منبع تحقیق درباره صراط مستقیم، واقع بینی، انسان کامل، ناکجاآباد

دانلود پایان نامه ارشد

اما همین زبیر ـ آری، خود زبیر! ـ بر اساس آزمونهای ـ مالی ـ آخر کار، چنان سقوط میکند که مبنی بر روایت، یکی از ائمۀ پنج نفرۀ کفر میگردد.198
در پایان باید دانست، فتنه همیشه وجود دارد و اتفاقاً روزبهروز سختتر و پیچیدهتر میشود. فلذا شناسایی آن سخت میشود. در نتیجه، همیشه باید آمادگی لازم را در برخورد با فتنهها جهت شناخت واقعیات داشت تا با بینش صحیح و با بصیرت آگاهی به موقع بتوان راه حق رابشناسیم و از صراط مستقیم الهی خارج نشویم.

نتیجۀ فصل:
همانگونه که در این فصل بدان پرداختیم، واقعبینی و واقعیتنگری در همه عرصه‌های زندگی انسان از مهمترین مسائل بوده است و شناخت واقعیتها منجر به تصحیح بینش آدمی نسبت به جهان پیرامونش میگردد. ضمن اینکه او را در تحمل مشکلات دستیابی به آرمانهای الهی کمک و یاری میدهد.
قرآن کریم در مقام مبنع مستقیم وحی، گنجینۀ گرانبهایی است که برای نیل به بصیرت میتوان در راستای توسعۀ واقعبینی در تمامی عرصههای عملی زندگی از آن بهره برد. این ثقل نبی مکرم اسلام | همه را به واقعیتنگری فرا خوانده و از هرگونه اموری مانند دروغ، فریب، لهو و لغو و سخنان بی اساس و بیهوده که انسان را از صراط مستقیم حق دور میکند، برحذر داشتهاست. از آنجا که امام علی × نمونهای از یک انسان کامل و تعالی یافته بودند، به همین خاطر، در رفتار و گفتارشان حق و حقیقتگرایی بر اساس بینش نسبت به شرایط جاری ـ واقعیت ـ که همان واقعبینی است، موج میزد.
از جمله برخوردهای واقعبینانۀ حضرت را میتوان در صحنههای تقابل با خرافه، سحر و جادو و نیز پیشگویی مشاهده نمود. ایشان علاوه بر امور فردی و اجتماعی حتّی در عرصههای سیاسی نیز ـ مقابل دشمن ـ حاضر نيست از واقع‏ بینی دست بردارد.
در این فصل برای بررسی و تبیین واقعبینی به چند معیار مهم که شناخت بسیاری از مقولهها به کمک تبیین آنها امکانپذیر است، پرداختهشد. اولین معیار شناخت، عوامل دستیابی به واقع بینی است، این عوامل عبارتند از:
1ـ ذکر حق؛2ـ خودسازی؛3ـ نفی وابستگی مادی؛4ـ تلاوت قرآن؛5ـ بهره گیری از ابزار شناخت
با ذکر خدا، دلها، گوشها و چشمها، از آلودگیهای گناه پاک میشوند و قابلیت پذیرش حقیقت و درک درست از واقعیات راپیدا میکنند و از آنجایی که، انسان موجودی دو بُعدی است ـ بُعد مادی، بعد جسمی، حیوانی، غرایز، تمایلات و جنبههای شهوانی نیز نامیدهمیشود و بُعد معنوی نیز، بُعد ملکوتی، انسانی، تمایلات عالیۀ انسانی، فطری و عقلانی گفتهمیشود. ـ ، لذا برای رسیدن به درجات کمالات باید از خود سازی شروع کرد و با اهتمام در این مسیر ابتدا باید وابستگی به مادیات را در زندگی کاهش داد و به اندازۀ ضرورت در کسب کمالات از آنها بهرهجست. تلاوت قرآن نیز یکی دیگر از عوامل دستیابی به واقع بینی است. با استفاده از راهنماییهای این کتاب، هدایت الهی است که راه حق از باطل را قابل شناسایی میکند. با مداومت بر این امرمهم، چشم حقیقتبین انسان باز میشود، لذا خداوند هیچگاه انسان را در راهیابی سعادت و تشخیص هدف، تنها نگذاشتهاست و ابزارهای شناخت را در اختیار او قرار داده تا بهوسیلۀ آنها ـ وحی،قلب وعقل ـ به راه سعادت هدایت شود.
