منبع تحقیق درباره گاز طبیعی، خط لوله نابوکو، صادرات گاز، ایران و ترکمنستان

دانلود پایان نامه ارشد

ترکيه،400کيلومتر در بلغارستان،460کيلومتر در روماني،390 کيلومتردر مجارستان ،46کيلومتر در اتريش است. از نظر اروپا، خط لوله نابوکو از آن جهت اهميت دارد که وابستگي اين منطقه را به گاز روسيه کاهش مي دهد. در مورد خط لوله نابوکو ،کافي بودن عرضه گاز طبيعي بيش از اجرايي شدن پروژه ساخت خط لوله اهميت دارد. منابع تأمين گاز نابوکو هنوز محل مناقشه است. اتحاديه اروپا در تلاش است تا با تنوع بخشي تامين کنندگان گاز خود، وابستگي به روسيه را کاهش دهد. ايران به عنوان دومين دارنده ذخاير گازي، بيشترين امکان براي تامين گاز مورد نياز اين خط لوله را در اختيار دارد اما به دليل جنجال هاي سياسي هم‌اکنون درتامين گازخط لوله نابوکو نقش شايسته اي به عهده نگرفته است. قرار بود اين خط لوله از سال 2014 به بهره برداري برسد وظرفيت نهايي آن 32 ميليارد متر مکعب درسال در نظر گرفته شده بود اما با توجه به وضعیت موجود این پروژه تا 8 ماه اول 2014، بعید است پروژه در سال جاری به بهره برداری برسد117. طبق توافقات اولیه قرار بوددر فاز اول، يك خط لولة 2000 كيلومتري كه آنكارا در تركيه را به بومگارتن118 در اتريش متصل مي‏كند، ساخته شود و تأسيسات موجود خط‏لوله بين مرزهاي تركيه يا ایران براي مدت دو سال استفاده شود. اين امر، پروژه را قادر مي سازد كه فعاليت خود با ظرفيت اولية8 ميليارد مترمكعب در سال را در سال 2012 شروع نمايد در حاليكه ساخت بقية قسمت هاي خط لوله نيز به موازات آن انجام وتكميل خواهد شد. به همین شکل قرار بود ساخت فاز دوم ازسال 2012 تا اواخر سال 2013 طول بکشدکه شامل ساخت قسمت باقيمانده  بين مرز تركيه به گرجستان و ايران مي باشد. البته طبق وضع موجود پروژه، به نظر نمي رسد كه اين موارد، تا قبل از سال 2017 محقق شوند. سهامدران اين شرکت عبارتند از OMV اتريش، MOL مجارستان، Trangazروماني، Bulgargaz بلغارستان، BOTAS ترکيه و RWE آلمان.
هزینه‌های اين خط لوله انتقال گاز، حدود10.6 میلیارد دلار توسط کنسرسيوم بين المللي نابوکو در حال انجام است و انتظار ميرفت که انتقال گاز اولیه از طريق آن از سال 2009 آغاز شود. احداث اين خط لوله به دلايل مختلف چندين بار با تأخير مواجه شده است و بر اساس برنامه ريزي هاي انجام شده قرار بود تحويل اولين محموله‌هاي گاز آن به ميزان سالانه ۸ تا ۱۰ ميليارد متر مکعب از سال ۲۰۱۴ ميلادي آغاز شود اما به سال 2015 موکول شده است119. همچنين اين خط لوله تا سال ۲۰۲۰ميلادي قادرخواهد بود سالانه 32 ميليارد متر مکعب گاز را از مناطق آسياي مرکزي و خاورميانه به اروپا انتقال دهد و نقش بسزايي در کاهش وابستگي اين قاره به گاز روسيه خواهد داشت120. اين مسير باتوجه به تمهيدات و برنامه ريزي هايي كه تركيه در خصوص خط لوله نابوكو انجام داده، سهل الوصول مي باشد. ضمنا تركيه كه در آستانه ورود به اتحاديه اروپا مي باشد، در صورت اقدام از اين مسير، خطوط لوله گاز ايران، مستقيماً به كشورهاي عضو اتحاديه اروپا متصل خواهد شد.

