منبع تحقیق درباره بافت تاریخی، میراث فرهنگی، ساختار تاریخی

دانلود پایان نامه ارشد

تاثیر آن بر کالبد شهر، به شکل ابنیه مذهبی و به عنوان جزئی از استخوان بندی و ساختار اصلی بافت شهر، عواملی قوی و موثر در احیا و باززنده سازی شهر عقدا می باشند.
در راستای اهدف ذکر شده ، طراحی یک مجموعه چند منظوره ( مذهبی- اقامتی) که با احترام والگو گیری از ساختار تاریخی شهر، می تواند ضمن تامین اهداف گردشگری و احیای و از زنده سازی شهر ،الگوی مناسبی نیز در توسعه و گسترش بافت این شهر ارائه کند

کلید واژه ها: احیا ، بافت تاریخی، فرهنگ ،آیین ها ، عقدا

فصل اول کلیات تحقیق
1-1 مقدمه
بافت هاي تاريخي جزو سرمايه هاي ملي هر کشور به حساب مي آيند و با فرهنگ و تمدن مردم آن سرزمين پيوندي قوي دارند، چرا که برپایه فرهنگ و آداب و رسوم، زندگي فردي و اجتماعي، اعتقادات ، جهان بيني ها و ايدئولوژي هاي مردم آن سرزمین طراحي و برنامه ريزي شده اند. عدم توجه به این گذشته ارزشمند، سبب شده که توسعه امروزين این شهرهای تاریخی به گونه اي نامتناسب با شكل و هنجارهاي آنها صورت بگيرد و این بافت های ارزشمند در اکثر شهرهای کشورمان به دلیل فقدان حیات شهری رو به ویرانی نهند، حال آنکه اين بافتها در روند رو به گسترش شهرها از گذشته تا حال، در بردارنده تاريخ مستند هر دوره هستند، لذا توجه به احیای آنها نتیجه ای جز پربارتر کردن فرهنگ حاضر و پاسخگویی به نیازهای امروز و فردای جامعه نخواهد داشت. در جهت احياء و با زنده سازي این بافتها، راهكارهاي متفاوتی ارائه شده است، در حالی که این بافت ها خود حاوی توان های بلقوه و بسیار بالا در توسعه و احیای خود می باشند و چنانچه این امکانات درست مورد ارزیابی و استفاده قرار گیرند، نه تنها نیازی به سرمایه گذاری های اضافی ندارند بلکه خود می توانند سهم اساسی را در جریان سرمایه گذاری های توسعه شهری بر عهده گیرند. از آن جمله می توان به عوامل و سرمایه های فرهنگی این بافت ها اشاره کرد. عوامل فرهنگی؛ شامل آداب اجتماعی و مراسم آیینی، همان گونه که در شکل گیری ساختار تاریخی شهرها نقش دارند در ماندگاری، حفظ و حیات آنها نیز از طرق مختلفی نظیر جلب حضور و مشارکت مردم نقش ارزنده ای را ایفا می کنند. همچنین عامل دیگری که تاثیر بسزایی در بازگرداندن حیات به چنین بافت هایی ( بافت های تاریخی) را دارد جلب جمعیت گردشگر و توریست به این مناطق است. بررسی های انجام شده بر روی بافت تاریخی عقدا حاکی از این موضوع است که ابنیه مذهبی به عنوان جزئی از استخوان بندی و ساخت اصلی بافت این شهر می باشند و موقعیت آنها به عنوان عناصر شاخص کالبدی، فرهنگی – مذهبی و تاریخی به عنوان عاملی جهت دهنده و تأثیرگذار بر احیا و باززنده سازی چهره تاریخی شهر و عنصری قوی در اتصال بافت قدیم و جدید شهر حائز اهمیت هستند. لذا توجه به نقش وتوانایی بلقوه این عناصر ارزشمند شهری ( ابنیه مذهبی) می تواند بار دیگر روح زندگی شهری و حیات مدنی را به بافت تاریخی فرسوده تزریق نموده و کیفیات از دست رفته آن را در جهتی مطلوب و مناسب سازمان داده و احیا نماید. همچنین با توجه به اينكه اکثر عواملی كه از نظر جذب گردشگر مهم شمرده مي شوند، در بافت شهر عقدا و منطقه تاریخی که عقدا در آن واقع شده است موجود می باشند، می توان با فراهم آوردن برخی زیر