منبع تحقیق درباره بازآفرینی، گردشگری فرهنگی، میراث فرهنگی

دانلود پایان نامه ارشد

رویکرد بازآفرینی شهری داشته و به عنوان عاملی برای حفاظت از میراث ارتقای کیفیت محیطی، مرمت و بازآفرینی ساختار کالبدی، طراحی‌های جدید و هماهنگ با ساختار قبلی و ورود کارکردهای نو به ساختارهای جدید تبدیل شده است. در بازآفرینی بر مبنای فرهنگ، عامل فرهنگ به عنوان یک راهبرد توسعه‌ای بسیار مهم در مقیاس‌های محلی و جهانی مطرح است. شهرهای اروپایی همزمان با دگرگونی‌های اقتصادی در شهرها، فرهنگ را به عنوان ابزار و سرمایه مادی یک شهر مورد توجه قرار دادند. (امین‌زاده و دادرس، 1391، 101) در این رویکرد، فرهنگ به عنوان عامل تسهیل‌گر و نیروی محرکه بازآفرینی معرفی می‌شود. استفاده از رویدادهای فرهنگی، که عوامل خاطره‌ساز و خاطره‌های جمعی نقش مهمی می‌یابد و شهر مکان دائمی انواع نمایش‌ها و فعالیت‌ها می‌گردد و با ایده‌های دیگر در ارتباط است.
در بازآفرینی فرهنگ، مبنای فعالیت‌ها و پروژه‌های توسعه فرهنگی سازگار با بافت تاریخی از یک‌سو و مرمت و حفاظت از میراث شهری از سویی دیگر، توأماً مورد تاکید قرار می‌گیرند. بدین ترتیب، مفهوم توسعه با مفهوم میراث همراه می‌شود. در این دیدگاه، از میراث به عنوان ثروت یاد می‌شود تا جایی که تکیه بر ثروت اجتماعی و حفاظت از میراث طبیعی تواماً در نظر گرفته می‌شود. (2007، Smith)
به منظور اجرای اقدامات کالبدی در پروژه‌های بازآفرینی، تعیین مقیاس فضایی-کالبدی مهم تلقی می‌شود. این امر سبب باز تعریف عرصه حضور فرهنگ در شهر به عنوان محدوده‌های فرهنگی می‌شود. (امین‌زاده و دادرس، 1391، 101) بدین ترتیب، بازآفرینی فرهنگی در بسط دادن مفهوم بازآفرینی تعریف عرصه‌ها و محدوده‌های فرهنگی از اهمیت زیادی می‌تواند برخوردار باشد. بافت تاریخی به لحاظ دارا بودن قدمت، میراث کالبدی، زمینه‌های مناسب با عملکردهای فرهنگی به عنوان مهمترین بستر کالبدی-فضایی بازآفرینی بر پایه فرهنگ محسوب می‌شود. رویدادهای فرهنگی نیز بستر مناسب کالبدی- عملکردی را فراهم می‌سازد. از جمله این رویدادهای فرهنگی برگزاری آئین های جمعی در فضاهای مذهبی شهری است.