نقشه 3-1: مسیر انتقال گاز به اروپا از طریق خط لوله نابوکو

یکی از مهمترین دغدغه‌های کشورهای اروپایی و فعالان مرتبط در زمینه بازار گاز، انتخاب بهترین گزینه برای تأمین گاز این پروژه می‌باشد. مطالعاتی در این زمینه انجام شده است، اما تاکنون مطالعه‌ای در چارچوب نظریه بازی‌ها در این زمینه یعنی انتخاب بهترین گزینه گازرسانی به این پروژه، انجام نشده است. مسأله فوق یعنی انتخاب بهترین گزینه گازرسانی به این پروژه، یکی از مهمترین چالش های موجود در خصوص پروژه فوق می‌باشد. لذا بررسی توانایی و فرصت ها و چالش های گازرسانی از هر کدام از کشورهای ایران و ترکمنستان که گزینه‌های اصلی گازرسانی به این منطقه هستند، مسأله بسیار خطیر و مهمی است.

3-6- گزینه‌های تأمین گاز پروژه خط لوله نابوکو
جهت تأمین منابع گازپروژه خط لوله نابوکو،کشورهای ایران، ترکمنستان، آذربایجان و عراق به عنوان گزینه‌های احتمالی در نظر گرفته شده اند. در ادامه، وضعیت انرژی هر کدام از کشورهای فوق بررسی می‌شود. قبل از پرداختن به وضعیت گاز هر کدام از کشورهای فوق، جایگاه ذخایر اثبات شده گاز طبیعی این کشورها ارائه می‌شود.

نمودار 3-11-جایگاه ذخایر گاز کشورهای بزرگ جهان(تریلیون متر مکعب)

Source: BP statistical review, 2014

در نمودار فوق مشاهده می‌شود که در میان 10 کشور اول برخوردار از ذخایر گاز طبیعی، ایران و ترکمنستان دارای جایگاه اول و چهارم قرار دارند. کشور عراق نیز یازدهمین کشور غنی از ذخایر گاز طبیعی محسوب می‌شود. بنابراین از چهار کشوری که گزینه مهم گازرسانی به اروپا از طریق خط لوله نابوکو هستند، سه کشور در میان غنی ترین کشورها در دنیا هستند و تنها آذربایجان با داشتن 0.9 تریلیارد متر مکعب، در رده پایینی قرار دارد و 0.5 درصد از ذخایر گاز طبیعی دنیا را در خود جا داده است121. مجموعاً چهار کشور مورد نظر، بیش از 30 درصد از ذخایر گاز دنیا را در اختیار دارند.

3-6-1- ایران
ايران با داشتن 18.2% از كل ذخاير ثابت شده گاز طبيعي جهان، اولین کشور بزرگ دارنده گاز می‌باشد. همچنین نسبت ذخایر به تولید که نشان دهنده سال‌های عمر میادین گازی ایران می‌باشد، بیش از 100 سال می‌باشد122.
برنامه‌ريزي توسعه صنعت گاز حول چهار محور مي باشد: مصرف داخلي، تزريق به مخازن نفت جهت افزايش بازيافت، صادرات گاز طبيعي و كسب درآمد ارزي، تبديل گاز به فرآورده هاي مختلف. ﺳﻴﺎﺳﺖ اﻧﺮژي اﻳﺮان در ﺑﺨﺶ ﮔﺎزﺑﺮ ﻣﺤﻮرﻫﺎي ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻬﻴﻨﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮔﺎز ﻃﺒﻴﻌﻲ، اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﻬﻢ ﮔﺎز در ﺳﺒﺪ ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي داﺧﻠﻲ، ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﺒﻜﻪ داﺧﻠﻲ ﺗﻮزﻳﻊ ﮔﺎز و ﺑﻬﺒﻮد و ارﺗﻘﺎء ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ اﻳﺮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه ﮔﺎز در ﺑﺎزار ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ123 که صادرات گاز طبیعی به لحاظ درآمدزایی و ایجاد موقعیت استراتژیک برای کشور، از اولویت های مهم سیاستگذاران می‌باشد.
در نمودار زیر روند تولید و مصرف گاز طبیعی از سال 1990 الی 2013 مشاهده می‌شود.
نمودار3- 12: روند تولید و مصرف گاز در ایران (میلیارد متر مکعب)