در زندگی هر عملی که از انسان سر میزند آثار و تبعاتی را در پیدارد. اگر این اعمال در جهت خیر باشد، سبب رشد و تعالی او میگردد. ولی اگر این اعمال در جهت تمایلات نفسانی باشد، سبب سقوط و افتادن در قهقرای ضلالت و گمراهی وی میشود. بدین سبب، واقعبینی نیز در زندگی انسان آثاری را بهدنبال دارد.
آثار واقعبینی بهدستآمده در این پژوهش عبارتند از تقوا، بدعت گریزی، شهامت و خطرپذیری، قاطعیت و جسارت انقلابی، گرایش سالم، و بالاخره حرکت سنجیده.
تقوا موجب فروکشکردن سرکشی نفسانیات در درون انسان شده و موانع دید و تشخیص را که معمولاً آدمی را از روشنبینی بازمی‌دارند.
بدعتها سبب انحراف دین از واقعیات امور میشود و بیشتر در زمانهایی که فتنه و آشوب جامعه را فرا گیرد، رخ میدهد؛ به همین دلیل است که یکی از راههای درک صحیح حقایق بدعتگریزی میباشد.
شهامت و خطرپذیری در کارها حاکی از همت بلند انسان است. آدمی وقتی که با یاری خداوند به درک و بینش صحیح از واقعیات دست یافت، از هیچ قدرتی غیر از خدا نمیترسد و در برابر گروه باطل با شهامت و شجاعت به مبارزه با باطل برمیخیزد.
قاطعیت در امور نیز، از آثار بسیار مهمی است؛ بهخصوص در هنگام بروز فتنهها کارساز میباشد؛ زیرا شخص بهوسیلۀ درک درست از اوضاع و شرایط حق و باطل را تشخیص میدهد، بحران بهوجودآمده را مدیریت مینماید و در نتیجه، باصراحت و قاطعیت تمام، اعلام موضع نموده و اقدام لازم را به عمل میآورد.
گرایشهای سالم، یک میل درونی است که مقدمهای مهم برای درک صحیح از واقعیات امور به شمار میرود.
حرکت سنجیده، نیز یکی از آثار عملی ناشی از واقعبینی است. انسان عاقل به ظواهر امر قناعت نمی‌کند؛ بلکه سعی می‌کند فراز و نشیب‌ها و عاقبت کار را بنگرد و مسیر خود را به درستی تعیین کند.
شناخت موانع واقع بینی تاثیر بسیار مهمی در کسب این امر مهم دارد. این موانع عبارتاند از:
الف)موانع درونی
1ـ وابستگی‌ها و سمتگیری‌های عاطفی از موانع درونی واقعبینی انسان است. یکی ازمهمترین این وابستگیها، محبت و علاقۀ شدید به امور دنیا است.
2ـ هوا و هوس، عمده‌ترین مانع شناخت واقعیت در نهجالبلاغه محسوب می‌شود. اگر هواهای نفسانی کنترل نشوند و تحت کنترل عقل درنیایند، خود به حجابی تبدیل میشوند که مانع دریافت حقیقت و شناخت راه صحیح کمال میشوند، و در نهایت منجر به گمراهی و ضلالت میشوند.
3ـ آرزوهای طولانی و سرگرم شدن به امور دنیوی سبب غفلت از آخرت میشود و انسان را از دریافت درست واقعیات باز میدارد.
ب) موانع بیرونی
1ـ شبههها
در زمانی که شبهه بهوسیلۀ دشمن روی میدهد، واقعیت ها وارونه جلوه داده میشوند تا مردم را در شناخت حقیقت دچار تزلزل نموده و بدینوسیله به اهداف باطل خود برسند.
2ـ فتنهها
فتنه همیشه وجود دارد و اتفاقاً روزبه روز سختتر و پیچیدهتر میشود؛ به همین دلیل شناسایی آن سخت و سختتر میشود. در نتیجه، همیشه باید آمادگی لازم را جهت شناخت واقعیات برای برخورد با فتنهها داشت تا با بینش صحیح و بصیرت به موقع بتوان راه حق را شناخت و از صراط مستقیم الهی خارج نشد.
در نتیجه میتوانگفت: واقعیت در نگاه امام علی × با توجه به برخی از سخنان آنحضرت در نهجالبلاغه به اینصورت است که در شناخت جهان هستی از امور خرافی و راههایی از قبیل افسون، جادو … به دور باشیم و در همۀ امور واقعیات زندگی، را آن،چنان که مبتنی بر حقانیت است، مورد توجه قرار دهیم.

