منبع تحقیق درباره گاز طبیعی، خط لوله نابوکو، صادرات گاز، اتحادیه اروپا

دانلود پایان نامه ارشد

داد و در کشورهای اتحادیه اروپا، همچنان وارادات گاز از طریق خط لوله، بر سایر موارد، برتری خواهد داشت.

3-4- تقاضای گاز اروپا
اروپا یکی از مناطق مهمی است که مصرف گاز طبیعی قابل ملاحظه‌ای دارد و روند مصرف آن نیز در حال افزایش است. طبق آخرین آمار منتشر شده مصرف گاز طبیعی اروپا نزدیک به 32 درصد مصرف کل دنیا می‌باشد97. حوزه کشورهای اتحادیه اروپا بیش از 64 درصد از گاز مورد نیاز خود را وارد می‌کنند98. این در حالی است که در سال 2000سهم واردات در تأمین گاز مورد نیاز این منطقه، 48 درصد بود. در حقیقت، مصرف گاز طبیعی اروپا در سال‌های گذشته، رشدی بیش از تولید داشته و لذا وابستگی این منطقه به واردات بیشتر شده است. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (2013)، تولید گاز طبیعی اروپا در سال 2040 به 213 میلیارد مترمکعب و مصرف گاز طبیعی این منطقه در این سال به 667 میلیارد متر مکعب برسد که به منزله وابستگی 81 درصدی این منطقه به واردات گاز طبیعی می‌باشد. لذا مشاهده می‌شود که حفظ و ثبات امنیت عرضه گاز طبیعی برای اروپا بسیار مهم می‌باشد. در مقابل، این مسأله می‌تواند قدرت چانه‌زنی کشورهای دارنده منابع گازی را در حوزه کشورهای مصرف کننده گاز طبیعی در اروپا، بالا ببرد و این فرصت تاریخی را برای کشورهای دارنده منابع نفت و گاز به وجود خواهد آورد تا با ارزیابی وضعیت بازارهای بزرگ مصرف کننده گاز طبیعی، بتوانند در شرایط مناسب‌تری با توجه به ویژگی های خاص هر کشور، گاز طبیعی مورد تقاضای این کشورها را تأمین کنند.
گاز طبيعي از منابع انرژي پاك محسوب مي شود. سهم اين منبع از مصرف انرژي كشورهاي عضو اتحاديه اروپا بيش از 20 درصد در زمان حال مي باشد كه اين سهم در آينده افزايش خواهد داشت. در حالي كه مصرف گاز در كشورهاي عضو اتحاديه اروپا در حال افزايش مي باشد، توليد در داخل كشورهاي اروپايي كاهش مي يابد99، لذا نياز به وارادات مازاد گاز مصرفي نسبت به توليد كشورهاي اتحاديه اروپايي از ساير كشورهاي خارج اتحاديه فوق، وجود دارد. نزديك به يك چهارم مصرف كل كشورهاي اروپاي غربي از روسیه تأمين مي شد.
به دليل واردات بيش از يك چهارم گاز اروپا از روسیه و از آن جايي كه توليدكنندگان ديگر همانند الجزاير، نروژ و صادركنندگان گاز طبيعي مايع شده100، توانايي افزايش صادرات خود به میزان مورد نیاز اروپا را نداشته‌اند، وابستگي كشورهاي اروپاي غربي بر گاز شوروي سابق، افزايش يافت. اين مسأله، موجب نگراني در قابليت اطمينان و امنيت عرضه از اين كشور گشت. شبكه گازي اروپا-آسيا در اواخر دهه 70 ميلادي شكل گرفت، زماني كه اتحاديه جماهير شوروي شروع به صادرات گاز به بازار اروپا كرد. در آن زمان، سيستمي از خطوط لوله كه از سرزمين‌هاي اكراين و چكسلواكي عبور مي‌كرد ساخته شد و به سيستم هاي گاز داخلي اتريش و آلمان متصل شد. زماني كه شوروي سابق فروپاشيد، روسيه كل زمين هاي برخوردار از گاز طبيعي را به ارث برد و تنها توليدكننده گاز تلقي مي شود101.