بررسی مراسم سوگواری در ایام ماه محرم و مکان‌های اجرای این مراسم در جوامع شیعه‌نشین نشان می‌دهد که این مکا‌ن‌ها می‌توانند تأثیر بسیار مهمی در هویت بخشی به معماری و شهرسازی این شهرها داشته باشند. بنابراین یکی از روش‌های تجلی ارزش‌های اعتقادی شیعیان در محیط کالبدی، شناسایی هرچه بیشتر و بکارگیری اصول ارزشی حاکم بر آنها در تدوین مبانی نظری احداث این مکان‌هاست. به خصوص این امر در رابطه با حسینیه‌ها و تکایای ایرانی که به عنوان فضاهای شهری ساختار فضایی بافت‌های تاریخی شهرهای ایرانی را متفادت می‌سازد. از آنجا که به عنوان تنها فضاهای باز شهری با هویت مذهبی در فرهنگ شهرسازی مسلمین مطرح می‌باشند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌گردند. پویایی فرهنگی بافت‌های تاریخی ایران سبب شده است که نه تنها روش و مراسم عزاداری در هر زمان متناسب با تکامل ذهنی جامعه تغییر و تحول یابد بلکه بر شکل‌گیری مکان‌های اجرا نیز تأثیر گذارد. بنابراین شناسایی و تدام اصول ارزش‌های موجود در الگوهای تاریخی می‌تواند رهنمون طراحی جدید این فضاها باشد. مهمترین اصول طراحی شل دهنده حسینیه‌ها و تکایای ایرانی در ارتباط با مکان‌یابی، تجلی مفاهیم غنی نمادین و انعطاف‌پذیری این فضاهاست که مورد اخیر در ارتباط با معماری و عملکرد فضا باعث تنوع فضایی، تأکید بر معماری بومی و تلفیق فعالیت‌های مادی و معنوی می‌گردد. علاوه بر کیفیات کالبدی، این فضاها به دلیل «فضای مردمی» بودنشان اهمیت زیادی در برقراری ارتباط بین مردم و محیط کالبدی دارند. (امین‌زاده، 1387، 65)
2-2-3 تبیین جایگاه گردشگری در رویکرد باز آفرینی (عامل دوم باز زنده سازی)
امروزه گردشگري به عنوان یک رویکرد اقتصادي پویا و داراي ویژگی‌هاي بارز و منحصر به فرد به یکی از بزرگترین و پرمنفعت ترین صنایع در اقتصاد جهان تبدیل شده است و به عنوان بستري جهت ایجاد تغییرات اجتماعی و اقتصادي در بسیاري از کشورهاي در حال توسعه به شمار می‌رود علاوه بر این، سود صنعت گردشگري صرفا در بهره اقتصادي خلاصه نمی شود، بلکه این بهره را از زوایاي مختلفی همچون شناساندن فرهنگ داخلی به دیگر کشور ها نیز میتوان ارزیابی کرد. ویژگیهاي ساختار گردشگري هر مکان به نوبه خود از یک طرف متاثر از اهمیت، اعتبار، ماهیت، تنوع نقش وکارکرد مذهبی، فرهنگی، تفریحی، تجاري و به طور کلی جاذبه هاي مکانی آن است، و از طرف دیگر برگرفته و تاثیر پذیرفته از ویژگیهاي اجتماعی، فرهنگی (باورهاي اعتقادي) و اقتصادي ساکنان محلی و گردشگران است (ابراهیم زاده، 116:1390) از آنجا که بخشی از اهداف تحقیق حاضر بررسی نقش گردشگري با تاکید بر نقش فرهنگ و مذهب در یک بافت شهر تاریخی می‌باشد در ادامه به بررسی مفهوم گردشگردی فرهنگی و مذهبی و نقش آن در شهر عقدا می‌پردازیم.
سه دهه اخیر قرن بیستم با جریانی در مرمت و حفاظت شهری همراه است که آن را می‌توان تجدید نسل شهرها نام نهاد. احیای ساختار کهن، برجسته‌سازی مکان‌ها و باز تولید خاطرات جمعی و کانون‌های تعلق خاطر از جمله اولین اقدامات برای ایجاد کشش ذهنی به سمت محیط‌های تاریخی است که مقوله‌ای وسیع و پدیده‌ای نو ظهور به نام گردشگری فرهنگی را مطرح می‌سازد. توجه به ترجیح گردشگران در جست‌وجوی مکان‌های منحصربه فرد، لزوم حفاظت از آثار فرهنگی و تاریخی و توجه به اثار مثبت رونق اقتصادی گردشگری، بسترساز تقویت موضوع گردشگری فرهنگی است. نتایج حاصل از مطالعات صورت گرفته نشان‌دهنده نقش گردشگری فرهنگی در حفاظت از میراث‌های ارزشمند، گسترش روابط بین‌الملل و ارتقای سطح رفاه اجتماعی ساکنان است. (امین‌زاده و دادرس، 1391، 101) بدون در نظر گرفتن فرهنگ و اجتماع، دستیابی به پایداری و بازآفرینی یکپارچه، امری غیر ممکن تلقی می‌شود. در این میان نقش گردشگری به عنوان استراتژی اساسی در بازآفرینی فرهنگی مطرح می‌شود. (Smith, 2007) به طور کلی می‌توان گردشگری را کنش متقابل گردشگران و میزبان و بازدید از جاذبه‌ها و تسهیلات و خدمات مربوط به گردشگری با انگیزه‌های متفاوت گردشگر دانست که در بافت‌های تاریخی این انگیزه به سوی کشف و شناسایی میراث‌های تاریخی و شیوه زندگی پیشینیان سوق می‌یابد. مهمترین راهبرهای ارتقای جذابیت گردشگری فرهنگی در بافت‌های تاریخی را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد:
– احیای ارزش‌های فرهنگی، تاریخ و شیوه زندگی پیشینیان، رویدادها و خاطرات جمعی؛
– ایجاد پیوند بین جاذبه‌های فرهنگی از طریق ایجاد گره‌ها و شبکه‌های گردشگری در شهر؛
– احیا و گسترش محورهای فرهنگی و تاریخی و پهنه‌های گردشگری با در نظر گرفتن موقعیت قرارگیری جاذبه‌ها.
