به هند و پاکستان نيز صادر نمايد. در اين راستا ترکمنستان نيز براي حضور در خط لوله‌اي که از افغانستان و پاکستان عبور مي‌کند و به هند منتهي مي شود، ابراز علاقه کرده است. ترکمنستان هم‌اکنون بیش از 21.3 میلیارد مترمکعب گاز به چین صادر می‌کند. ظرفیت صادرات ترکمنستان به چین طبق قراردادهایی میان کشورهای فوق، دوبار افزایش یافت. یکبار با افزایش 8.7 میلیارد مترمکعب و بار دیگر 35 میلیارد مترمکعب افزایش یافت تا انتظار آن برود که از سال 2020، ترکمنستان حدود 65 میلیارد مترمکعب گاز به چین صادر نماید. با صادر کردن 65 ميليارد متر مکعب در سال، سهم زيادي از توان صادراتي اين کشور وارد بازار چين خواهد شد131.
در همين راستا و براي افزايش صادرات منابع گازي، كشور تركمنستان علاقه ‌مند به پيوستن به خط لوله مرسوم به “تاپي132” است. به همين جهت نشست كميته رهبري مذاكرات خط لوله گاز تركمنستان ـ افغانستان ـ پاكستان ـ هند موسوم به «تاپي» در روزهاي چهارم و پنجم ارديبهشت 1387 (23 و 24 آوريل 2008) در «اسلام آباد» برگزار شد و طي آن كشورهاي تركمنستان، افغانستان، پاكستان و هند يك قرارداد كلي را در مورد اين خط لوله گاز امضا كردند. مطابق با توافقات به عمل آمده، اين خط لوله ۱۶۰۰كيلومتري، قادر خواهد بود كه روزانه ۱۰۰ميليون و سالانه ۳۳ميليارد متر مكعب گاز را از حوزه گاز «دولت آباد» در تركمنستان به كشورهاي افغانستان، پاكستان و هند منتقل كند. بر اين مبنا تركمنستان حجم گاز موجود در حوزه دولت آباد را ۱۵۹ تريليون فوت مكعب اعلام كرده كه 34.62 تريليون فوت مكعب از آن به خط لوله تركمنستان ـ افغانستان ـ پاكستان ـ هند اختصاص خواهد يافت. در اين راستا وزير نفت و گاز ترکمنستان اعلام كرد كه کشورش مي تواند «در مرحله نخست 30 ميليون مترمکعب گاز روزانه به پاکستان و همين مقدار به هند و همچنين 5 ميليون متر مکعب به افغانستان تحويل دهد و در مراحل بعدي مقدار گاز تحويلي به اين سه کشور را در مجموع به 90 ميليون مترمکعب افزايش دهد133.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
حجم عظيم قراردادهاي کشور تركمنستان براي صادرات، ذخاير اندک اين کشورو همچنين فرسايش حوزه‌هاي عمده گازي کشور ترکمنستان همگي سبب شده اند که کشورهاي هند و پاکستان در انعقاد قرارداد دچار شک و ترديد باشند134. با آنکه گفته مي شود اين کشور چندين ميدان بزرگ گازي دارد و ميدان گازي دولت آباد که قرار است براي صادرات گاز اين کشور به کشورهاي افغانستان و پاکستان مورد استفاده قرار گيرد، يکي از آنهاست، اما در دسترس نبودن اطلاعات دقيق مبني بر برآورد ذخاير اين ميدان، نشان‌دهنده قابل اتکا نبودن اين ميدان در بلندمدت براي سرمايه گذاري چندين ميليارد دلاري و ايجاد خط لوله براي صادرات گاز ترکمنستان به کشورهاي افغانستان، پاکستان و هند است. با وجود اينکه حجم اهداف صادرات گاز اين کشور بیش از ۸۰ ميليارد متر مکعب و ميزان توليد گاز اين کشور در سال 2013، حدود 62 ميليارد متر مکعب است، اما همچنان اين کشور به دنبال بازارهايي براي صادرات گاز است. لذا مشاهده مي‌شود حتي اگر درصدي از موارد گفته شده صحيح باشد، كشورهاي اروپايي نمي‌توانند بر گاز تركمنستان به صورت بلندمدت اتكا نمايند. ممكن است در كوتاه مدت كشورهاي اروپايي تمايل به واردات گاز از كشور تركمنستان داشته باشند، اما خود اين كشورها بهتر از ديگران مي دانند كه در بلند مدت بايد به دنبال منابع جايگزين باشند.
کشور ترکمنستان با داشتن حدود 17.5 تریلیارد مترمکعب 9.3 درصد از ذخایر گاز دنیا را به خود اختصاص داده است135. به دلیل مصرف بسیار کم داخلی از این منبع انرژی که به دلیل سطح توسعه‌یافتگی پایین این کشور می‌باشد، مهمترین هدف بخش انرژی این کشور، صادرات گاز به دنیا می‌باشد. روند تولید و مصرف گاز طبیعی این کشور، به صورت زیر می‌باشد.