خطوط لوله شبكه گاز اروپا-آسيا از روسيه، اكراين و كشورهاي اروپاي شرقي عبور مي‌كنند و به سسيستم هاي حمل و نقل اروپاي غربي مي‌رسند. مشكلات شبكه گازي فوق، مربوط به ارتباط ميان توليدكنندگان و منتقل كنندگان مي‌باشد. بعد از فروپاشي شوروي سابق، از يك طرف اغلب جمهوري‌هاي درون اين كشور، به كشورهايي مستقل با برنامه ريزي‌ها و علايق متفاوت تبديل گشتند و از طرفي ديگر، روسيه، اغلب زمين هاي گازي و همه مسير هاي صادراتي كه متصل كننده توليدكنندگان حوزه درياي خزر به بازار اروپا هستند را به ارث برد. روسيه براي مطمئن شدن از عايدي خود، دسترسي به سيستم خط لوله صادراتي اش را متوقف ساخت تا رقيبان بالقوه خود را از تآسيس مستقل خط لوله صادراتي به اروپا باز دارد. روسيه، براي رساندن گاز خود به بازارهاي اروپاي غربي بر كشور اكراين وابسته بود و تمام مسير‌هاي انتقال گاز روسيه از اين كشور مي‌گذشت. به دليل شرايط بد اقتصادي و مشكلات ديگر، اكراين از قدرت چانه زني پايين تري نسبت به روسيه برخوردار بود و لذا براي افزايش قدرت چانه زني خود از كنترل خود بر ظرفيت هاي حمل و نقل استفاده كرد. بدين نحو كه با قطع انتقال گاز روسيه به كشورهاي اروپايي به خصوص در فصل زمستان و يا عدم انجام تعهداتي ديگر، روسيه را مجبور به پرداخت حق ترانزيت بالاتر و يا دريافت منابع گازي بيشتر مي‌كرد. در مقابل روسيه براي افزايش قدرت چانه زني‌اش، متنوع سازي مسيرهاي صادراتي اش و در نتيجه تاسيس مسيري جديد را در دستور كار خود قرار داد. به همين دليل، با وجود اين كه تعمير و بروز سازي سيستم انتقال اكراين مي توانست براي تامين تقاضاي گاز روسيه كفايت كند، اين كشور خط لوله جديدي در اواخر دهه 90 ساخت كه از ميان بلاروس و لهستان مي‌گذرد. اين خط لوله چديد كه به “يمل” معروف گشته است، به سرمايه گذاري دو برابر سرمايه گذاري در سيستم انتقال اكراين نياز داشت. هم چنين ظرفيتش، بيش از مقدار مورد نياز در زمان ساخت بود و تا قبل از سال 2007 اين ظرفيت هم چنان مازاد بود102.
بعد از اتمام ساخت خط لوله يمل، رابطه ميان بلاروس و روسيه همانند اكراين با روسيه گشت يعني بلاروس از انحصار مسير خود براي انتقال گاز روسيه به اروپا براي افزايش قدرت چانه زني اش استفاده كرد. در مقابل، روسيه چند گزينه داشت: يا همه برنامه‌هايش براي تعمير و به روزسازي سيستم انتقال اكراين را متوقف بسازد، يا خط لوله ديگري در امتداد خط لوله يمل بسازد و يا در كل مسير جديدي براي صادراتش ايجاد نمايد. اخيراً، روسيه دست به ساخت خط لوله آبي جديدي به نام خط لوله گاز شمالي اروپا103زده است. خط لوله فوق، از ميان درياي بالتيك خواهد گذشت و روسيه را مستقيماً و بدون نياز به كشور انتقال دهنده ديگري به اروپاي غربي وصل خواهد كرد. پروژه مزبور، بسيار گران‌تر از پروژه‌هاي قبلي روسيه مي باشد به اين صورت كه هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري براي آن حداقل چهار برابر گران تر از به‌روزسازي سيستم اكراين و دو برابر گران تر از خط لوله گذري از بلاروس پيش‌بيني مي‌شود. الگوي سرمايه گذاري مشاهده شده توسط روسيه، به اين شكل است كه اين كشور در پي حداكثر ساختن سود كل شبكه و حداقل كردن هزينه‌هاي ترانزيت مي باشد. لذا سرمايه گذاري هاي صورت گرفته توسط روسيه در چارچوب كاهش قدرت چانه زني منتقل كنندگان و افزايش سود خود قابل تفسير است.