در واقع‌بازآفرینی فرهنگی به کاربران و عاملان ذی‌النفع و ذی‌النفوذ اهمیت خاصی می‌دهد و در تجدید حیات زیرساخت‌های کهن، شکل‌دهی مجدد بافت‌های شهری و نو شدن جریان‌های اقتصادی از سرمایه‌های اجتماعی محلی سود می‌برد و از گردشگران و پتانسیل گردشگری به عنوان نیروی محرکه بازآفرینی استفاده می‌کند. جلب سرمایه و حضور مردم در بسیاری از شهرها به خصوص بافت‌های تاریخی به واسطه حضور گردشگر فرهنگی تحقق می‌پذیرد؛ بنابراین سرمایه‌گذاری در بخش صنعت گردشگری در حوضه فرهنگ، نه تنها اهداف اقتصادی و توسعه شهرها را برآورده می‌کند، بلکه به عنوان محرکی سازنده جهت بازآفرینی بافت‌های تاریخی و حفاظت از آثار و بافت‌های با ارزش کاربرد دارد. (تقوایی، 1387)
با نگاهی اجمالی به نقشه کاربری اراضی ) بافت تاریخی ( عقدا آنچه که جلب توجه می‌‌کند، تعدد و تنوع فضاهای مذهبی)تحت عناوین مختلف ؛ نظیر مسجد ، حسینیه ، تکیه ، حوزه علمیه و …) است ، که موضوعی در خور تامل می‌باشد و از طرفی برپایی مراسم‌های آیینی و مذهبی ، نظیر آیین‌های عاشورایی ، تعزیه خوانی و …همه ساله در ایام خاصی )محرم و صفر( جمعیت زیادی را به شهر جلب می‌کند که عمدتا اهالی کوچ کرده همین دیارند ، به طوری که شهر در این ایام جلوه و حیات سابق خود را بازمی یابد.
گردشگری فرهنگی و در این مورد خاص گردشگري مذهبی نوعی از گردشگری است که ریشه در باورها و اعتقادات دینی – مذهبی دارد، به مفهوم تخصصی خود فراتر از وابستگی به زمان و اوقات فراغت، عامل مهم جغرافیاي انسانی در شکل‌گیري مسافرت، ایجاد تمرکز و چشم انداز فرهنگی است (تقوایی و همکاران، 1389)
گردشگري مذهبی امروزه، در راستاي کسب درآمد و همچنین جهت حفظ میراث فرهنگی مورد توجه کشورهاي مختلف قرار گرفته است. در بعد داخلی توسعه گردشگري مذهبی می‌تواند درراستاي توسعه منطق‌هاي، افزایش اشتغال و در بعد ملی افزایش درآمد و حفظ میراث فرهنگی را به دنبال داشته باشد. (مؤمنی و همکاران، 14:1387)
گردشگران مذهبی مسافرین و دیدار کنندگانی هستند که همزمان با انگیزه‌هاي مذهبی اولیه، انگیزه‌هاي دیگر که ممکن است براي انواع گردشگري عادي باشد در هم می‌آمیزد، و اهداف سفر آنها چند منظوره و چند نقشی یا چند کارکردي با اولویت مذهبی است. از طرفی دیگر گردشگري مذهبی از فرصت‌ها استفاده می‌کند و به دیدن مکان‌هاي دیگر فرهنگی تفریحی می‌رود، اما زائر، تمام وقت خود را در مکان مقدسه صرف اعمال و دیدن مذهبی دینی میکند و هدف مسافرت آن، از معنویت درونی آن سرچشمه می‌گیرد.
