منبع تحقیق با موضوع نیاز اطلاعاتی، نیازهای اطلاعاتی، عدم اطمینان، دسترسی به اطلاعات

دانلود پایان نامه ارشد

ارضا کرد

نیازهایی‌که‌ می‌توان‌آنها را تامین‌کرد )ارضای آنها ضرورت چندانی ندارد(

جدول 2ــ2 سلسله‌مراتب‌نیازها از نظر اولویت‌تامین‌آنها(بابایی،1386)
مطالعه نیازها نه تنها ضرورت ادامه زندگی بشرو استمرار تعامل اوبا پیرامون است بلکه تلاشی است برای یافتن استانداردهای زندگی بهتروبهبود بخشیدن به وضعیت کنونی. در مقایسهای فراترازفرد، مانند نیازهای گروهی وسازمانی نیز، اهمیت مطالعه نیازهاکاملاًمشهود است. سازمان ها،مقیاسی کوچکی ازجامعه برترهستندکه مکانیزم عمل مشابهی دارند. همچنین آنها نیزنیازها، آرزوهاوخواسته های مشابهی درمقیاس کوچکتری دارند. سازمان هاهم در یک حالت تغییر و تحول دائمی هستند. نیازهای سازمان هانیز ناشی از تلاش آنهابرای حرکت از وضعیت کنونی به وضعیت مطلوب است.(بابایی،1386)
اساساًسازمان هابطورمداوم،نیازبه سنجش وبررسی مجددمؤفقیت ها،ارزشها،سیاست ها،اهداف وگروه ها دارند. آنهاکارمندان ومشتریان خودراموردسنجش قرارمی دهندتابه بالاترین سطح عملکردبرسند.سازمان هادربخش خصوصی مسئولیت ویژه ای برای استفاده مدبرانه از سرمایه های خود دارندتا بتوانندخدمات بهتر و کم هزینه ای را مهیانمایند.به منظور دستیابی به اهداف، سازمان هاهم به اطلاعات داخلی و هم خارجی نیازمند هستند، تا جایی که بتوانند از تصمیم گیری هایی که مربوط به استفاده صحیح از منابع است،آگاهی یابند. سازمان به منظور رسیدن به هدف عمده خود،از طریق استفاده استراتژیک از منابع انسانی،باید اطلاعات خارجی مربوط به حیطه های عملکردی،اخلاق کارمندان،تأثیرات اجتماع،سیاست ها،تغییرات اقتصادی تأثیرگذارروی عملکردهای محیطی، سیستم های ارتباطی،شیوه های مدیریت،سطح عملکردبهره وریوغیره راجمع آوری نماید. (اسماعیلی ،1380) (بابایی،1386)
نیازها به عنوان یک عامل اساسی تأثیر گذار درزندگی فردی و اجتماعی، از دیرباز یکی از حوزه های مهم مطالعات پژوهشگران بوده است.
2-17. نياز اطلاعاتي
انسان همواره نیازهای گوناگونی داردوبرای برآورن نیازهایی که اهمیت بیشتری درزندگی او دارندتلاش می کند. نیازهای اطلاعاتی ممکن است زاده انگیزه های انسانی، رشد جسمی و ذهنی، شرایط محیطی، تحصیلی و شغلی باشد. این نیاز اطلاعاتی حول دو محور اساسی است: (بشیری،1380)
1- اطلاعات درباره خود انسان
1- اطلاعات درباره محیط پیرامون وپدیده های مختلف بروز می کند.
آدمی برای بالا بردن امکان بقای خود وسازگاری و انطباق با محیط و شرایط درونی و بیرونی، ناگزیر از کسب این اطلاعات است. مغز انسان به مثابه برترین عضومراقب تطابق رفتاری با محیط، اساساٌ بر مبنای پردازش اطلاعات موجود و داده های کسب شده فعالیت می کند “
انطباق انسان با محیط پیرامون به عنوان یک سیستم فراگیر،وایجاد سازگاری باآن وتضمین بقاوتداوم حیات اوباوجودتغییرات مداوم،بدون دسترسی به اطلاعات ناممکن است. مغزانسان به مثابه برترین عضوی که وظیفه مراقبت ازتطابق رفتاری انسان با محیط رابرعهده دارد،اساساًبرمبنای پردازش اطلاعات موجودوداده های دریافتی درباره اوضاع پیرامونی ارگانیسم فعالیت می کند. هرچه تحولات وتغییرات سریع ترباشد،به همان نسبت نیاز به اطلاعات بیشتر و شدیدتر می شود. انسان برای دریافت چنین اطلاعاتی دو راه می شناسدوممکن است ارضای نیازهای اطلاعاتی آنها ازاین راه هاانجام گیرد: . (بشیری،1380)
1-جستجوی اطلاعات مورد نیاز در دانش اندوخته بشری و آنچه به عنوان ذخیره و میراث علمی موجود است؛
2-تولیداطلاعات.