نمودار 3-16: روند تولید و مصرف گاز در ترکمنستان (میلیارد مترمکعب)

Source: Bp Statistical review of world energy, 2014

همان طور که در نمودار مشاهده می‌شود، در اغلب سال‌ها تولید گاز طبیعی این کشور، بیش از مصرف آن بوده است و لذا به عنوان یک کشور مهم در صادرات گاز طبیعی محسوب می‌شود. ترکمنستان در سال 2012، حدود 41.1 میلیارد مترمکعب گاز صادر کرده است که از این میان، 9.9 میلیارد مترمکب به روسیه، 9 میلیارد مترمکعب به ایران و 21.3 میلیارد مترمکعب به چین از طریق خط لوله صادرات گاز داشته است.

نمودار 3-17: پیش بینی تولید و مصرف گاز طبیعی ترکمنستان (میلیارد مترمکعب)

Source: Turkmenistan Energy report, Bussines monitor International, 2014

همچنین طبق نمودار بالا پیش بینی می‌شود که این کشور تا سال 2020 بتواند حدود 140 میلیارد مترمکعب در سال صادرات گاز داشته باشد که 2.5 برابر ارقام کنونی است. مشاهد می‌شود که تولید کنونی کشور ترکمنستان مناسب می‌باشد و امکان صادرات این کشور فراهم می‌باشد اما در بلندمدت، تردید جدی در خصوص ادامه روند کنونی تولید این کشور وجود دارد.

3-6-4- عراق
کشور عراق، صاحب ذخایر عظیم نفت و گاز می‌باشد. این کشور با داشتن 143.1 میلیارد بشکه نفت در جا پنجمین دارده ذخایر نفتی جهان و 3.6 تریلیون متر مکعب (127 تریلیون فوت مکعب) دوازدهمین دارنده ذخایر گاز طبیعی جهان است136. علی رغم سابقه بیش از 70 ساله تولید نفت، مقدار زیادی از منابع سرشار عظیم نفت و گاز در این کشور، هنوز دست نخورده باقی مانده است. از آن جا که در سال‌های پایانی حاکمیت رژیم بعثی، تولید نفت کشور عراق از طرف سازمان ملل با محدودیت‌هایی روبه‌رو شده بود، بنابراین از سال‌ها پیش، صنعت نفت و گاز این کشور با رکودی فراگیر مواجه بوده است. این مشکلات پس از تهاجم نظامی آمریکا به این کشور تشدید شد. مهاجرت بسیاری از کارشناسان و متخصصان حوزه نفت و گاز عراق به خارج از کشور، اختلاف دولت مرکزی عراق با دولت خود مختار ناحیه کردستان، امنیت متزلزل حاکم بر کشور، قدیمی و مستهلک شدن بسیاری از تأسیسات تولید و بهره برداری، افت تولید از میادین توسعه یافته به دلیل تولید غیرصیانتی، نبود برنامه‌ریزی مناسب برای اجرای برنامه‌های ازدیاد برداشت، عدم سرمایه‌گذاری و مواردی از این دست، همه و همه سب شدند که عراق نتواند طی این مدت با منابع و ذخایری که در اختیار دارد، جایگاه مناسبی در بازار جهانی نفت و گاز کسب نماید. از ابتدای سال 2009 و با تثبیت نسبی دولت مرکزی، وزارت نفت عراق به نمایندگی از دولت، عزم خود را برای سامان دهی فعالیت‌های نفت و گاز این کشور جزم کرده است. دستاوردهای متعدد عراق از مناقصات برگزار شده جهت واگذاری پروژه‌های نفت و گاز عراق و همچنین استقبال دو چندان کشورها و شرکت های متعدد و معتبر نفتی از مناقصات برگزار شده، تأئیدی بر این مدعاست که عراق در حال برداشتن گام های محکم و موثر در ارتقاء ظرفیت‌های سیاسی و همچنین توسعه صنعت نفت خود می‌باشد. حواشی و متن این مناقصات نشان‌دهنده این است که اهداف این مناقصات به غیر از توسعه ظرفیت های بالقوه صنعت نفت، استفاده هر چه بیشتر و مؤثرتر از اهرم منابع هیدروکربوری برای پیشبرد اهداف استراتژیک و بلندمدت عراق است137.