Source: Bp Statistical review of world energy, 2014
با نگاهی به روند تولید و مصرف گاز طبیعی در ایران مشاهده می‌شود که این دو در اکثر سال‌ها نزدیک به هم بوده اند. همچنین، ایران در سال 2013، به مقدار 8.4 میلیارد مترمکعب گاز از طریق خط لوله صادر کرده است که از این میان، 7.5 میلیارد مترمکعب آن به ترکیه و 0.9 آن به آذربایجان اختصاص داشته است. واردات گاز ایران در این سال، 9.4 میلیارد مترمکعب می‌باشد که 9 میلیارد مترمکعب از ترکمنستان و مابقی از آذربایجان می‌باشد. بنابراین مقادیر صادرات از واردات در این سال کمتر بوده که نشان از فزونی تقاضا بر عرضه گاز طبیعی در ایران می‌باشد. لذا ایران نمی‌تواند به عنوان صادرکننده بالفعل گاز تلقی شود منتهی با توجه به اینکه بیشترین ذخایر گازی دنیا در ایران قرار دارد، می‌تواند در آینده به عنوان مهمترین صادرکننده دنیا شناخته شود .
در نمودار زیر، روند آتی تولید و مصرف گاز طبیعی ایران با توجه به روند آغاز شده پس از اجرایی شدن فاز اول هدفمند سازی یارانه‌ها، نشان داده شده است. تولید و مصرف گاز طبیعی ایران در سال‌های 2010 الی 2013، به ترتیب 4 و 3 درصد می‌باشد. ادامه این روند موجب ایجاد نمودار ذیل می‌شود.
نمودار 3-13-پیش بینی تولید و مصرف گاز طبیعی ایران (میلیارد مترمکعب)

منبع: محاسبات نویسنده بر اساس BP statistical review, 2014

طبق این نمودار مشخص می‌شود که خالص صادرات ایران از 4.4 میلیارد مترمکعب در سال 2013 به بیش از 19 میلیارد مترمکعب در سال 2020 خواهد رسید. همچنین طبق روند فوق، ایران تا سال 2024 می‌تواند کل صادرات گاز خود را به حدود 30 میلیارد مترمکعب برساند که بیش از جمع صادرات کنونی ایران به ترکیه و صادرات از طریق نابوکو خواهد بود.
چنانچه ایران بتواند فازهای باقیمانده پارس جنوبی را به اتمام برساند، توانایی تولید گاز طبیعی ایران به مراتب بیشتر خواهد شد. در این صورت و با کنترل شرایط تقاضا، صادرات گاز بسیار بیشتر از مقدار فوق امکان پذیر خواهد بود. از همین رو، بسیاری از تحلیلگران انرژی، نقش ایران را در تأمین گاز مورد نیاز دنیا در قرن بیست و یکم، مهم قلمداد می‌کنند124. منتهی برای این کار باید سیاست‌های کاهش مصرف انرژی در ایران بهبود یابند و همچنین امکان تولید بیشتر از میادین نفت و گازی به خصوص میادین گاز پارس جنوبی فراهم شود که نیاز به سرمایه‌گذاری خارجی و لذا برطرف شدن تحریم های غرب علیه ایران دارد.

