منبع تحقیق درباره سرمایه اجتماعی، فضاهای شهری، بازآفرینی

دانلود پایان نامه ارشد

نظیر اینها شرکت می‌جویند و نیز از دیگر مکان‌هاي گردشگري هم دیدن می‌کنند. در واقع گردشگران مذهبی مسافرین و دیدار کنندگانی هستند که همزمان با انگیزه هاي مذهبی اولیه، انگیزه هاي دیگر که ممکن است براي انواع گردشگري عادي باشد در هم می آمیزد، و اهداف سفر آنها چند منظوره و چند نقشی یا چند کارکردي با اولویت مذهبی است. لذا گردشگر مذهبی از فرصتها استفاده میکند و به دیدن مکان هاي دیگر فرهنگی تفریحی می رود، اما زائر، تمام وقت خود را در مکان مقدسه صرف اعمال و دیدن مذهبی دینی میکند و هدف مسافرت آن، از معنویت درونی آن سرچشمه می گیرد. زائر خود را یک گردشگر محسوب نمی کند و حتی اگر از امکانات رفاهی گردشگري هم استفاده کند، رفتار او مشابه یک گردشگر نیست )سقایی،.(1390
یکی از اثراتی که گردشگري مذهبی بر روي جامعه میزبان دارد، تحولاتی است که در سرمایه اجتماعی این جوامع ایجاد میشود. سرمایه اجتماعی یک مفهوم فرارشته اي است که اخیرا مورد توجه بسیاري از شاخه هاي علوم انسانی قرار گرفته است. (فیلد 11:1384)
امروزه در جریان توسعه یک کشور در کنار انواع سرمایه (اعم از طبیعی، انسانی و مادي) سرمایه اجتماعی هم به عنوان برون داد و هم درون داد توسعه به شمار میرود (ازکیا و غفاري، 385،1389)
مفهوم سرمایه اجتماعی داراي تعاریف مختلفی میباشد. از دیدگاهی، سرمایه اجتماعی بخشی از ساختار روابط اجتماعی است که در برگیرنده هنجارها و شبکه روابط اجتماعی بوده که کنش اجتماعی را تسریح و به افراد امکان انجام عمل جمعی را میدهد. در تعارف دیگر، سرمایه اجتماعی به عنوان منابع در دسترس افراد و یا گروههاي اجتماعی و از طریق ارتباط به شبکه هاي اجتماعی و از ترکیب سه عامل اعتماد، هنجارها و شبکه ها میباشد که به تسریح کنش جمعی کمک میکند.
در این میان، سرمایه اجتماعی جنبه مهمی از توسعه عملی اجتماع محلی و توسعه پایدار به شمار می رود . در واقع، امروزه سرمایه ي اجتماعی، نقشی بسیار مهم تر از سرمایه فیزیکی و انسانی در سازمانها و جوامع ایفا میکند و شبکه هاي روابط جمعی و گروهی، انسجام بخش میان انسانها، سازمانها و انسانها و سازمانها با سازمانها میباشد. در غیاب سرمایه اجتماعی، سایر سرمایه ها اثربخشی خود را از دست میدهند و بدون سرمایه ي اجتماعی، پیمودن راههاي توسعه و تکامل فرهنگی و اقتصادي، ناهموار و دشوار میشوند(خمرو همکاران، 1390 :96)
از طرفی استفاده از مواهب گردشگري جز با فراهم کردن بستر مناسب توسعه گردشگري امکانپذیر نیست. از این رو شناسایی جاذبه ها در مرحله اول، برنامه ریزي براي توسعه آنها در مراحل بعدي، امري ضروري به نظر می‌رسد. که در این مورد آیین های مذهبی به عنوان عاملی در جلب جمعیت محسوب می شود (همانگونه که بررسی شد عقدا در ایام محرم وصفر این پتانسیل را دارد). گردشگری با تکیه بر پتانسیل‌های تاریخی …..اصالت و قدمت بافت تاریخی که ابنیه مذهبی را هم شامل می شود عامل جلب گردشگر و توسعه صنعت توریسم می شود و پیامد های آن در احیای چهره شهر های تاریخی بسیار موثر است.