از آن جايي كه تقاضاي گاز در اروپا در حال افزايش مي باشد، توليدكنندگان گاز رقيب روسيه قصد ورود به بازار اروپايي را دارند. تنها راه دسترسي كشورهاي حاشيه درياي خزر به اروپا تا به امروز، كشور روسيه بوده است. به همين دليل كه قادر به ورود بازار اروپا به طور مستقيم نبوده اند، مجبور به فروش گاز خود به روسيه با قيمتي پايين‌تر شده اند. با اين وجود، با حمايت هاي ايالات متحده آمريكا و كشورهاي اروپايي، اين كشورها در حال برنامه‌ريزي براي دسترسي مستقيم به بازار گاز اروپا مي‌باشند. لذا، آمريكا پيشنهاد كمك براي ساختن خط لوله حاشيه درياي خزر104 با عبور از آذربايجان، گرجستان و تركيه را ارائه كرده است. كشورهاي عضو اتحاديه اروپايي مسير ديگري را پيشنهاد نموده اند. پروژه پيشنهادي آنها، خط لوله نابوكو105 مي باشد كه از ايران و تركيه عبور مي‌كند. هر دو پروژه به دليل بيشتر بودن هزينه‌هاي انتقال آنها نسبت به هزينه انتقال از روسيه، جزء پروژه‌هاي گران محسوب مي شوند. اما ساخت زیرساخت‌ها در اين پروژه‌ها شروع شده است. آن قسمت از خط لوله در گرجستان واقع است، ساخته شده و خط لوله فوق به تركيه وصل شده است. هم چنين اتصال خط لوله مزبور به آذربايجان نيز در حال اتمام مي باشد. البته از آن جايي كه موقعيت سياسي پيچيده‌اي در منطقه مورد نظر وجود دارد، اجراي دو پروژه فوق با كندي بسيار زيادي مواجه بوده است106.
تشكيل زنجيره عرضه كه به صورت رقيبي براي روسيه مطرح مي‌باشد، سود روسيه ناشي از صادرات گاز را كاهش مي‌دهد. اين نوع از آثار خارجي موقعيت چانه زني كشورهاي حاشيه درياي خزر را افزايش مي‌دهد. روسيه امتيازي انحصاري به تركمنستان داده است تا از ساخته شدن خطوط لوله جايگزين جلوگيري كند. براي اين منظور، روسيه مقدار وارداتش را از گاز تركمنستان به ميزان قابل توجهي افزايش داده است و با افزايش قيمت گاز تركمنستان موافقت كرده است.
بنابراین به طور خلاصه می توان گفت برخی از مهمترین پروژه‌های خط لوله اروپا جهت تأمین منابع گازی خود عبارتند از:
یمل1107: خط لوله ای که بیش از 4196 کیلومتر طول دارد و گاز را از روسیه و از طریق کشورهای بلاروس و لهستان به آلمان و اروپا می رساند. ظرفیت انتقال گاز این خط لوله، 33 میلیارد مترمکعب در سال می‌باشد.
یمل1082: در سال 2005 برنامه‌ریزی شد که دومین بخش از خط لوله یمل ساخته شود. در سال 2013 روسیه با تزریق 5 میلیارد دلار به این پروژه در نظر دارد تا آنرا تا سال 2019 به اتمام برساند.
خط لوله جریان جنوبی109: خط لوله ای است که جهت صادرات گاز روسیه به اروپا ساخته شده است. این خط لوله از طریق دریای سیاه به بلغارستان و از طریق سیبری به مجارستان، اسلوانی و نهایتاً به اتریش می‌رسد. ساخت زیرساخت ها در مسیر های خشکی این خط لوله، از دسامبر 2012 شروع شد.