فصل چهارم
آرمانگرایی از دیدگاه امام علی×

مقدّمه:
جامعۀ آرمانی در اسلام “ناکجاآباد”199 نیست، بلکه حیات مطلوب و زندگی معقول و رسیدن به سعادت و حقیقت نهایی است. لذا در قرآن خداوند درباره هدفمند بودن خلقت انسان چنین میفرمایند:
﴿أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ﴾ 200
آيا پنداشتيد كه ما شما را بيهوده آفريده‏ايم و اينكه شما به سوى ما بازگردانيده نمى‏شويد.
در طول تاریخ بشریت همیشه رسیدن به سعادت در حیات دنیوی از آرزوها و آرمانهای بزرگ بشری بودهاست. به همین جهت جامعۀ آرمانی یا آرمانشهر با نامهای گوناگونی چون مدینۀ فاضله، ناکجاآباد، شهر خدا، جامعۀ توحیدی آمدهاست و نیز در اصطلاح غربیها “اتوپیا”201 گفته میشود. در واقع، هر جایی است که در آن، همۀ مردم، با نیکبختی و سعادت در کنار یکدیگر، در صلح و آرامش به سر میبرند و در آنجا اثری از ظلم و فساد نیست.
فارابی، اوّلین متفکّر مسلمان است که با تلفیق نظریات ایرانیان باستان و افلاطون و ارسطو و آموزههای اسلام، به تفصیل، به موضوع مدینۀ فاضله پرداخته است. اساس و زیربنای مدینۀ فاضلۀ فارابی، پرداختن به امور معنوی، عدالتخواهی، پرهیز از همۀ بدیها و خصوصاً ظلم است. رئیس مدینۀ فاضله وی، شخصی عالم به همه
علوم و معارف و حقایق است که راههای سعادت را از طریق وحی و الهام و عقل، درمییابد و با ایجاد وحدت بین مردم و رفع بدیها، آنان را به سعادت حقیقی در دنیا و آخرت میرسانَد.
در آرمانشهر فارابی، همۀ صاحبان حرفهها، تحت ریاست عالمترین فرد آن حرفه قرار میگیرند و متصدّی هر کاری باید شایستگی و توان انجامدادن آنکار را داشتهباشد. اصولاً در تفکّر اسلامی، سعادت جامعۀ توحیدی، در گرو برپایی عدالت و نابودی ظلم و فساد است و در آیین اسلام، آراسته بودن مردم به زیور علم و تقوا، موجب رستگاری آنها در دو جهان میگردد.
در اسلام، محور وجود، “انسانِ کامل” است که خلیفة الله یا جانشین خداوند است؛ یعنی شأن و منزلت انسان کامل، در این مقام، با شأن و منزلت خداوند، یکی است. در بینش مسلمانان ـ خصوصاً شیعیان ـ بنیانگذار جامعۀ آرمانی اسلام، امام مهدی # یا آخرین امام از خاندان پیامبر | است که اکنون غایب است. وی با اراده و کمک خداوند، آشکار میشود و قیام میکند و ستم و جهل و فقر را از جهان، ریشهکن میسازد و با گسترش آگاهی و عدالت، حکومت واحد جهانی را تشکیل خواهد داد و با رفع فقر و تبعیض و دیگر موانع تعلیم و تربیت و تعالی و توسعه، زمینه را برای رسیدن جهانیان به سعادت حقیقی، فراهم خواهد ساخت.202
پیامبر اکرم | در حدیثی میفرماید: «خُلفا و جانشینان من، بعد از من، دوازده نفرند که اوّل آنها علی و آخر آنها فرزندم مهدی است. وی زمین را با نور خداوند، روشن خواهد کرد و حکومت او در تمام زمین، در شرق و غرب، گسترش خواهد یافت.»203
امام علی × در « نهجالبلاغه » در توصیف روزگار مهدی # و مردمان شهر موعود اسلام میفرماید:
«… وَ يُرْمَى بِالتَّفْسِيرِ فِي مَسَامِعِهِمْ وَ يُغْبَقُونَ كَأْسَ الْحِكْمَةِ بَعْدَ الصَّبُوحِ !»204
و تفسیر آیات در گوشهاشان طنین افکند و شبانگاه از جام حکمت سیراب شوند پس از آنکه صبحگاهان از آن نوشیدهباشند.
بدین معنا که آرمانشهر اسلام، شهر عقل و آگاهی است.205