2-3 نتیجه گیری و جمع بندی
فضاهای شهری نقش پررنگی را در ادراک شهروندان از شهر و ایجاد حیات جمعی داشته و از آن جا که ارتباط تنگاتنگی میان سازگاری فضا یا کالبد با فعالیت‌ها و رفتارهای جاری در آن وجود دارد می توان با ارائه راهکارهایی حضور و تعامل شهروندان را در این فضاها پیش بینی کرد.
برای داشتن فضاهای شهری پویا در جوار بافت‌های تاریخی باید علاوه بر پاسخ‌گویی نیازهای مردم و زندگی روزمره رجوع معنی داری به هویت شهر تاریخی و بافت آن شهر شود. یکی از رویکردهایی که در سال های اخیر به عنوان ابزاری برای بازآفرینی بافت‌های تاریخی مورد استفاده قرار گرفته است گردشگری فرهنگی و مذهبی شهرهای تاریخی است. این رویکرد، راهی برای احیا و بهبود کیفیت زندگی شهری از طریق بهبود و توسعه خصوصیات ویژه تاریخی و جاذبه‌های فرهنگی مکان است. در بازآفرینی فرهنگ مبنا، کاربری‌های فرهنگی و برنامه‌ریزی های فرهنگی در بافت شهر تاریخی ، سبب توسعه و احیای فرهنگ خواهد شد. در نتیجه بازآفرینی با هدف ارتقای گردشگری فرهنگی و مذهبی می‌تواند از راه‌های متعددی به نوسازی اجتماعی و کالبدی بافت‌های تاریخی کمک کند و پویایی و حیات مدنی را به بافت‌های تاریخی برگرداند و منظری از شهر را که نتیجه تعامل بین زمان، فرهنگ، اجتماع و کالبد است به وجود آورد.
گردشگری فعالیتی است که به شیوه‌های گوناگون بر احیا و باززنده‌سازی فضاهای تاریخی شهر تأثیر می‌گذارد و دارای اهمیت فراوانی در توسعه اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و کالبدی بافت‌های تاریخی است. آنچه که مسلم می‌نماید، وجود رابطه دو سویه میان باززنده‌سازی فضاهای شهری کهن و توسعه گردشگری تاریخی است.
آنچه در این فصل بررسی شد به طور عام زمینه و پایه مناسبی را برای مداخله در بافت‌های تاریخی دارای پتانسیل فرهنگی – مذهبی فراهم می‌سازد و به طور خاص در شهر تاریخی عقدا با توجه به خصوصیات منحصر به فردی که این بافت دارد از جمله ارزش‌های تاریخی و جاذبه‌های گردشگری که در طی فصل به تفصیل به آن اشاره شد تعامل بازآفرینی فرهنگ مبنا و گردشگری در جریان حفاظت و توسعه شهری ایجاد می‌شود.
برای مداخله در این محدوده ها، علاوه بر توجه به نکات کالبدی می بایست مولفه های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، مذهبی و محیطی این مناطق را نیز در نظر گرفت.
پویایی فرهنگی سبب می‌شود که نه تنها روش و مراسم عزاداری در هر زمان متناسب با تکامل ذهنی جامعه تغییر و تحول یابد بلکه بر شکل‌گیری مکان‌های اجرا نیز تأثیر گذارد. در این فصل هدف از بررسی تعامل فرهنگ و کالبد موجود در ساختار فضاهای شهری شهرهای تاریخی ایران شناسایی و تداوم ارزش‌هاست. مهمترین اصول طراحی شکل‌دهنده حسینیه‌ها و تکایای ایرانی در ارتباط با مکان‌یابی، تجلی مفاهیم غنی نمادین، و انعطاف‌پذیری این فضاهاست که مورد اخیر در ارتباط با معماری و عملکرد فضا باعث تنوع فضایی، تأکید بر معماری بومی، و تلفیق فعالیت‌های مادی و معنوی می‌گردد. علاوه بر کیفیات کالبدی، این فضاها به دلیل فضای مردمی بودنشان اهمیت زیادی در برقراری ارتباط بین مردم و محیط کالبدی دارند.