3-4-4-1- وضعیت انرژی عراق
عراق دارای منابع گاز قابل ملاحظه است. براساس آمار سال 2012 آژانس بین‌المللی انرژی، میزان تولید گاز طبیعی عراق برابر با 46 میلیارد فوت مکعب بوده است که در مقایسه با کل میزان تولید گاز طبیعی در خاورمیانه (14.703 میلیارد فوت مکعب) و کل میزان تولید گاز طبیعی در جهان (106.56 میلیارد فوت مکعب) رتبه 61 را در جهان به لحاظ تولید گاز طبیعی داراست. همچنین، هیچ گونه صادرات و واردات گاز طبیعی طی سال‌های 2009 تاکنون ثبت نشده است. اما میزان ذخایر اثبات شده گاز طبیعی این کشور برابر با 3.6 تریلیون متر مکعب (حدود 127 تریلیون فوت مکعب) بوده و رتبه دوازدهم ذخایر اثبات شده گاز طبیعی جهان را به خود اختصاص داده است138.
ذخایر اثبات شده نفت عراق در پایان سال 2009، حدود 115 میلیارد بشکه تخمین زده می‌شد. دولت عراق برای افزایش درآمدهای نفتی خود و احتمالاً برای احراز تولید بیشتر به هنگام پیوستن مجدد به نظام سهمیه بندی اوپک، در اکتبر 2010 در آمار فوق تجدید نظر و با افزایشی 25 درصدی، ذخایر نفت این کشور را 143 میلیارد بشکه اعلام کرد. با از سرگیری فعایت اکتشاف و توسعه، چشم انداز روشنی از حجم بالای نفت عراق وجود دارد.
براساس پیش‌بینی‌های انجام شده، عراق تا سال 2015 با عرضه 10.13 درصد نفت منطقه خاورمیانه، 9.46 درصد تقاضای داخلی نفت این منطقه را نیز تأمین خواهد کرد. در سال 2010، مصرف داخلی نفت خاورمیانه به میزان 7.4 میلیون بشکه افزایش یافت. متوسط مصرف روزانه نفت خاورمیانه در سال 2011، 7.7 میلیون بشکه بوده که این میزان در سال 2015، به 8.7 میلیون بشکه خواهد رسید139. طبق آخرین پیش بینی ها، ذخایر گاز عراق بالغ بر 3.58 تریلیون مترمکعب140 می‌باشد141.

نمودار 3-18: ذخایر گاز عراق در طول زمان

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درباره گاز طبیعی، خط لوله نابوکو، صادرات گاز، ایران و ترکمنستان Next Entries منبع تحقیق درباره گاز طبیعی، صادرات گاز، خط لوله نابوکو، نفت و گاز