ساخت ها، مانند ایجاد امکانات سکونتی و رفاهی مناسب، شرایط حضور مداوم و طولانی تر گردشگران در این شهر و با هدف ارتقاء سطح گردشگری در منطقه را فراهم آورد. توجه به این موضوع ضمن جلب سرمایه و بهبود اقتصاد شهر در احیای حیات آن نیز موثر خواهد بود. در راستای اهدف ذکر شده ، طراحی یک مجموعه چند منظوره که علاوه بر جلب جمعیت گردشگر و با احترام والگو گیری از ساختار تاریخی در توسعه شهری هم الگوی مناسبی را ارائه کند و در اتصال هر چه بیشتر بافت قدیم و جدید گردد، می تواند ضمن تامین اهداف گردشگری و احیای و از زنده سازی شهر ،الگوی مناسبی نیز در توسعه و گسترش بافت شهر ارائه کند.
در این فصل ابتدا موضوع و مسأله‌ی تحقیق تبیین و تشریح شده و پرسش‌های مورد توجه در این پایان‌نامه بر اساس موارد مطرح شده مورد شناسایی قرار می‌گیرد. سپس به ضرورت‌ها و اهداف مورد نظر در تحقیق پرداخته شده و فرضیات پژوهش بر اساس سوالات موردنظر ارائه می‌شود. در بخش روش تحقیق و گردآوری اطلاعات مختصری از چگونگی روش تحقیق مورد بحث قرار می‌گیرد.
1-2 تعیین مسأله و بیان اصلی تحقیق
بافت سنتی شهرهای قدیم ما که دارای فضاهای بسیار ارزشمندی در دل خود بوده و در طول تاریخ خود توانسته‌اند به درستی پاسخگوی نیازهای انسان قدیم باشند، متاسفانه امروزه به دلیل فقدان حس امنیت و تناسب فضاهای آن با نیازهای امروزی استفاده کنندگان آنها، فاقد مکان‌های واجد ارزش فرهنگی می‌باشد و کارایی سابق خود را از دست داده اند.
«عقدا» شهری تاریخی در دل فلات باستانی یزد است که در 48 کیلومتری اردکان ودر مسیر اصفهان به یزد واقع شده است. قدمت این شهر به دوران ساسانی بازمی‌گردد )جعفری، 1389: 29 (، چنانچه آثار تاریخی و معماری این دوره نظیر ؛ غار اشکفت ، چهارطاقی‌ها ، آتشکده و… در چهره شهر نمایان هستند. اکثر مورخین بنای این شهر تاریخی را با میبد و یزد همزمان دانسته اند(کاتب، 1386؛30، بافقی، 1385؛16، جعفری، 1389؛29). سبک و آثار معماری بر جای مانده در آن نیز حاکی از ادوار تاریخی مختلف از دوران ساسانی واستمرار آن در دوران ایلخانی و صفوی و… می باشد(سپهری اردکانی،1374). متأسفانه این شهر تاریخی با وجود همه پتانسیل های تاریخی و فرهنگی خود امروزه رو به ویرانی است و مهاجرت اکثریت اهالی آن را خالی از حیات شهری کرده است.
احیای بافت های تاریخی، روش ها و راهکارهای آن موضوع مهمی است که امروزه با دیدگاه های مختلفی در جهان مطرح است. در این میان می توان به رویکرد استفاده از سرمایه‌های فرهنگی به عنوان گزینه‌ای موفق در عرصه مرمت و حفاظت شهری اشاره کرد که از دهه 1990مطرح می باشد (1993lo Kearns and Phi). در این رویکرد، فرهنگ به عنوان عامل تسهیل‌گر و نیروی محرکه بازآفرینی معرفی می‌شود. استفاده از رویدادهای فرهنگی، و ایجاد «شهر-فرهنگ» و «شهر-رویداد» (2000، Burgel) که در آن عوامل خاطره‌ساز و خاطره‌های جمعی نقش مهمی می‌یابد و شهر مکان دائمی انواع نمایش‌ها و فعالیت‌ها می‌گردد و با ایده‌های دیگر در ارتباط است. (1995، Landry) اساسی‌ترین موضوعات این بحث است.
بهره گیری از رویکرد فرهنگی ذکر شده در توسعه و احیای شهر عقدا به جهت موقعیت و پتانسیل‌هاي فرهنگی-اجتماعی آن و با بهره گیری از این پتانسیل حفظ «خاطره شهر قدیم» و منظر عینی-ذهنی آن می تواند موثر باشد.