3-6-2- آذربایجان
ذخایر گاز طبیعی اثبات شده آذربایجان تا 2013 در حدود 0.9 تریلیون متر مکعب تخمین زده می‌شود که اکثریت قریب به اتفاق آن مربوط به میدان گازی شاه‌دنیز است .آذری گاز، یک شرکت تابعه شرکت دولتی نفت آذربایجان، مسئولیت عمده فرآوری گاز طبیعی، حمل و نقل، توزیع و ذخیره سازی در بازار داخلی را بر عهده دارد. آذرنفت، دیگر شرکت فرعی شرکت دولتی نفت آذربایجان، مسئولیت اکتشاف، توسعه و تولید از میادین قدیمی تر خشکی و میادین گاز طبیعی دریایی را به طور مستقیم با شرکت دولتی نفت آذربایجان بر عهده دارد.
شرکت عملیاتی بین‌المللی آذربایجان125، بزرگترین سرمایه گذار مشترک خارجی مرتبط با شرکت دولتی نفت آذربایجان است. این شرکت درگیر توسعه میادین گاز و نفت آذری چراغ گونشلی126و میدان گازی شاه دنیز است. شرکت استات اویل127 و BP از بزرگترین کنسرسیومهای فعال در میدان شاه دنیز هستند که هر یک 25.5 درصد از سهام این میدان را در مالکیت دارند.
نمودار 3-14-روند تولید و مصرف گاز طبیعی آذربایجان (میلیارد متر مکعب)

source: Source: Bp Statistical review of world energy, 2014
با توجه به نمودار فوق مشخص است که تا سال 2006، در اغلب سال‌ها مصرف گاز طبیعی آذربایجان به تولید آن پیشی گرفته بود اما از سال 2007 تا به حال، هم به دلیل کاهش مصرف گاز طبیعی و هم به دلیل افزایش تولید، این کشور با مازاد گاز طبیعی روبرو بوده است که موجب شده به عنوان یک صادرکننده مهم منطقه‌ای در زمینه صادرات گاز نقش ایفا کند. کشف و توسعه میدان گازی شاه دنیز به همراه راه اندازی خط لوله جنوب قفقاز128، جمهوری آذربایجان را به یکی از صادرکنندگان خالص گاز طبیعی از سال 2007 تبدیل کرده است. این کشور تا پیش از این زمان یکی از وارد کنندگان گاز طبیعی از روسیه بوده است. صادرات گاز آذربایجان عمدتاً به وسیله خط لوله جنوب قفقاز انجام شده است.
بخش دیگر گاز طبیعی آذربایجان از طریق خط لوله گازی-مگومد-موزدک و خط لوله باکو-آستارا به ترتیب به روسیه و ایران حمل می‌شود. بیشتر گاز طبیعی آذربایجان عازم مقصد ترکیه است، اما حجم کوچکی از آن از طریق ترکیه، مجدداً به یونان صادر می‌شود.

نمودار 3-15-پیش بینی تولید و مصرف گاز طبیعی تا سال 2020 (میلیارد مترمکعب)

Source: Iraq Energy report, Bussines monitor International, 2014
طبق جدول فوق مشاهده می‌شود که در سال 2013، نزدیک به 8 میلیارد مترمکعب مازاد گاز طبیعی داشته است. چنانچه روند پیشی گرفتن تولید از مصرف گاز طبیعی این کشور همانند سال‌های اخیر باشد، تا سال 2020 امکان صادرات بیش از 25 میلیارد مترمکعب گاز از این کشور وجود دارد که آن را به یکی از مهمترین صادرکنندگان منطقه‌ای گاز طبیعی تبدیل خواهد کرد.

3-6-3- ترکمنستان
كشور تركمستان از غرب به درياي خزر و از جنوب به جمهوري اسلامي ايران منتهي مي شود. اين كشور در بين آسياي ميانه، مقام دوم توليد گاز را پس از روسيه داراست و به دليل اتصال به خطوط لوله گاز طبيعي روسيه نقش مهمي در تأمين گاز اروپا و منطقه ايفا مي‌كند. ترکمنستان جزء چهار کشور بزرگ دارنده گاز در جهان محسوب مي‌شود.
مسئولان و سياستگذاران بخش انرژي كشور تركمنستان، بيشترين تلاش خود را در جهت جذب سرمايه گذاري هاي خارجي گذاشته‌اند. يكي از راه‌هاي جذب سرمايه گذاران، غيرواقعي و در حقيقت زياد نشان دادن آمار ذخيره گازي اين كشور مي‌باشد. براي مثال

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درباره گاز طبیعی، خط لوله نابوکو، صادرات گاز، اتحادیه اروپا Next Entries منبع تحقیق درباره گاز طبیعی، صادرات گاز، افغانستان، نفت و گاز