1.4. نقش آرمانگرایی درزندگی
انسان، به امید و آرزو زنده است. زندگی بدون آرمان و هدف بیمعنا است. در طول تاریخ همواره انسانها برای رسیدن به آرمانهای اعتقادی خود در تلاش و فداکاری بودهاند. از این رو، آرمانگرایی قدمتی به طول حیات بشریت دارد. لذا در قرآن و نهجالبلاغه نیز، به این امر مهم پرداختهشدهاست تا جایگاه ویژۀ آن را برای ما در زندگی تبیین نمایند.
در فرهنگنامۀ آرزو، کلمۀ “امل” به معنای “آرزو”206، و در فرهنگ تفصیلی آفتاب واژۀ “آرمان”، به معنای “آرزوهای سازنده و بالنده” آمده است.207
در قرآن نیز، دو بار واژۀ “اَمَل” به كار رفته است؛
1ـ يك بار به معناى آرزوى نيكو208؛
﴿الْمَالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ الْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَ خَيرٌ أَمَلًا﴾209
مال و پسران زيور زندگى دنيايند، و نيكيهاى ماندگار از نظر پاداش نزد پروردگارت بهتر و از نظر اميد [نيز] بهتر است.
اين آيه به منزلۀ نتيجه‏گيرى از مثلى است كه در آيۀ قبل آورد و حاصلش اين است كه هر چند كه دلهاى بشر علاقه به مال و فرزند دارد و همه، مشتاق و متمايل به سوى آن هستند و انتظار انتفاع از آن را دارند و آرزوهايشان بر اساس آن دور مى‏زند و ليكن زينتى زودگذر و فريبنده هستند كه آن منافع و خيراتى كه از آنها انتظار مى‏رود ندارند و همه آرزوهايى را كه آدمى از آنها دارد برآورده نمى‏سازند، بلكه صد يك آن را واجد نيستند. پس، مراد از” باقيات الصالحات” در جملۀ:
﴿وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَواباً وَ خَيْرٌ أَمَلًا﴾210
اعمال صالح است؛ زيرا اعمال انسان، براى انسان نزد خدا محفوظ است و اين را نصّ صريح قرآن فرمودهاست. پس اعمال آدمى براى آدمى باقى مى‏ماند. اگر آن صالح باشد” باقيات الصالحات” خواهد بود و اينگونه اعمال نزد خدا ثواب بهترى دارد؛ چون خداى تعالى در قبال آن

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درباره شهید مطهری Next Entries منبع تحقیق درباره آزاد اندیشی، فرهنگ اسلامی، جامعه اسلامی، وجود خداوند