1-3 سابقه و پیشینه تحقیق
سابقه موضوع این تحقیق را می توان در چهار گروه کلی بررسی نمود :
الف) بررسی نحوه همجواری” بافت مسکونی و ابنیه مذهبی (حسینیه ،تکیه ،…) ” در معماری و شهرسازی سنتی ایران، که می‌توان موارد مشابه زیادی را در بافت تاریخی شهرهای ایران برشمرد.
از آن جمله می توان به بافت تاریخی شهر عقدا ، اردکان و روستای هفتادر اشاره نمود ،که با توجه به اینکه بستر طرح مورد نظر نیز محسوب می شود می تواند الگوی ها و ایده های مناسبی را در طراحی و توسعه بافت مذکور فراهم آورند .
ب) بررسی فعالیت های مشابهی که در جوار بافت های تاریخی و با هدف احیای آنها ، در قالب طراحی یا ساماندهی و… در ایران یا خارج از آن صورت گرفته است ( جدول شماره 22).
با بررسی این موضوعات می توان ضمن بهره‌گیری از دستاوردهای مفید و قابل تکرار آنها، از کوشش و خطاها و تکرار اشتباهات مشابه ،که موجب اتلاف سرمایه و زمان نیز می شود اجتناب نمود.
ج) بررسی فعالیت هایی که در حوزه نظری به صورت پژوهشی ، مطالعاتی و… در خصوص شهر عقدا صورت گرفته است ( جدول شماره 22).
د) بررسی فعالیت هایی که در حوزه عملی به صورت پروژه های طراحی و ساماندهی در جوار بافت های تاریخی ویا مرمت این بافت ها صورت گرفته است( جدول شماره 22).

جدول 1-1 مرور سابقه تحقیق ، مأخذ: نگارنده
حوزه فعالیت
نوع اثر
عنوان اثر
طراح
سال

حوزه عملی

طراحی و ساماندهی

داخلی
ساماندهی میدان حسن آباد تهران و محدوده مؤثر آن

مهندسین مشاور آمود
1373

کمپینگ گردشگری مشهد اردهال
سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان
1391-1392

خارجی
New Gourna Village
Hassan Fathy

1900-1989

Rehabilitation of the Walled City

Nicosia Master Plan Team
1997

حوزه نظری

پایان نامه های دانشجویی
(کارشناسی ارشد ، معماری)
طراحي دانشكده هنر و معماري در بافت قديم بوشهر
علي غفاري
مهبان كتابي
۱۳۸۴

طرح احیای کاروانسرای عقدا ، به منظور توسعه صنعت گردشگری
پریسا صانعی
۱۳۸0

کتاب ها
یادگارهای یزد
ایرج افشار
۱۳7۴

عقدا، یادگاری از گذشته ، میراثی برای آینده
معاونت عمران روستایی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی
1388