امروزه، منابع و جاذبه هاي گردشگري در تمامی بخشهاي برنامه ریزي و مدیریتی گردشگري اهمیت فراوانی یافته است؛ لیکن استفاده از مواهب گردشگري جز با فراهم کردن بستر مناسب توسعه گردشگري و افزایش کیفیت فضاهای شهری و امکانپذیر نیست.
شهر عقدا با دارا بودن زیر ساخت های تاریخی و فرهنگی لازم ، می تواند هدف گردشگران زیادی قرار گیرد. از طرفی با توجه به پتانسیل های خاص مذهبی که ذکر شد همه ساله گردشگران زیادی را جهت انجام مراسم آیینی و مذهبی به شهر می کشاند .
از این دو پتانسیل گردشگری ارزشمند می توان در جهت احیای این شهر تاریخی به خوبی بهره جست و با برنامه ریزی مناسب و فراهم آوردن زیرساخت های لازم نظیر شرایط اقامت و اسکان مناسب با هدف بلند و کوتاه مدت می توان با جلب سرمایه و بهبود شرایط اجتماعی در احیا و باز زنده سازی این بافت ارزشمند و ثروت ملی بهره برد.
2-2-3-1 گردشگری مذهبی
گردشگری مذهبی یکی از قدیمی‌ترین و پررونق‌ترین گردشگری‌های گذشته و حال حاضر در سراسر جهان است که قدمت آن به فرهنگ دینی می‌رسد. اگر نگاهی به تاریخ گذشته در زمینه‌ی سفرها و گردش‌های مذهبی داشته باشیم به گردش‌های مذهبی چون مراسم مقدس یونانیان باستان در معابد آپلون و … سفرهای مصریان برای دیدار فراعنه و … ایرانیان باستان به معبد آناهیتا در کنگاور و … و نظایر آن بر‌می‌خوریم که هریک به گونه‌ای، قدمت و رواج این شکل از گردشگری را در میان ملل مختلف نشان می‌دهند. (مومنی، مظفر، قاسمی‌خانی، 1387، 14) گردشگري مذهبی که ریشه در باورها و اعتقادات دینی – مذهبی دارد، به مفهوم تخصصی خود فراتر از وابستگی به زمان و اوقات فراغت، عامل مهم جغرافیاي انسانی در شکل گیري مسافرت، ایجاد تمرکز و چشم انداز فرهنگی است (تقوایی وهمکاران،1389:37)
گردشگری مذهبی امروزه، در راستاي کسب درآمد و همچنین جهت حفظ میراث فرهنگی مورد توجه کشورهاي مختلف قرار گرفته است. در بعد داخلی توسعه گردشگري مذهبی می‌تواند در راستاي توسعه منطقه‌اي، افزایش اشتغال و در بعد ملی افزایش درآمد و حفظ میراث فرهنگی را به دنبال داشته باشد.
از دیدگاه محققان عوامل مختلفی در انجام گردشگري مذهبی توسط مردم موثر می‌باشد که از مهمترین آنها میتوان به کسب تجربه معنوي اشاره کرد. در واقع در گردشگري مذهبی، باورهاي دینی به عنوان هدف اصلی فعالیت گردشگري شناخته می‌شود. (محمدی یگانه ،چراغی، ولائی،10:1392)
در مفاهیم علمی تفاوت‌هایی میان گردشگري مذهبی و زیارت وجود دارد، به طور خلاصه می‌توان گفت، زائر(Pilgrim) به افرادي اطلاق می‌گردد که با انگیزه‌هاي فقط مذهبی )سفرهاي تک منظوره( سفر می‌کند.
اما گردشگران مذهبی (Religious Tourism) دیدارکنندگانی هستند که در مراسم و فعالیت‌هاي مذهبی و

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق درباره بازآفرینی، شهر تاریخی، اجتماعی و فرهنگی Next Entries منبع تحقیق درباره سرمایه اجتماعی، فضاهای شهری، بازآفرینی