خط لوله جریان شمالی110: خط لوله مستقر در زیر دریا که از وایبرگ111 در روسیه به گریفوالد112 در آلمان می پیوندد. طول این خط لوله، 1222 کیلومتر است. ظرفیت انتقال گاز این خط لوله بعد از 8 اکتبر 2012، به 55 میلیارد متر مکعب در سال رسیده است.
تی سی پی113: خط لوله ای از مسیر دریایی است که در صورت اجرایی شدن می‌تواند گاز قزاقستان و ترکمنستان را به اروپا برساند. ظرفیت نهایی این خط لوله 30 میلیاد مترمکعب برآورد شده است.
نابوکو114: خط لوله ای که از طریق ترکیه، گاز یکی از کشورهای ایران، عراق، ترکمنستان و آذربایجان را به اروپا منتقل خواهد ساخت و ظرفیت آن 30 میلیارد متر مکعب در سال می‌باشد.
همچنین باید عنوان شود که اجرای خط لوله‌های جریان جنوبی و شمالی، پاسخ روسیه به پروژه خط لوله نابوکو می‌باشد. این کشور با درک تهدید خط لوله نابوکو، نسبت به متنوع سازی مسیرهای صادراتی خود به اروپا پرداخته به نحوی که استقبال کشورهای اروپایی از خط لوله نابوکو کمتر شود. توسعه خط لوله جریان جنوبی به درستی نشان می‌دهد که چگونه تلاش های متمرکز و پایدار روسیه در جهت جذب کشورهای بیشتر به جریان سیاست انرژی خود، موفق بوده است. گازپروم به عنوان بزرگترین شرکت روسی که عظیم ترین شبکه انتقال ذخایر گازی را در دست دارد، به طور متناوب همتاهای جدیدی را به پروژه خط لوله اضافه می‌کند. حتی اتریش که از سال 2002، معبر مهم نابوکو تلقی می شود، در رقابت برای شرکت در پروژه جریان جنوب مورد مذاکره قرار گرفت. طرف روسی به درستی معتقد بود کار دشواری را پیش رو دارد، با این حال در تلاش بود تا فرصت داشتن دو خط لوله گسترده در اروپا را در قلمرو اتریش از دست ندهد115.

3-5- خط لوله نابوکو
پروژه خط لوله نابوکو یکی از مهمترین پروژه‌هایی است که کشورهای اروپایی جهت تأمین گاز مورد نیاز خود بر روی آن برنامه‌ریزی کرده‌اند. این پروژه چنان اهمیتی از لحاظ استراتژیک برای اروپا دارد که بارها و بارها جهت به نتیجه رسیدن کشورهای درگیر، مذاکراتی برگزار شده است.
پروژه نابوکو عبارت از احداث خط لوله اي براي انتقال گاز طبيعي از منتهي‌اليه شرق ترکيه تا مرکز اروپا می‌باشد. نقطه فيزيکي شروع خط لوله در چند کيلومتري مرز ايران و ترکيه و در داخل خاک ترکيه در ارزروم قرار دارد. نقطه پاياني آن در خاک اتريش و محلی به نام بومگارتن116 است. اين خط لوله قرار است از خاک 5 کشور( ترکيه، بلغارستان، روماني، مجارستان و اتريش) عبور کند. درصورت وصل گاز به بومگارتن، که يک ترمينال اصلي توزيع گاز است، عملاً گاز جاري در اين خط لوله به اکثر بازارهاي اروپايي خواهد رسيد. در نهايت قرار است نيمي از گاز عبوري به بومگارتن برسد و بقيه در کشورهاي عبوري مصرف شود. طول اين خط لوله 3300کيلومتر است که 2000کيلومتر در

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درباره گاز طبیعی، واردات گاز، اتحادیه اروپا، مناطق شهری Next Entries منبع تحقیق درباره گاز طبیعی، خط لوله نابوکو، صادرات گاز، ایران و ترکمنستان