عقدا، بزرگ شهری کوچک
محمد افخمی عقدا
1393

مقالات
راهکارهای بازکارآیی بادگیرهای عقدا
محبوبه پوراحمدی محمد حسین آیت اللهی

تبدیل دو آتشکده به مسجد
در ابرقو وعقدا
مهرداد شکوهی
ناصر نوروز زاده چگینی

اقدامات مرمت و ثبت ابنیه تاریخی که توسط سازمان میراث فرهنگی در خصوص بافت تاریخی عقدا صورت گرفته در جدول شماره (2-1) آمده است.
جدول 2-1 فهرست عنوان بناهای ثبت شده توسط میراث فرهنگی استان یزد، مأخذ: سازمان میراث فرهنگی
نام اثر در فهرست آثار ملی ایران
شمارۀ ثبت
تاریخ ثبت
قدمت
خانه امیری
۹۲۸۶
۱۳۸۲/۰۵/۰۷
صفویه
خانه کوچک عقدا
۱۲۶۵۳
۱۳۸۴/۰۵/۱۱
قرن نهم
مسجد جامع عقدا
۲۲۷۸
۱۳۷۷/۱۲/۰۸
قاجاریه ـ قرن ۹ ق
آب‌انبار رشتی عقدا
۲۲۹۷
۱۳۷۸/۰۱/۰۹
قاجاریه (۱۲۶۲ ق)
کاروان‌سرای رشتی
۲۲۹۸
۱۳۷۸/۰۱/۰۹
قاجاریه (۱۲۶۲ ق)
برج خواجه نعمت
۳۶۱۲
۱۳۷۹/۱۲/۱۵
ایلخانیان ـ صفویه
مسجد هلاکو
۷۷۵۵
۱۳۸۱/۱۲/۱۷
صفوی
چهار طاقی عقدا (ساباط)
۱۳۸۱
۱۳۵۶/۰۳/۰۲
اواخر صفویه
مسجد جامع عقدا
۲۲۷۸
۱۳۷۷/۱۲/۰۸
قاجاریه ـ قرن ۹ ق
حسینیه کوچک عقدا
۱۲۶۵۷
۱۳۸۴/۰۵/۱۱
قاجاریه
چاپارخانه عقدا
۱۷۸۹۷
۱۳۸۵/۱۲/۱۴
صفوی
امامزاده نورالدین احمد
6314
07 /07/1381
صفویه
کاروان‌سرای خرگوشی
۲۲۳۶
۱۳۷۷/۱۲/۰۳
صفویه
1-4 ضرورت و اهمیت انجام تحقیق
طراحی در محدوده‌های تاریخی شهرها به واسطه ارزش‌های ملی و جهانی این محدوده‌ها، چالش‌های اجتناب ناپذیری را باخود به همراه دارد. موضوع طراحی در جوار بافت های تاریخی از یک سو نیازمند شناخت انسان معاصر و شیوه زندگی اوست و از سوی دیگر استاندارها و ضوابط طراحی مشخصی را می طلبد که باید مورد توجه قرار گیرند.
زمانی این بافت‌ها پذیرای جمعیتی بوده که در آن زندگی می‌کردند ولیکن امروزه در نتیجه مهاجرت و فرسودگی متحمل آسیب‌های فراوانی شدند. مجموعه‌ای از عوامل مختلف حیات شهری این بافت‌ها را مختل کرده است.
از میان این عوامل متعدد، به نظر می رسد نقش تأسیس جاده جدید سنتو، در 5 کیلومتری شمال شهر عقدا، در متروک شدن آن از سایر عوامل موثرتر باشد. ایجاد و رشد بافت جدید شهر عقدا به سمت این جاده گواه روشنی بر نقش و اهمیت این مسیر ارتباطی در شکل‌گیری و تحول چهره شهر می باشد (سپهری، 1374).
آنچه که امروز در سیمای شهر عقدا به چشم می‌خورد، سطح وسیعی از ویرانی و تخریب است که مهاجرت اکثریت اهالی نیز، همه ساله آن را تشدید و تسریع می کند. امروزه در حالی که شهر قدیمی از درون می‌پوسد ، شهر جدید عقدا که در کنار جاده سنتو متولد شده، بی توجه و پشت کرده به این هویت ارزشمند تاریخی به رشدو حیات خود ادامه می دهد.
از میان عوامل دیگری که در تخریب و متروک شدن بافت تاریخی عقدا نقش دارند، به طور اجمالی می توان به موارد زیر اشاره نمود :
خشک شدن شش رشته از هفت رشته قناتی که سابقا جهت آبیاری باغات و اراضی کشاورزی و آبرسانی به شهر مورد استفاده قرار می گرفته است.
کاهش فرصت های اشتغال و مهاجرت اکثریت اهالی؛ به خصوص قشر جوان
تخریب

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درباره عوامل فرهنگی، آداب اجتماعی، بافت تاریخی شهر Next Entries منبع تحقیق درباره بافت تاریخی، تعاملات اجتماعی، شیوه زندگی