قطعاً راه دوم به آن حوزه از فعالیتهای بشر که عنوان “علم” دارد ، مربوط می شود . از این رو می توان چنین نتیجه گرفت که هدف از ” فعالیت علمی” ،” ارضای نیازهای اطلاعاتی”است.برگزیدن راه دوم برای ارضای نیازهای اطلاعاتی ، به لحاظ نیاز به تلاش برای تولید اطلاعات ، مستلزم فعالیت بشر است ؛ در حالی که در روش نخست، اطلاعات در منابع و موقعیتهای مختلف ذخیره شده و موجود است. بر این اساس، فعالیت اطلاعاتی به عنوان تجلی تلاش برای رفع نیازهای اطلاعاتی،صرفاً در روش نخست مفهوم می یابد. لزوم کارآیی فعالیتها به منظور تامین اطلاعات مورد نیاز، موجد یک حوزه مستقل یا شاخه علمی به نام “علوم اطلاع رسانی” گردیده است. موضوع این شاخه علمی ، مطالعه نیازهای اطلاعاتی و شکل و روش ارضای آنها است.
حتی پیش ازموجودیت رسمی علم اطلاع رسانی ، نیازهای اطلاعاتی توسط روان شناسان مورد مطالعه قرار گرفته بود . آنان بر این نکته تاکید داشتند که نیاز اطلاعاتی ، یک حالت روان شناسانه فردی است که به شکل یک نوع “نارضایتی” درحواس متجلی می گردد. آنان همچنین عقیده داشتند که نیازهای اطلاعاتی پدیده پویایی هستندکه به طورمتوالی، یکی پس ازدیگری پدیدار می شوند. (اسماعیلی ،1380)
2-18. مفهوم نیاز اطلاعاتی از نظر صاحب نظران ودیدگاه پیشگامان
صاحبنظران بنا به رویکرد های مختلف تعریف های متعدد و متفاوتی ازمفهوم نیاز اطلاعاتی ارائه داده اند.
در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی مفهوم نیاز اطلاعاتی به نیازهایی اشاره دارد که از طریق ارائه خدمات کتابخانه ای و اطلاع رسانی مرتفع می گردند .در اینجا این فرض را پذیرفته ایم که استفاده از اطلاعات به دلیل وجود نیاز خاصی است. افراد جامعه ممکن است درموقعیتهای فراوان تصمیم گیری ، بهبود عملکرد ،وسایر شرایط فردی و اجتماعی ، نیاز به اطلاعات پیدا کنند و و قتی در چنین موقعیتهایی اطلاعات موجود را کافی ندانند، به دنبال اطلاعات جدید می روند. اگر شرایط دسترسی به اطلاعات چنان دشوار گردد که ازدایره تحمل آنان خارج باشد – مانند بالا بودن هزینه تامین اطلاعات یا سایر مقررات مربوط به دسترسی ، ترجیح می دهند به اطلاعات موجود اکتفا کنند، هر چند که نتیجه آن، اتخاذ یک تصمیم مبتنی بر اطلاعات ناکافی باشد. (بابایی)
2-18-1 نظریه لاین:
لاین15( 1971)نیاز اطلاعاتی راآنچه که یک فرد در کار، تحقیق و رشد شخصیتی به آن متکی است می داند .”به عبارت دیگر فرد برای انجام هر کاری نیاز به اطلاعات دارد، حال اگر اطلاعات وی برای انجام کارکم یا ناکافی باشد، آن مقدار که کم یا ناکافی است نیاز اطلاعاتی تلقی می شود .