با شناخت هرچه بیشتر ویژگی‌های حسینیه‌ها و تکایای ایرانی و بکارگیری اصول طراحی آنها در طرح‌های جدید می‌توان کمک موثری به تداوم بیان کالبدی یک فرهنگ و هویت بخشیدن به شهرهای ایرانی نمود.

فصل سوم: بررسی نمونه ها
پيشرو بودن اروپائيان در امر مرمت، حفاظت، حراست بنيادها و ارزشهاي فرهنگي معماري خود و توسل به طرحهايي كه به موضوع احياء اين نمادها مربوط مي‌شود، بررسي تجارب كشورهاي اروپايي در امر مرمت بافت‌هاي شهري را اجتناب ناپذير مي‌سازد. قابل توجه است كه تجارب كشورهاي اروپايي عيناً قابل انتقال به كشور ايران نمي‌باشد، مگر اینکه به عنوان مبحثي براي تحليل و بهره گيري روش‌شناختي و دستيابي به حداكثر عوامل و متغيرهاي تعيين كننده موضوع، مورد بهره قرار گيرد. در اينجابه بررسی مهم‌ترين محورهاي تجربيات برخي ازكشورهاي اروپايي در امر بهسازي و مرمت بافتها و بناهاي تاريخي می پردازیم:
کشورهای ایتالیا، فرانسه، اسپانیا، هلند و پرتغال را می‌توان از جمله کشور های اروپایی دانست که در راستای احیای بافت های تاریخی خود گام های ارزشمندی برداشته اند.
هر یک از این کشورها در شهرهای مختلف خود با توجه به فرهنگ و پیشنه تاریخی، طرح های متفاوتی را جهت احیا رقم زده اند؛ از موارد مهمی که در احیا بافت های تاریخی مورد توجه واقع است تلفیق و ایجاد یک همجواری منطقی بین بافت های قدیمی و جدید، با ایجاد کمترین مشکل می‌باشد که همواره این مسئله در باززنده سازی بافت های تاریخی از پیچیده‌ترین موارد بوده است.
در این فصل ابتدا به صورت اجمالی به بررسی تجربیات چند شهر تاریخی در این کشورها پرداخته می‌شود و سپس به طور مفصل تر سه شهر بارسلون، بوستون و حلب را که تجربیات مهم تر و ارزنده تری را در برخورد با بافت های تاریخی داشته اند، بررسی می‌کنیم.
بخش اول: نمونه های خارج از کشور
3-1-1 انگلستان
«روحیه محافظه کاری و حفظ سنت های ملی یکی از مشخصات بارز فرهنگ انگلستان به شمار می رود» (بنه ولو، 542:1358). این مشخصه سبب شده است که این کشور، به هنگام مداخله در بافت های کهن، از شیوه ای کاملا محافظه کارانه و به طور کلی متمایز از سایر کشورهای اروپایی استفاده کند. این اقدامات در کشور انگلستان متکی بر فعالیت های گردشگری- بازرگانی است(حبیبی، مقصودی،71:1384).
مهمترين شاخصه‌هاي مرمت شهري در اين كشور عبارتند از (همان،75) :
1- مرمت شهری در کشور انگلستان متکی به درآمدزایی است. به عبارتی عوامل تشویق کننده برای معاصر نمودن بافت در دستور کار قرار گرفته و به عامل گردشگری نقش اساسی واگذار شده است.
2- ارتقاء و تسهیل سطح مشارکتی و اقناع مردم و ساکنان برای حفاظت از آثار تاریخی و شرکت در امر مرمت.
3- نظارت بر ابنیه منفرد و نشانه های قابل توجه ملی.
4- توجه به تراکم شبکه های شهری و نحوه دسترسی و ترکیب بافت کهن و جدید در سطح مجموعه و بافت شهری.
5- رشد و توسعه صنعت گردشگری و جلب سیاحان و جهانگردان.