2-18-2 نظریه نیکولاس و ویلسون:
نیکولاس16 2000و ویلسون 17 2000 نیاز اطلاعاتی را حاصل نیازهای اساسی آدمی می دانندکه ماهیتاً می تواند جسمانی ،شناختی یاروانی/ عاطفی باشد. بنا به تعبیر ویلسون نیاز اطلاعاتی مفهوم ذهنی ونسبی است که فقط در درون ذهن فرد تجربه می شود؛ در واقع شناخت عدم اطمینان از وضعیت موجود است. برمبنای این تعریف خاستگاه نیاز اطلاعاتی ذهن فرد است وامری درونی و نسبی است. در عین حال بسیاری از نویسندگان معتقدند که نیاز اساساً ازاحساس عدم رضایت مندی فردازوضعیت فعلی سرچشمه می گیرد. گاهی، این حالت در صورت وجود اختلاف بین وضعیت جاری و وضعیتی مطلوب برای انجام یک وظیفه خاص، آشکار می شود.(داورپناه ،1386)
براین اساس گرین18(1990)اظهار می داردکه نیاز ابزاری ضروری است که در آن نیاز مفهومی ابزاری برای حرکت به سوی یک انتهایی را به ذهن وارد می کند.
2-18-3 نظریه بلکین:
بلكين19(1984) به اين فرضيه معتقد است كه نياز به اطلاعات، نتيجه ناهمگوني در وضعيت علمي فرد است. وي معتقد است گاهي كاربران ممكن است قادر به بيان نياز واقعي خود نباشند و حتي درفكر و ذهن خود نيز نتوانند آنچه را مي‌خواهند بيان كنند، كه اين را حالت نابهنجار دانش مي‌نامند. «بلكين» زمينه و عناصر موقعيتي نياز اطلاعاتي را در نظر دارد وبا «دروين» هم‌عقيده است كه پي‌بردن به موقعيت كاربر(آن‌چه «بلكين» بيان مسئله مي‌خواند) كليد حل معما است و پي‌بردن به فاصله (آنچه «بلكين» ناهمگوني مي‌خواند) داراي اهميت بسيار است. (عینی،1384)
نیز برداشت مشابهی از مفهوم نیاز دارد. وی معتقد است که در فرضیه ناهمگونی در وضعیت دانش فرد تشخیص می دهد که دانش موجود برای حل مسئله مورد نظر کافی نیست. این عدم کفایت ممکن است به صورت های شکاف،فقدان،عدم اطمینان،یا عدم انسجام جلوه کند. از نظر او جستجوگران اطلاعات مسئله ای دارند،اما نه خود مسئله نه اطلاعات مورد نیاز برای حل آن به روشنی درک شده است.یعنی دچار نوعی بی نظمی فکری و سردرگمی هستند. به عبارت دیگر نمی توانندآنچه را که نمی دانندبه آسانی بیان کنندالبته لازم به ذکراست که این نظریه زیر بنای شکل گیری مصاحبه مرجع است.
2-18-4 نظریه کالتو:
كالتو20( 1993)نشان مي‌دهد كه چگونه عدم محرز بودن، شماري از علائم تأثير گذار مانند هيجان،‌ ادراك،‌ توهم، نااميدي و عدم اعتماد به نفس را ايجاد مي‌كند. اين عوامل درجستجوي اطلاعات و كاربرد اطلاعات فرد مؤثر مي‌ باشند. پاسخها تحت تاثيرتوانايي فرد در ساختار معني و منظور، تمركز نيازهاي اطلاعاتي وتجارب و تمايل شخصي در تحقيق مي‌ باشد. (ادهمی،1383)
تايلور21( 1984)معتقد است تجارب انسان شامل چهار طبقه از نيازهاي اطلاعاتي است:
1- نيازدريافتي
2- نياز شكل گرفته
3- نياز دروني
4- نياز توافق شده