6- تقویت بنیه اقتصادی شهر.
7- توجه عمده به ارزش های فرهنگی درون بافت برای توسعه صنعت گردشگری.
8- توجه به سیمای شهری برای هماهنگی ترکیب بافت کهن با بافت نو.
9- معاصرسازی بناهای کهن با نیازهای معاصر
10- انحراف آمد و شد سواره از درون بافت کهن به وسیله احداث گذرهای کمربندی.
11- تعیین توقفگاه های متعدد و پراکنده در درون بافت.
12- انتقال کاربری های مزاحم یا کم اهمیت به خارج از بافت برای کاهش ترافیک سواره از درون بافت
13- ایجاد امکانات جهانگردی و تفریحی و احداث تأسیسات بهداشتی.
به منظور شناخت بیشتر از اقدامات احیا و مرمت شهری در کشور انگلستان، شهر چی چستر را انتخاب کرده و مورد بررسی قرار دادیم.
الف ) شهر چی چستر
چی چستر از شهرهای کهن و تاریخی بریتانیا محسوب می شود که اقدامات مرمتی بسیاری در بناها، مجموعه ها و بافت های تاریخی در آن در قالب طرح های مرمتی چی چستر پذیرفته است.
هدف اصلی از انجام طرح های مرمتی در شهر چی چستر، تداوم وجودی فضای کالبدی شهر با اعطای نقش عمده به گردشگری است. علاوه بر این، نقش عمده شهر، نقش دانشگاهی می باشد.
نکات در خور توجه طرح های مرمتی چی چستر عبارتند از (همان،74) :
1- مرمت شهری در چی چستر، بیشتر بر بهسازی و نوسازی توجه دارد.
2- اهداف و ملاحظات فرهنگی چی چستر، بر حفظ هویت فرهنگی شهر تکیه دارد.
3- سیاست ها و راهبردهای کالبدی به منظور تضمین هویت بصری و منظر از طریق بهبود سیمای شهر ، حفظ مجموعه های تاریخی، معاصر سازی فضای داخلی ابنیه و تخریب بناهای فاقد ارزش، صورت پذیرفت.
4- تقویت دسترسی پیاده و انحراف آمد و شد سواره از داخل بافت قدیم به وسیله خیابان کمربندی، از راه های بهبود وضعیت حمل و نقل در بافت تاریخی چی چستر بود.

شکل 3-1 تصاویری از چی چستر انگلستان قبل و بعد از مداخله؛ ماخذ: طرح حفاظت جامع بافت تاریخی شوشتر،1388

3-1-2 ایتالیا
ایتالیا از جمله کشورهایی است که تفکرات مرمت شهری آن بسیار متفاوت از سایر کشورهاست.
هدف اصلی از طرح های احیا و مرمت شهر در این کشور در غالب؛ مداخله های انجام گرفته، حفاظت از بافت قدیم به عنوان یک ثروت اجتماعی و فرهنگی منحصر به فرد و رونق صنعت گردشگری می باشد.
نگهداری ساکنان موجود در بافت و حفظ ساختار جمعیتی، مهم ترین هدف اجتماعی این طرح هاست.
مهم‌ترين شاخصه هاي مرمت شهري در اين كشور عبارتند از:
1- مداخلات و اصول کالبدی طرح های مرمت شهری در ایتالیا بر موارد زیر تأکید دارد ( حبیبی، مقصودی،83:1384) :
الف) حفاظت دقیق از ابنیه با ارزش
ب) تخریب بناهای بی ارزش
ج) ایجاد مجموعه های جدید در تلفیق با فضاهای قدیم .
2- متمركز‌ كردن اهداف خاص نوسازي و مرمت برحفاظت و حراست از ثروت‌هاي معماري و شهري از يك سو و تلاش براي استقرار ساكنان اصلي شهرهاي تاريخي و عدم تعويض اقشار

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درباره بازآفرینی، گردشگری فرهنگی، میراث فرهنگی Next Entries منبع تحقیق درباره فضاهای شهری، بافت تاریخی، توسعه شهری