درسطح دروني، شخص احساسي نارضايت مندانه دارد. شكافي در دانش و ادراك كه اغلب قابل توصيف در اصطلاحات زبان شناختي نيست. نياز دروني ممكن است بيشتر غير انتزاعي و ملموس باشد. چرا كه اطلاعات بيشتري نياز است و اهميت آن افزايش مي‌يابد. زماني كه اين اتفاق مي‌افتد نياز دروني به مرحله آگاهي و ادراكي مي‌رسد و شخص توصيفي ذهني از خود بروز مي‌دهد. اين توصيف ذهني، ابهامي را كه او هنوز دارد بصورت عبارت بيان مي‌ شود. براي گسترش و افزايش تمركز، شخص ممكن است با همكاران يا دوستان مشورت مي‌كند و زماني كه ابهام به حد كافي كاهش يافت، نياز ادراكي به سطح نياز شكل يافته مي‌رسد. در اين سطح، او عبارتي منطقي از نياز اطلاعاتي را شكل مي‌دهد و اين عبارت به شكل سئوال يا موضوع ذكر مي‌ شود. سئوال مطروحه به شكل قابل فهم و قابل پيشرفت توسط سيستم اطلاعاتي عبارت‌بندي مي‌شود. در اين مورد، نهايتاً سئوال نياز اطلاعاتي را در سطح توافق شده نمايان مي‌شود.(ادهمی،1383) 
2-18-5 نظریه ویلسون
«ویلسون22»(2000) برای تعریف مفهوم نیاز اطلاعاتی ابتدا به مفهوم اطلاعات درمطالعات تحقیقاتی كاربران اشاره می‌كند:
1. اطلاعات به عنوان یك موجودیت فیزیكی یا پدیده (مثل تعداد مجلات یا تعداد كتاب‌ها)؛
2. اطلاعات به عنوان مجرای ارتباطی كه از طریق آن، داده‌ها منتقل می‌شود ( مثل برخورد شفاهی)؛
3. اطلاعات به عنوان داده موضوعی موجود دریك سند كه یا از طریق شفاهی و به عنوان داده‌ای با هدف منتقل شده، یا به ‌عنوان توصیه یا عقیده‌ ، ارزش قضاوت دارد.
اطلاعات در موقعیت‌های متفاوت به نیازهای انسانی وابسته است:
محتویات واقعی: موضوع منابع داده‌ها، نیازهای شناختی را برآورده می‌كند. درحقیقت كاربران فكر می‌كنند كه در این منابع، اطلاعات وجود دارد و برخی منابع برای برآوردن نیازهای عاطفی طراحی شده‌اند . (عینی،1384)
مجراهای ارتباطی : مجراهای شفاهی ممكن است به خوبی نیازهای عاطفی را برآورده كنند؛ اما بیشتر، نیازهای شناختی را ارضا می‌كنند.
سند فیزیكی :بیشتر نیازهای عاطفی را بر آورده می‌كند، مثل جمع‌آوری مجموعه‌ها یا كتاب‌های تصویری، و مجموعه‌های كمیاب صحافی‌شده، و …
ویلسون معتقد است از این واقعیت كه اطلاعات ممكن است به سبك و روش دیگری غیر ازسند فیزیكی ارائه شود، نباید غفلت كرد؛ بخصوص وقتی این سبك‌ها تأثیر قوی در فرهنگ دارند، مثل تلویزیون یاكنفرانس یا تله‌كنفرانس‌های رایانه‌ای كه از طریق آن، امكان ارتباط تعاملی برقرار می‌شود. اطلاعات پیوسته پایگاه داده‌ها، گاهی نیازهای شناختی و تنوع بصری تلویزیون، نیازهای عاطفی را برآورده می‌كند و گاهی سبك‌ها تحت تأثیر عوامل محیطی یا اقتصادی هستند. درزندگی اجتماعی هر فرد، نقش‌هایی وجود دارند كه بسته به‌آن‌ها، نیازهای فردی تغییر می‌كنند. به نظر وی نظام‌های اطلاعاتی ‌تخصصی،یكی ازوابسته‌ترین نقش‌ها رانقش موقعیت كاردانسته‌اندكه مجموعه‌ای ازفعالیت‌ها و مسئولیت‌ها رابه دنبال دارد. نقش كاری، انجام یك كار خاص است و فرآیند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری، موتور محرك اولیه نیازهای شناختی است.
به نظر «ویلسون» ماهیت

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع جمع آوری اطلاعات، مراکز اسناد، خدمات مرجع، جامعه اطلاعاتی Next Entries منبع تحقیق با موضوع نیاز اطلاعاتی، نیازهای اطلاعاتی، سلسله‌مراتب، تأمین اجتماعی